Một góc không gian "chợ di động" ngày cận Tết tại làng K2, xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Thạnh.

"Cõng" hàng lên "cổng trời"

Đã thành lệ, cách Tết Nguyên đán chừng một tháng, đoạn đường dốc dựng đứng nối về "cổng trời" Canh Liên (huyện Vân Canh) trở nên nhộn nhịp hơn, bởi nhiều "tiểu đội xe 2 sọt" nối đuôi nhau. Được mệnh danh là đoạn đèo phức tạp, nên phần lớn những chuyến xe hàng của các thương lái về với xã Canh Liên, đều do đàn ông cầm lái. Chị Nguyễn Thị Long (khối Thịnh Văn 1, thị trấn Vân Canh, huyện Vân Canh) là một trong số ít ỏi phụ nữ mạnh dạn chở hàng, vượt đèo một mình.

Ba giờ sáng, chị Long trở dậy. "Hai chiếc sọt" đựng đầy hàng hóa thực phẩm từ rau, cá, thịt đến đủ loại bánh trái được chất đầy lên xe. "Phải đi sớm cho kịp bán. Đi muộn, bà con lên rẫy hết", chị tranh thủ kiểm tra lại lần nữa độ chắc chắn của hai chiếc giỏ rồi cho chiếc xe nổ máy vụt đi trong màn đêm lạnh buốt.

Tới đầu dốc làng Hà Văn Trên, xã Canh Thuận, "con ngựa sắt" của chị bỗng khựng lại. Chị Long điềm tĩnh dùng chân trả nhẹ về số 2, tay "nhấn ga", "con ngựa sắt" ì ạch lăn bánh, bắt đầu cuộc hành trình vượt hàng chục cây số đường đèo khúc khuỷu. Thuộc tốp những thương lái có thâm niên chở hàng về với làng Hà Giao, Kon Lót, K'Bưng, K'Nâu... (xã Canh Liên), nên những khúc cua hiểm trở và bất ngờ, chị đều đã thuộc làu và dễ dàng vượt qua.

Nhưng làm khó chị Long trên đoạn đèo những ngày này hơn cả, là cái rét ngọt như dao sắc cứa đến từng đường gân thớ thịt. Bàn tay dù tê cóng, nhưng chị vẫn cố ghì chặt tay lái bởi chỉ cần nhẹ tay là cả kiện hàng sau lưng vật luôn cả xe và người đổ kềnh xuống đường.

Với các "tiểu thương di động" ở huyện Vĩnh Thạnh, làng O2 (xã Vĩnh Kim) là nơi ít được lựa chọn để "thồ" hàng về bán, bởi bên này đường sá cách trở khắc nghiệt. Để đến với O2, sau khi vượt gần 50km đường đèo từ thị trấn về trung tâm xã Vĩnh Kim, các chị phải lội bộ băng rừng gần 2 giờ.

Chị Nguyễn Thị Kim Anh, 44 tuổi, ở thị trấn Vĩnh Thạnh - một tiểu thương quen thuộc của bà con O2 cho biết, cách duy nhất để đến làng là lội bộ, nên hàng hóa mỗi chuyến của các chị đều được gói thật gọn trong giỏ nhựa, hoặc trong bao tải, thuận lợi cho việc vác trên lưng.

Mùa đông, trời rét căm căm, nhưng những thương lái về O2 lại phải bỏ áo ấm trong giỏ hàng. Bởi, chỉ sau chục bước đường rừng, ai cũng nóng hừng hực, mồ hôi vã ra như tắm. Các chị "cõng" hàng về O2 thường nói vui rằng: Đi buôn ở O2, chẳng khác nào phong trào leo núi của dân thể thao hoặc đi phượt của giới trẻ.

Chị Kim Anh nói thêm: "Dịp cuối năm, chị em chúng tôi cũng cố gắng về làng thường xuyên hơn. Không chỉ là nhu cầu về hàng hóa của bà con tăng lên, đây còn là dịp để chúng tôi kiếm thêm đồng lời để lo Tết cho gia đình. Cộng với công sức vượt đường rừng, giá hàng hóa sẽ tăng lên gấp 2, gấp 3. Bà con không đủ tiền thì mình đổi mật ong, thịt rừng... Tất nhiên là những thứ gọn nhẹ để dễ mang xuống thị trấn".

Góp chút hương xuân

Nắm bắt được tập tục cúng gà, vịt dâng lên thần linh khi đón Tết của đồng bào Ba Na, Chăm H'roi ở vùng "cổng trời" Canh Liên, những ngày đầu tháng Chạp, tiểu thương mạnh dạn chở theo gà, vịt và cả... một, hai con heo nhỏ (tầm 20 kg/con đổ lại). Chị Nguyễn Thị Long bảo: "Sóng điện thoại đã phủ đến các làng Hà Giao, Kon Lót của xã Canh Liên, việc đặt hàng thực phẩm sống không chỉ tại cuộc mua bán hôm trước, mà còn thông qua điện thoại. Nhiều người thông báo thẳng qua điện thoại rằng, không có tiền, đề nghị ghi nợ hoặc trao đổi chuối mốc, rau rừng, tôi cũng gật đầu luôn".

Ông Đinh Văn Diễn, Chủ tịch UBND xã Canh Liên, ghi nhận: "Trước đây, dân làng muốn mua hoặc bán cái gì, phải xuống chợ thị trấn, mất cả ngày trời. Giờ có người đưa hàng lên bán tận nhà thế này thì mừng lắm, cần mua thứ gì thì gọi điện đặt hôm trước, để hôm sau họ chuyển lên".

Những ngày này, sổ tay của các tiểu thương đưa hàng về xã Vĩnh Kim, Vĩnh Sơn (huyện Vĩnh Thạnh) cũng dày lên bởi việc đặt hàng của bà con. Với thâm niên hơn 15 năm chở hàng lên bán cho bà con Ba Na ở làng O5, Kon Trú (xã Vĩnh Kim), chị Mai Thị Gần (ở thị trấn Vĩnh Thạnh, huyện Vĩnh Thạnh) chia sẻ: "Đời sống đồng bào giờ khá hơn trước nhiều. Ngày Tết, họ cũng mua sắm bánh mứt, hạt dưa, dầu, mắm, đường, sữa, cá hộp... xôm tụ lắm. Mới đầu tháng Chạp mà không ít nhà đã đặt mua bình hoa, chén bát, ấm tách...".

Ngày qua ngày, chị Gần cùng "chợ di động" rong ruổi khắp thôn, bản của xã Vĩnh Kim để cung ứng các loại thức ăn, nhu yếu phẩm cho đồng bào dân tộc Ba Na.

Vừa mới dựng xe trước cổng làng O5, xã Vĩnh Kim, chị Gần đã nhanh nhẹn mở vội túi hàng thịt heo, thịt bò để cân cho khách hàng. Người mua đến mỗi lúc một đông. Tiếng nói cười mỗi lúc một nhiều. Không gian tĩnh mịch đầu sớm của thôn, làng thoắt cái đã nhộn nhịp và sinh động. Núi rừng như được đánh thức.

Vừa chọn mua một ít cá khô và hạt dưa, chị Đinh Thị Liếc vừa gật gù hài lòng: "Có người mang hàng lên tận nhà, bữa ăn của gia đình cũng đa dạng hơn. Chuyện mua sắm Tết cũng dễ dàng hơn. Thay vì phải đi xuống huyện hay đi Phú Phong, Quy Nhơn như trước, mình chỉ cần dặn hôm trước là hôm sau có liền. Mừng là các chị đều cho ghi nợ trả sau, hoặc đổi bằng đậu xanh, chuối... nên bà con rất an lòng".

Bên cạnh cá tươi, mắm khô như mọi hôm, nằm ép trong giỏ xách của chị Kim Anh trên đường vượt rừng về O2, còn có vài bộ quần áo mới cho người lớn, trẻ con, vài tuýp sữa rửa mặt, kem, phấn... Đây là những thứ hàng Tết được bà con đón mua nhiều nhất. Chị Anh bày tỏ: "Càng đến Tết thì nhu cầu làm đẹp của chị em và nhu cầu sắm sửa cho con trẻ cũng tăng lên. O2 xa xôi, cách trở là vậy nên mình càng phải chịu khó hơn, để đem chút không khí xuân miền xuôi lên với đồng bào vùng cao".

Chị Anh cũng cho biết thêm, phụ nữ dân tộc bây giờ cũng sành điệu lắm. Để minh chứng cho khẳng định đó, chị Anh kể: "Hôm trước, một chị dặn tôi mua giúp sữa rửa mặt, nhưng không nói rõ thương hiệu. Tôi cũng biết ý, đem 3 loại khác nhau, giá cả cũng phải chăng, nhưng chị chẳng chọn loại nào, cứ nhất quyết phải là sữa rửa mặt Pond's.

Từ đó, tôi rút kinh nghiệm, riêng chuyện quần áo, đồ làm đẹp, lúc mấy chị đặt hàng cứ phải hỏi thật kỹ, đáp ứng nhiệt tình, để chị em ưng ý mà đặt nhiều vào lần sau. Càng gần Tết, đặt hàng càng nhiều thì lại càng phải kỹ càng hơn".

Tháng Chạp, giữa núi rừng trùng điệp, những giỏ hàng từ "tiểu thương di động" vượt hàng chục cây số về với bà con các dân tộc vùng cao, không chỉ mang theo hàng hóa, mà còn mang cả hơi ấm tình người, góp thêm sắc xuân chộn rộn, xênh xang nơi cách trở xa xôi.

Tuy vất vả, nhưng các "tiểu thương di động" chẳng bỏ nghề. Không chỉ vì mưu sinh, mà hơn hết là bởi họ quý sự chất phác, thật thà, thân tình của đồng bào nơi đây. Riêng với những tiểu thương mang hàng về O2, sự thân tình ấy càng thắm đượm bởi những giấc ngủ qua đêm ấm áp bên bếp lửa nhà sàn, mà đồng bào dành cho các chị khi bị nhỡ độ đường.