Biên phòng - Sau cuộc đồng khởi năm 1969, nhằm đáp ứng nhu cầu đưa nhanh vũ khí tới chiến trường và có lượng dự trữ, một đơn vị tương đương cấp sư đoàn được thành lập, lấy phiên hiệu Đoàn 962, xây dựng các bến Cà Mau, Trà Vinh, Bến Tre và Bà Rịa để tiếp nhận những con tàu vũ khí của Đoàn 125. Các bến ấy không thiếu khuôn mặt của những người phụ nữ với dấn thân, hy sinh, chịu thương, chịu khó. Những người mẹ, người chị nơi "bến cảng lòng dân" năm xưa là những người lính lặng lẽ, những người lính đặc biệt đã góp phần làm nên những chiến công bất tử của đường Hồ Chí Minh trên biển.
Bài 1: Biển và những bến bờ
Trong hồi ức đầy tự hào, Đại tá Khưu Ngọc Bảy, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 962 xúc động kể lại: "Trong kháng chiến chống Mỹ, quân dân ta phải chiến đấu với kẻ thù tàn bạo, có tiềm lực chiến tranh mạnh nhất thế giới. Để đưa cuộc đấu tranh của quân và dân miền Nam giành được những thắng lợi to lớn hơn, đường Hồ Chí Minh trên dải Trường Sơn và đường Hồ Chí Minh trên biển được thành lập. Đường Hồ Chí Minh trên biển được hiểu một cách giản dị gồm những con tàu vận chuyển vũ khí từ miền Bắc vào Nam và những cụm bến tiếp nhận vũ khí, đưa đến các chiến trường. Đoàn mang tên 962 là để kỷ niệm con tàu Phương Đông I cập bến Vàm Lũng ở Cà Mau an toàn, vào ngày 17-10-1962, nhằm ngày 19-9-1962 âm lịch. Cho đó là một ngày may mắn, khi con tàu sau những nỗ lực đã cập bến bình yên, mở thông con đường vận tải chiến lược trên Biển Đông, chúng tôi thống nhất đặt tên là Đoàn 962".
Theo Đại tá Khưu Ngọc Bảy, 4 bến của Đoàn 962 (gồm cụm bến Vàm Lũng - Cà Mau; cụm bến A101 thuộc cửa biển Thạnh Phong - Bến Tre; cụm bến B22 - Trà Vinh và cụm bến Bà Rịa - Vũng Tàu) là nơi tiếp nhận vũ khí từ miền Bắc đưa vào Nam có hiệu quả nhất, trở thành điểm sáng của con đường huyền thoại Hồ Chí Minh trên biển. Về mối quan hệ giữa những cụm bến của Đoàn 962 và Đoàn tải 125 thật giản dị để nói: "Trong bến có thuyền, trong thuyền có bến". Với 124 con tàu, mang 7.000 tấn vũ khí vào các bến, chỉ có 7 tàu đụng địch trên biển, buộc ta phải chiến đấu và phá hủy tàu để đảm bảo bí mật tuyến đường, thì sự thiệt hại ấy đã được giảm ở mức thấp nhất, ngoài dự kiến Trung ương, chỉ ở mức 30% thành công...
Sự may mắn đó có cội nguồn sâu thẳm, rằng nếu không có sự phối hợp chặt chẽ với Đoàn 125 lo tổ chức đường dây chuyển vũ khí từ Bắc vào Nam trên những con tàu không số; không có Đoàn 962 tổ chức tốt các cụm bến, không có lòng dân nghĩa tình sâu nặng, không có những người mẹ, người chị hy sinh cả tuổi xuân, hạnh phúc riêng tư, cả mạng sống ở các bến để giữ bí mật cho các con tàu, thì Đoàn 962 không làm nên danh hiệu Anh hùng - điểm son của trí tuệ và những tấm lòng yêu nước của quân dân.
Đoàn công tác của Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ đã tìm về các cụm bến năm xưa, gặp lại các nhân chứng phụ nữ, ghi chép, sưu tầm tư liệu. Chuyến đi giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về sự đặc thù của những cụm bến. Điểm đầu tiên chúng tôi tìm đến là cụm bến A101 - Bến Tre, cụm bến nằm giữa cánh rừng ngập mặn xã Thới Thuận, Thừa Đức của huyện Bình Đại và cửa biển Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre. Bến ở Bến Tre có đặc thù riêng, là vị trí chủ yếu đứng chân của Ban chỉ huy Đoàn 962. Nơi đây vừa là bến tiếp nhận, vừa là trạm trung chuyển quan trọng của tuyến vận chuyển, đồng thời làm nhiệm vụ đầu mối cấp phát trang bị cho lực lượng chiến đấu của Quân khu 8 và tỉnh Bến Tre. Trong suốt những năm chiến tranh, cụm bến A101 đã tiếp nhận 27 chuyến tàu cập bến an toàn và hàng trăm lượt trung chuyển vũ khí từ các bến ra chiến trường. Ngày 27-7-2012, đơn vị A101 được vinh dự đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong 4 bến của Đoàn 962 thì bến Vàm Lũng - Cà Mau vinh dự đón con tàu chở vũ khí đầu tiên của Thuyền trưởng Bông Văn Dĩa cập bến an toàn, mở thông con đường vận tải chiến lược trên Biển Đông. Và đây cũng là bến tiếp nhận có hiệu quả nhất, trở thành điểm sáng của con đường huyền thoại - đường Hồ Chí Minh trên biển, con đường độc nhất vô nhị, không có tiền lệ lịch sử của các cuộc chiến tranh trên thế giới của thế kỷ 20. Nằm giữa vùng kênh rạch chằng chịt, xung quanh là rừng và đặc biệt là sự chở che của bà con, từ chuyến tàu đầu tiên chở vũ khí từ miền Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam cặp bến Cà Mau (ngày 16-10-1962) đến chuyến cuối cùng (ngày 5-4-1971), bến Vàm Lũng nói chung và các bến khác của Cà Mau đều bảo đảm bí mật, an toàn tuyệt đối. Năm 2011, bến Vàm Lũng đươc công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Cũng nằm trong đội hình của Đoàn 962, bến B22 - Trà Vinh nằm trên địa bàn hai xã Long Vĩnh và Trường Long Hòa của huyện Duyên Hải. Đây là bến nằm trong tầm hoạt động của pháo binh, biệt kích, thám báo của địch trên bộ và Hải quân của địch ven biển nên mọi hoạt động rất khó khăn và ác liệt. Bến Trà Vinh đã tổ chức tiếp nhận 16 chuyến tàu vào bến an toàn, với 824 tấn vũ khí; hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giữ gìn và đưa vũ khí ra chiến trường; lực lượng vũ trang bảo vệ bến còn kết hợp địa phương chiến đấu 30 trận lớn nhỏ, diệt hàng trăm tên địch. Ngày 21-11-2011, đơn vị B22 - Trà Vinh được phong danh hiệu đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Tương tự như các cụm bến khác, bến Lộc An thuộc xã Phước Thuận, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu được chọn là điểm đến của tàu không số vì nơi đây có vùng ven biển Xuyên Mộc dân cư thưa thớt, các lõm giải phóng chỉ có vài chục hộ dân, nhưng có nhiều ưu thế là biển liền rừng. Nhân dân trong vùng có truyền thống cách mạng. Tại bến này, 3 chuyến tàu của đoàn 125 Hải quân đã cập bến thành công, vận chuyển được 109 tấn vũ khí trang bị cho quân dân các tỉnh miền Đông tham gia các chiến dịch, góp phần làm nên những thắng lợi vang dội như: Bình Giã, Đồng Xoài, Dầu Tiếng, Bầu Bàng, từ đó góp phần làm thất bại chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ. Bến Lộc An được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1995.
Khi viết những dòng này, tôi tự hỏi, nếu Đoàn 125 và Đoàn 962 làm nên đường Hồ Chí Minh trên biển không có những người vợ trung kiên, chịu đựng oan khuất như chị Nguyễn Thị Ba ở Duyên Hải, Trà Vinh; do một lần bí mật gặp chồng là một cán bộ đoàn tàu không số, sau đó chị mang thai. Để giữ bí mật đường dây, chị cắn răng chấp nhận kỷ luật vi tội "quan hệ nam nữ bất chính, không rõ ràng", lầm lũi mò cua, bắt ốc nuôi đàn con. Mãi sau ngày hòa bình, chị mới được minh oan, sum họp cùng chồng là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Đức Thắng. Nếu không có những người mẹ sẵn sàng hiến dâng những đứa con mình đứt ruột sinh ra cho Tổ quốc, nhiều năm nước mắt chảy ngược vào tim; nếu không có những người chị, người em, người cháu sẵn sàng chôn vùi tuổi xuân của mình trong những cánh rừng bí mật để phục vụ các công tác hậu cần, cứu thương, quân trang, bốc dỡ vũ khí và khi cần, hy sinh cả cuộc sống mình để bảo vệ các bến, thì liệu con đường Hồ Chí Minh trên biển có thông suốt?
Tôi muốn nêu lên những con số làm rưng rưng lòng người, nếu như trên biển có 74 đồng chí hy sinh cùng các con tàu, thì có gần 1.000 đồng bào, chiến sĩ hy sinh ở các bến, để giữ sự an toàn cho những con tàu. Sự kỳ diệu chính ở chỗ ấy, khi mỗi người dân đều đồng lòng đánh Mỹ, là những chiến sĩ trung kiên. Chỉ có con đường Hồ Chí Minh trên biển mới có những bến cảng đặc biệt như vậy, chúng tôi gọi đó là những "Bến cảng lòng dân".
Bài 2: Nơi cửa biển Thạnh Phong, Bình Đại
Trong hồi ức đầy tự hào, Đại tá Khưu Ngọc Bảy, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 962 xúc động kể lại: "Trong kháng chiến chống Mỹ, quân dân ta phải chiến đấu với kẻ thù tàn bạo, có tiềm lực chiến tranh mạnh nhất thế giới. Để đưa cuộc đấu tranh của quân và dân miền Nam giành được những thắng lợi to lớn hơn, đường Hồ Chí Minh trên dải Trường Sơn và đường Hồ Chí Minh trên biển được thành lập. Đường Hồ Chí Minh trên biển được hiểu một cách giản dị gồm những con tàu vận chuyển vũ khí từ miền Bắc vào Nam và những cụm bến tiếp nhận vũ khí, đưa đến các chiến trường. Đoàn mang tên 962 là để kỷ niệm con tàu Phương Đông I cập bến Vàm Lũng ở Cà Mau an toàn, vào ngày 17-10-1962, nhằm ngày 19-9-1962 âm lịch. Cho đó là một ngày may mắn, khi con tàu sau những nỗ lực đã cập bến bình yên, mở thông con đường vận tải chiến lược trên Biển Đông, chúng tôi thống nhất đặt tên là Đoàn 962".
 |
| Ban liên lạc truyền thống đơn vị B22 - Bến Trà Vinh tặng ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh cho Đồn BP Long Vĩnh và Đảng bộ xã Long Vĩnh. |
Sự may mắn đó có cội nguồn sâu thẳm, rằng nếu không có sự phối hợp chặt chẽ với Đoàn 125 lo tổ chức đường dây chuyển vũ khí từ Bắc vào Nam trên những con tàu không số; không có Đoàn 962 tổ chức tốt các cụm bến, không có lòng dân nghĩa tình sâu nặng, không có những người mẹ, người chị hy sinh cả tuổi xuân, hạnh phúc riêng tư, cả mạng sống ở các bến để giữ bí mật cho các con tàu, thì Đoàn 962 không làm nên danh hiệu Anh hùng - điểm son của trí tuệ và những tấm lòng yêu nước của quân dân.
Đoàn công tác của Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ đã tìm về các cụm bến năm xưa, gặp lại các nhân chứng phụ nữ, ghi chép, sưu tầm tư liệu. Chuyến đi giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về sự đặc thù của những cụm bến. Điểm đầu tiên chúng tôi tìm đến là cụm bến A101 - Bến Tre, cụm bến nằm giữa cánh rừng ngập mặn xã Thới Thuận, Thừa Đức của huyện Bình Đại và cửa biển Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre. Bến ở Bến Tre có đặc thù riêng, là vị trí chủ yếu đứng chân của Ban chỉ huy Đoàn 962. Nơi đây vừa là bến tiếp nhận, vừa là trạm trung chuyển quan trọng của tuyến vận chuyển, đồng thời làm nhiệm vụ đầu mối cấp phát trang bị cho lực lượng chiến đấu của Quân khu 8 và tỉnh Bến Tre. Trong suốt những năm chiến tranh, cụm bến A101 đã tiếp nhận 27 chuyến tàu cập bến an toàn và hàng trăm lượt trung chuyển vũ khí từ các bến ra chiến trường. Ngày 27-7-2012, đơn vị A101 được vinh dự đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong 4 bến của Đoàn 962 thì bến Vàm Lũng - Cà Mau vinh dự đón con tàu chở vũ khí đầu tiên của Thuyền trưởng Bông Văn Dĩa cập bến an toàn, mở thông con đường vận tải chiến lược trên Biển Đông. Và đây cũng là bến tiếp nhận có hiệu quả nhất, trở thành điểm sáng của con đường huyền thoại - đường Hồ Chí Minh trên biển, con đường độc nhất vô nhị, không có tiền lệ lịch sử của các cuộc chiến tranh trên thế giới của thế kỷ 20. Nằm giữa vùng kênh rạch chằng chịt, xung quanh là rừng và đặc biệt là sự chở che của bà con, từ chuyến tàu đầu tiên chở vũ khí từ miền Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam cặp bến Cà Mau (ngày 16-10-1962) đến chuyến cuối cùng (ngày 5-4-1971), bến Vàm Lũng nói chung và các bến khác của Cà Mau đều bảo đảm bí mật, an toàn tuyệt đối. Năm 2011, bến Vàm Lũng đươc công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Cũng nằm trong đội hình của Đoàn 962, bến B22 - Trà Vinh nằm trên địa bàn hai xã Long Vĩnh và Trường Long Hòa của huyện Duyên Hải. Đây là bến nằm trong tầm hoạt động của pháo binh, biệt kích, thám báo của địch trên bộ và Hải quân của địch ven biển nên mọi hoạt động rất khó khăn và ác liệt. Bến Trà Vinh đã tổ chức tiếp nhận 16 chuyến tàu vào bến an toàn, với 824 tấn vũ khí; hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giữ gìn và đưa vũ khí ra chiến trường; lực lượng vũ trang bảo vệ bến còn kết hợp địa phương chiến đấu 30 trận lớn nhỏ, diệt hàng trăm tên địch. Ngày 21-11-2011, đơn vị B22 - Trà Vinh được phong danh hiệu đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Tương tự như các cụm bến khác, bến Lộc An thuộc xã Phước Thuận, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu được chọn là điểm đến của tàu không số vì nơi đây có vùng ven biển Xuyên Mộc dân cư thưa thớt, các lõm giải phóng chỉ có vài chục hộ dân, nhưng có nhiều ưu thế là biển liền rừng. Nhân dân trong vùng có truyền thống cách mạng. Tại bến này, 3 chuyến tàu của đoàn 125 Hải quân đã cập bến thành công, vận chuyển được 109 tấn vũ khí trang bị cho quân dân các tỉnh miền Đông tham gia các chiến dịch, góp phần làm nên những thắng lợi vang dội như: Bình Giã, Đồng Xoài, Dầu Tiếng, Bầu Bàng, từ đó góp phần làm thất bại chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ. Bến Lộc An được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1995.
 |
| Má Mười Riều, người góp gia tài đóng tàu không số đầu tiên của bến Lộc An, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. |
Tôi muốn nêu lên những con số làm rưng rưng lòng người, nếu như trên biển có 74 đồng chí hy sinh cùng các con tàu, thì có gần 1.000 đồng bào, chiến sĩ hy sinh ở các bến, để giữ sự an toàn cho những con tàu. Sự kỳ diệu chính ở chỗ ấy, khi mỗi người dân đều đồng lòng đánh Mỹ, là những chiến sĩ trung kiên. Chỉ có con đường Hồ Chí Minh trên biển mới có những bến cảng đặc biệt như vậy, chúng tôi gọi đó là những "Bến cảng lòng dân".
Bài 2: Nơi cửa biển Thạnh Phong, Bình Đại
