Biên phòng - Trận lũ lịch sử ở miền Trung vừa qua đã gây thiệt hại cho hàng triệu người dân. Dù nhiều ngày trôi qua, người dân vùng rốn lũ vẫn chật vật trong cuộc sống với câu hỏi, nước dâng lên quá nhanh có phải do thủy điện xả lũ?
Xóm làng thành biển nước
Những trận mưa lớn kéo dài đã báo hiệu một trận lụt lịch sử ở miền Trung. Trong 2 ngày 14-15/11, lượng mưa đo được tại các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Gia Lai và Kon Tum từ 50-100mm, ở Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên từ 200-250mm. Ở Quảng Ngãi, một số nơi có lượng mưa lớn như Ba Tơ (436mm), Minh Long (311mm)…
Lúc 16 giờ, ngày 15-11, tiếng ầm ầm như bom nổ phát ra từ phía thượng nguồn khiến người dân ở xã Hành Tín Đông, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi bồn chồn lo lắng. Và ngay sau đó, nước ào ạt đổ về, dâng ngập nhanh, biến thành một cơn đại hồng thủy. "Trèo lên gác nhìn xung quanh chỉ toàn nước là nước. Đêm xuống, nước càng lên nhanh, ai cũng nổi da gà vì cả một vùng đất biến thành biển nước" - Một người dân địa phương kể lại câu chuyện với tâm trạng đầy sợ hãi.
Nước cứ dần dần dâng cao, người dân tại xóm Bàn Thới, xã Hành Thiện (huyện Nghĩa Hành) phải đu lên các gian nhà cao. Những con trâu, bò, heo, gà của dân bị cuộn tròn theo dòng nước, có con cố ngóc đầu lên kêu thảm thiết. Làng xóm thành sông, bước chân xuống là bị lũ cuốn trôi nên người dân chỉ gắng giữ mạng sống.
Tại xóm nhà nằm sát sông Vệ thuộc thôn Phú Lâm Tây, xã Hành Thiện, gia đình ông Hồ Kim Anh bị mắc kẹt 8 người giữa biển nước. Do nước lên quá nhanh, mọi người trong nhà không kịp sơ tán. Nước dâng đến ngang gác lửng, mọi người bắt đầu run sợ. Anh con trai kết mọi thứ trôi nổi thành bè và vận chuyển từng người qua nhà 2 tầng của ông Hồ Duy Bình ở gần đó. Đám trẻ con cứng cả người và khóc không thành tiếng vì mưa lạnh và sợ hãi. Còn tại khu vực xã Hành Tín, huyện Nghĩa Hành, sau hàng loạt tiếng nổ ì ầm, nước bắt đầu tuôn chảy mạnh. Con đường quốc lộ 24b ngay lập tức trở thành dòng sông. Nước dâng nhanh đến mức, nhiều gia đình chỉ kịp vơ vội một số quần áo ném lên trần nhà. Một số người dắt bò chạy tìm chỗ cao ráo.
Theo báo cáo của Ban Phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Quảng Ngãi, có 117 hồ thủy lợi chứa nước đều qua tràn, 3 công trình thủy điện Nà Hang, Đắc Rin và Nước Trong đã tràn nước tự do 0,8m. Thủy điện Nước Trong, thời điểm 6 giờ 30 phút, ngày 16-11, mực nước hồ đạt 115,8m, tổng lưu lượng là 2.400m3/giây (bao gồm lưu lượng xả qua tràn 1.855m3/giây và lưu lượng cắt lũ là 1.645m3/giây).
Dân trở tay không kịp
Lũ lụt tại các tỉnh miền Trung đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Theo số liệu thống kê, đã có 40 người chết và mất tích, hơn 250.000 ngôi nhà bị lũ cuốn trôi, ngập sâu; hàng ngàn héc-ta hoa màu, ruộng lúa bị bùn phủ lấp, nhiều gia súc, gia cầm bị trôi, bị chết, lúa bị ướt nảy mầm. Tại các địa phương rốn lũ, đời sống của bà con gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều bà con tỏ ra băn khoăn, không hiểu tại sao nước lại lên rất nhanh đến mức không kịp trở tay, gây thiệt hại quá lớn như thế. Ông Trần Ba, ở huyện Nghĩa Hành và nhiều người dân ở đây nghi ngờ là do hồ thủy điện xả lũ? Tại khu xóm nằm sát sông Vệ, ngấn nước lụt còn in trên tường cho thấy, nước ngập lên gần đến tầng gác lửng. Những người không có nhà 2 tầng thì đều phải đu bè, chuối và mọi thứ trôi nổi tìm cách qua được ngôi nhà 2 tầng nào đó.
Tại tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng, hàng chục nghìn ngôi nhà bị ngập. Tại các xã Hòa Tiến, Hòa Phong, Hòa Nhơn, nước ngập sâu từ 2-3m. Lượng mưa lớn kéo dài cộng với các quả bom nước là Sông Tranh 2, Sông Bung 4A, Đắk Mi 4 đồng loạt xả nước khiến vùng hạ du bị ngập lụt nặng hơn.
Tại tỉnh Quảng Nam, các hồ chứa cũng tiến hành xả lũ theo quy trình. Mưa lũ kéo dài đã gây ngập 29 xã ở 4 huyện Duy Xuyên, Nông Sơn, Đại Lộc, Điện Bàn. Theo thống kê, có 34.000 căn nhà bị ngập sâu trên 3m. Mưa lũ đã khiến nhiều địa phương bị cô lập, nhiều hoạt động bị tê liệt. Trước tình hình trên, người dân phải cố thủ trên mái nhà, gác lửng và sống qua ngày bằng số lương thực dự trữ.
Trong buổi chiều 15-11, nước đột ngột dâng cao, các hồ chứa nước ở An Khê - Ka Nak tỉnh Gia Lai đã tăng lưu lượng xả lũ lên trên 2.800 - 3.000m3/giây; còn tại tỉnh Quảng Nam, thủy điện Sê San 4 xả nước với lưu lượng 3.682m3/giây; thủy điện Sê San 4A, trong đêm 15-11 đã xả lũ với lưu lượng 3.370m3/giây. Nước đổ xuống với lưu lượng kinh khủng gây ra ngập lụt khắp nơi.
Thủy điện làm nóng dư luận
Trong các báo cáo về tình hình xả lũ luôn mâu thuẫn về số liệu. Bộ Công thương báo cáo thủy điện Sê San 4A chỉ xả lũ với lưu lượng 777m3/giây, còn Ban Phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn Trung ương báo cáo bằng con số 1.724m3/giây… Trên diễn đàn Quốc hội ngày 19-11, nhiều đại biểu đã đề cập việc xây thủy điện bừa bãi làm ảnh hưởng môi trường, thủy điện xả lũ đã đẩy hàng triệu người dân vào cảnh điêu đứng. Tác động đằng sau thủy điện là sự tàn phá đối với môi trường.
Trước tình hình bị thiệt hại, người dân ở nhiều địa phương bắt đầu kiến nghị chủ đầu tư các công trình thủy điện phải bồi thường thiệt hại do việc xả lũ. Những hộ dân sống dọc theo sông Trường thuộc xã Phước Hiệp, huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam bị lũ cuốn trôi nhà cửa đã yêu cầu thủy điện Đắk Mi 4 phải bồi thường cho bà con nhân dân. UBND huyện Phước Sơn cũng đã tổ chức họp và yêu cầu Ban quản lý thủy điện Đắk Mi 4 phải xây kè chống sạt lở và bồi thường cho người dân. Nhưng trước mắt, Ban quản lý thủy điện vẫn cho rằng mình vô can, thủy điện không gây ra lũ lớn mà do lượng mưa nhiều.
Để xác định rõ trách nhiệm và sự liên quan của các công trình thủy điện trong trận lũ vừa qua, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã trả lời câu hỏi của các nhà báo, đại ý rằng, đến nay chưa có báo cáo cụ thể của các địa phương về hồ chứa xả sai quy trình. Trong thời gian tới, cần đầu tư hệ thống quan trắc để đảm bảo các hồ phát huy hết khả năng chống lũ...
Những trận mưa lớn kéo dài đã báo hiệu một trận lụt lịch sử ở miền Trung. Trong 2 ngày 14-15/11, lượng mưa đo được tại các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Gia Lai và Kon Tum từ 50-100mm, ở Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên từ 200-250mm. Ở Quảng Ngãi, một số nơi có lượng mưa lớn như Ba Tơ (436mm), Minh Long (311mm)…
Lúc 16 giờ, ngày 15-11, tiếng ầm ầm như bom nổ phát ra từ phía thượng nguồn khiến người dân ở xã Hành Tín Đông, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi bồn chồn lo lắng. Và ngay sau đó, nước ào ạt đổ về, dâng ngập nhanh, biến thành một cơn đại hồng thủy. "Trèo lên gác nhìn xung quanh chỉ toàn nước là nước. Đêm xuống, nước càng lên nhanh, ai cũng nổi da gà vì cả một vùng đất biến thành biển nước" - Một người dân địa phương kể lại câu chuyện với tâm trạng đầy sợ hãi.
 |
| Gia đình ông Hồ Kim Anh (Quảng Ngãi) thoát chết sau cơn lũ ngày 15-11 . |
Nước cứ dần dần dâng cao, người dân tại xóm Bàn Thới, xã Hành Thiện (huyện Nghĩa Hành) phải đu lên các gian nhà cao. Những con trâu, bò, heo, gà của dân bị cuộn tròn theo dòng nước, có con cố ngóc đầu lên kêu thảm thiết. Làng xóm thành sông, bước chân xuống là bị lũ cuốn trôi nên người dân chỉ gắng giữ mạng sống.
Tại xóm nhà nằm sát sông Vệ thuộc thôn Phú Lâm Tây, xã Hành Thiện, gia đình ông Hồ Kim Anh bị mắc kẹt 8 người giữa biển nước. Do nước lên quá nhanh, mọi người trong nhà không kịp sơ tán. Nước dâng đến ngang gác lửng, mọi người bắt đầu run sợ. Anh con trai kết mọi thứ trôi nổi thành bè và vận chuyển từng người qua nhà 2 tầng của ông Hồ Duy Bình ở gần đó. Đám trẻ con cứng cả người và khóc không thành tiếng vì mưa lạnh và sợ hãi. Còn tại khu vực xã Hành Tín, huyện Nghĩa Hành, sau hàng loạt tiếng nổ ì ầm, nước bắt đầu tuôn chảy mạnh. Con đường quốc lộ 24b ngay lập tức trở thành dòng sông. Nước dâng nhanh đến mức, nhiều gia đình chỉ kịp vơ vội một số quần áo ném lên trần nhà. Một số người dắt bò chạy tìm chỗ cao ráo.
Theo báo cáo của Ban Phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Quảng Ngãi, có 117 hồ thủy lợi chứa nước đều qua tràn, 3 công trình thủy điện Nà Hang, Đắc Rin và Nước Trong đã tràn nước tự do 0,8m. Thủy điện Nước Trong, thời điểm 6 giờ 30 phút, ngày 16-11, mực nước hồ đạt 115,8m, tổng lưu lượng là 2.400m3/giây (bao gồm lưu lượng xả qua tràn 1.855m3/giây và lưu lượng cắt lũ là 1.645m3/giây).
Dân trở tay không kịp
Lũ lụt tại các tỉnh miền Trung đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Theo số liệu thống kê, đã có 40 người chết và mất tích, hơn 250.000 ngôi nhà bị lũ cuốn trôi, ngập sâu; hàng ngàn héc-ta hoa màu, ruộng lúa bị bùn phủ lấp, nhiều gia súc, gia cầm bị trôi, bị chết, lúa bị ướt nảy mầm. Tại các địa phương rốn lũ, đời sống của bà con gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều bà con tỏ ra băn khoăn, không hiểu tại sao nước lại lên rất nhanh đến mức không kịp trở tay, gây thiệt hại quá lớn như thế. Ông Trần Ba, ở huyện Nghĩa Hành và nhiều người dân ở đây nghi ngờ là do hồ thủy điện xả lũ? Tại khu xóm nằm sát sông Vệ, ngấn nước lụt còn in trên tường cho thấy, nước ngập lên gần đến tầng gác lửng. Những người không có nhà 2 tầng thì đều phải đu bè, chuối và mọi thứ trôi nổi tìm cách qua được ngôi nhà 2 tầng nào đó.
 |
| Bà Nguyễn Thị Mười, ở huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi vác bao gạo cứu trợ trên quốc lộ 24b lầy lội bùn. |
Tại tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng, hàng chục nghìn ngôi nhà bị ngập. Tại các xã Hòa Tiến, Hòa Phong, Hòa Nhơn, nước ngập sâu từ 2-3m. Lượng mưa lớn kéo dài cộng với các quả bom nước là Sông Tranh 2, Sông Bung 4A, Đắk Mi 4 đồng loạt xả nước khiến vùng hạ du bị ngập lụt nặng hơn.
Tại tỉnh Quảng Nam, các hồ chứa cũng tiến hành xả lũ theo quy trình. Mưa lũ kéo dài đã gây ngập 29 xã ở 4 huyện Duy Xuyên, Nông Sơn, Đại Lộc, Điện Bàn. Theo thống kê, có 34.000 căn nhà bị ngập sâu trên 3m. Mưa lũ đã khiến nhiều địa phương bị cô lập, nhiều hoạt động bị tê liệt. Trước tình hình trên, người dân phải cố thủ trên mái nhà, gác lửng và sống qua ngày bằng số lương thực dự trữ.
Trong buổi chiều 15-11, nước đột ngột dâng cao, các hồ chứa nước ở An Khê - Ka Nak tỉnh Gia Lai đã tăng lưu lượng xả lũ lên trên 2.800 - 3.000m3/giây; còn tại tỉnh Quảng Nam, thủy điện Sê San 4 xả nước với lưu lượng 3.682m3/giây; thủy điện Sê San 4A, trong đêm 15-11 đã xả lũ với lưu lượng 3.370m3/giây. Nước đổ xuống với lưu lượng kinh khủng gây ra ngập lụt khắp nơi.
Thủy điện làm nóng dư luận
Trong các báo cáo về tình hình xả lũ luôn mâu thuẫn về số liệu. Bộ Công thương báo cáo thủy điện Sê San 4A chỉ xả lũ với lưu lượng 777m3/giây, còn Ban Phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn Trung ương báo cáo bằng con số 1.724m3/giây… Trên diễn đàn Quốc hội ngày 19-11, nhiều đại biểu đã đề cập việc xây thủy điện bừa bãi làm ảnh hưởng môi trường, thủy điện xả lũ đã đẩy hàng triệu người dân vào cảnh điêu đứng. Tác động đằng sau thủy điện là sự tàn phá đối với môi trường.
 |
| Bà Phạm Thị Bảy đang lùa bùn ra khỏi nhà. Quạt điện và nhiều vật dụng đều hư hỏng vị bị ngâm bùn. Ảnh: L.V.C |
Trước tình hình bị thiệt hại, người dân ở nhiều địa phương bắt đầu kiến nghị chủ đầu tư các công trình thủy điện phải bồi thường thiệt hại do việc xả lũ. Những hộ dân sống dọc theo sông Trường thuộc xã Phước Hiệp, huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam bị lũ cuốn trôi nhà cửa đã yêu cầu thủy điện Đắk Mi 4 phải bồi thường cho bà con nhân dân. UBND huyện Phước Sơn cũng đã tổ chức họp và yêu cầu Ban quản lý thủy điện Đắk Mi 4 phải xây kè chống sạt lở và bồi thường cho người dân. Nhưng trước mắt, Ban quản lý thủy điện vẫn cho rằng mình vô can, thủy điện không gây ra lũ lớn mà do lượng mưa nhiều.
Để xác định rõ trách nhiệm và sự liên quan của các công trình thủy điện trong trận lũ vừa qua, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã trả lời câu hỏi của các nhà báo, đại ý rằng, đến nay chưa có báo cáo cụ thể của các địa phương về hồ chứa xả sai quy trình. Trong thời gian tới, cần đầu tư hệ thống quan trắc để đảm bảo các hồ phát huy hết khả năng chống lũ...
