Tuy đã có chế tài xử phạt nặng, song nhiều thanh niên người dân tộc thiểu số vẫn chế tạo súng săn. Ảnh: Hằng Dung

Tâm sự của người trong cuộc

Theo quy định của pháp luật, chế tạo và sử dụng súng tự chế là vi phạm quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, các loại pháo, đồ chơi nguy hiểm mà Nhà nước đã ban hành lệnh cấm. Những hành vi này, nếu vi phạm lần đầu sẽ bị xử phạt hành chính với số tiền tối đa lên đến 40.000.000 đồng đối với cá nhân và 80.000.000 đồng đối với tổ chức; nếu tái diễn sẽ bị truy tố trách nhiệm hình sự, bị phạt tù với mức án cao nhất là 5 năm tù giam.

Mặc dù đã có quy định cấm, nhưng các loại vũ khí tự chế như súng kíp, súng hơi, súng hoa cải, vẫn len lỏi trong cuộc sống cộng đồng… Tại miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, đồng bào các dân tộc ít người vẫn vô tư sử dụng vũ khí tự chế như một công cụ để kiếm sống mà không lường hết được những hệ quả đau lòng…

Về Tam Thanh, chúng tôi được ông Lò Văn Khiệm, Trưởng Công an xã dẫn đi thăm hỏi, gặp gỡ những "người trong cuộc" liên quan tới các vụ súng cướp cò hoặc bắn nhầm trên địa bàn. Những vụ việc ấy đều đã xảy ra cách đây dăm bảy năm, song họ vẫn cảm thấy như mới xảy ra ngày hôm qua…

Cách đây 7 năm, vụ việc anh Vi Văn Dậu, SN 1969, người dân tộc Thái, ở bản Cha Lung, xã Tam Thanh bị khẩu súng cướp cò, dẫn đến bị thương ở tay, đã gây ra nỗi ám ảnh cho người dân trong bản về nạn sử dụng súng săn tự chế. Theo lời kể của nạn nhân, hôm đó, anh vào rừng lấy vỏ cây chay về ăn trầu, tiện thể mang theo khẩu súng kíp do mình tự chế để đi săn. Khi đang mải mê luồn lách qua các bụi rậm để vào sâu trong rừng thì khẩu súng bị vướng, mắc vào cành cây…

Do bất cẩn, cũng chẳng nghĩ ngợi gì nhiều, anh Dậu bèn cầm nòng súng kéo nó ra. Không ngờ súng cướp cò, viên đạn xuyên thẳng vào tay phải của anh… Sau khi bị nạn, mặc dù Vi Văn Dậu được gia đình đưa đi bệnh viện cấp cứu, viên đạn đã được gắp ra hết, nhưng di chứng do viên đạn gây ra khiến anh phải mang theo suốt cuộc đời. Vì bị đứt dây chằng nên tay phải của anh rất yếu, khó cử động, hầu như không làm được gì, mọi hoạt động đều nhờ vào cánh tay trái.  

Từ một người khỏe mạnh, xốc vác, sau tai nạn đáng tiếc, Vi Văn Dậu đã không còn là lao động chính, không còn là "cánh tay phải của gia đình" nữa. Nhiều lúc, anh ước gì thời gian có thể quay ngược về quá khứ, để anh có thể sửa chữa sai lầm của mình. Nếu được làm lại, có lẽ, Vi Văn Dậu sẽ không bao giờ học cách tự chế súng, không bao giờ đi săn, để rồi tự mình hại mình, ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân và cuộc sống của cả gia đình…

Việc sử dụng vũ khí tự chế là một trong những nguy cơ gây mất an ninh trật tự trên địa bàn xã… Trước thực trạng tàng trữ và sử dụng súng tự chế các loại, những năm gần đây, các cơ quan chức năng đã đẩy mạnh việc tuyên truyền, vận động nhân dân giao nộp cho chính quyền địa phương… Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn một số người cố tình lén lút sử dụng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ có thể dẫn đến tai nạn rủi ro khó lường cho bản thân và cộng đồng… 

Trưởng Công an xã Lò Văn Khiệm cho biết, trước đây, người dân trong thôn dùng súng rộng rãi, bố một khẩu, con một khẩu... Nhưng từ khi xảy ra các vụ súng cướp cò, bắn nhầm nhau, Công an tích cực vận động bà con giao nộp, đến nay cơ bản đã hạn chế được các tai nạn rủi ro do súng cướp cò hoặc bắn vào nhau. Bà con nhân dân ai có súng thì phải tự giác giao nộp…

Những phát súng vô tình

Vụ việc thứ hai do phát súng vô tình gây ra ở xã Tam Thanh là vụ anh Hà Văn Tam, SN 1984, ở bản Pa bị cướp cò súng làm anh Ngân Văn Chiêm, SN 1977, ở cùng bản bị thương. Hai nhà ở khá gần nhau nên Tam và Chiêm thân nhau như anh em ruột thịt. Cứ ngỡ, mối tình thân ấy sẽ luôn mang lại cho họ những điều tốt đẹp. Vậy mà, chính viên đạn cướp cò suýt cướp đi sinh mạng của người hàng xóm thân thiết…

Vào một chiều hè năm 2009, Hà Văn Tam và Ngân Văn Chiêm rủ nhau vào rừng cùng đi săn. Cả 2 mang theo súng kíp tự chế. Chiêm đi trước, Tam đi sau. Chẳng may súng của Tam bị vướng vào dây rừng, bất ngờ bị cướp cò bắn trúng gáy Chiêm. Khi sự việc xảy ra, Hà Văn Tam vô cùng hoảng sợ, nhưng cố trấn tĩnh để sơ cứu vết thương và nhờ người đưa Ngân Văn Chiêm đi bệnh viện cấp cứu. Do được cấp cứu kịp thời nên nạn nhân đã qua khỏi cơn nguy kịch... Hà Văn Tam sau đó bị xử phạt hành chính và phải bồi thường cho nạn nhân theo thỏa thuận giữa hai gia đình…

Từ ngày gây ra tai nạn cho anh Chiêm, Hà Văn Tam rất ân hận. Anh chỉ biết lao vào công việc ruộng nương, rồi nhận đất trồng và gia công cây luồng. Nhờ siêng năng cần cù, căn cơ tích lũy, gia đình Tam đã bớt khổ. Gần đây, vợ chồng Tam vừa mua được chiếc máy xay xát gạo để kiếm thêm thu nhập…

May mắn giữ được tính mạng, nhưng trong cổ anh Chiêm vẫn còn 9 viên đạn ria, đây là loại đạn tự chế bằng chì rất bé, nhưng anh không dám mổ để gắp ra vì sợ ảnh hưởng đến dây thần kinh, thậm chí có thể nguy hiểm đến tính mạng… Thế nên, anh Chiêm cứ "sống chung" với những dấu tích và di chứng của tai nạn "nhớ đời" ấy cho đến hết cuộc đời. Từ ngày bị nạn, sức lao động của anh Chiêm bị giảm sút, nên nhiều năm qua, kinh tế gia đình anh cũng chẳng thể khấm khá lên được. Con gái của anh chị phải bỏ học giữa chừng, ở nhà làm ruộng…

Chỉ vì một phút thiếu cẩn trọng, Hà Văn Tam đã gây nên "phát súng vô tình" khiến anh Ngân Văn Chiêm phải mang thương tích suốt đời. Qua vụ việc đáng buồn ấy, không chỉ riêng Hà Văn Tam mà người dân bản Pa cũng đã hiểu ra rằng, súng đạn không phải trò đùa nên không thể tàng trữ và sử dụng bừa bãi được…   

Ở Tam Thanh cũng đã từng xảy ra nhiều vụ bắn nhầm đáng tiếc… trong đó, có vụ ông Vi Văn Toan, SN 1956, ở bản Bôn bắn nhầm làm chết người anh họ của vợ là ông Lò Văn Diêm, SN 1959, trú cùng bản. Theo nội dung vụ án, vào một ngày tháng 10-2010, cả hai ông Vi Văn Toan và Lò Văn Diêm thấy trời đã tối nhưng vẫn chưa thấy trâu về chuồng nên vác súng vào rừng tìm trâu, tiện thể săn thú luôn. Hai người đều không biết được kế hoạch của nhau. Đến 10 giờ đêm, do trời quá tối, ông Toan nghe tiếng sột soạt ngỡ là con thú liền giương súng, nhắm thẳng và bóp cò… Không ngờ, phát súng oan nghiệt bắn trúng đầu ông Diêm, khiến ông anh họ của vợ tử vong ngay tại chỗ.

Sự việc ông Toan ngay sau đó đã bị Tòa án nhân dân huyện Quan Sơn đưa ra xét xử công khai và bị tuyên phạt bị cáo về tội "vô ý làm chết người" với mức án 24 tháng tù nhưng cho hưởng án treo và thử thách 48 tháng. Sự việc đáng tiếc xảy ra khiến ông Toan rất buồn, vì ông là đảng viên, Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã, lại từng là quân nhân. Ông Toan luôn tự nhủ mình phải sống sao cho xứng đáng, để làm gương cho con cháu… Ấy vậy mà, chỉ vì phút bất cẩn, ông đã gây nên chuyện đau lòng.

Giờ đây, ông Toan chỉ còn biết chuộc lỗi lầm bằng cách cần cù làm ăn, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật để trở thành người công dân có ích cho gia đình, xã hội. Đến tháng 10 năm nay, ông Vi Văn Toan hết thời hạn thử thách. Giờ đây, miền đất nơi thâm sơn cùng cốc, tiếp giáp với biên giới Việt - Lào này đã trở lại bình yên, không còn những tiếng súng săn khiến con thú rừng, cũng như người dân bản phải giật mình, thảng thốt… Song, những vụ việc sử dụng vũ khí tự chế bắn nhầm, gây thương vong cho bản thân hoặc người khác luôn là bài học đắt giá mà đồng bào Thái ở Tam Thanh không bao giờ quên.