Biên phòng - Địa đạo Khe Trái là một trong những di tích lịch sử điển hình của quân và dân Trị - Thiên - Huế trong quá trình chuẩn bị, chiến đấu và kết thúc chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân Mậu Thân 1968. Địa đạo là trụ sở của Bộ Chỉ huy chiến dịch, được xây dựng ở vùng rừng núi, góp phần làm phong phú và đa dạng các loại kiểu địa đạo của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
 |
Đường vào địa đạo Khe Trái |
Địa đạo Khu ủy Trị - Thiên - Huế nằm ở đồi 160 (đồi nằm ở độ cao 160m so với mặt nước biển), thuộc địa bàn phường Hương Vân, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ngoài trọng trách là cơ quan tối cao chỉ huy cuộc Tổng tấn công nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 trên chiến trường Trị - Thiên - Huế, là chiếc cầu nối giữa ý đồ chiến lược của Trung ương và thực tế chiến trường. Khu ủy Trị - Thiên - Huế đã sử dụng địa đạo như một đại bản doanh, nhất là thời kỳ trước và sau chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968. Tại địa đạo này, đã diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng của Khu ủy Trị - Thiên - Huế. Địa đạo có 3 cửa đều nằm trên triền dốc của đồi 160. Từ ba cửa số 1, 2 và 3 đi vào bên trong là lòng địa đạo.
Theo kết quả đợt khảo sát, khai thông vào tháng 3-1997, cửa địa đạo số 1 có chiều cao 1,5m; chiều dài 54m; chiều rộng 1m. Cửa địa đạo số 2 có chiều cao 1,5m; chiều dài 45m; chiều rộng 0,9m. Cửa địa đạo số 3 có chiều cao 1,4m; chiều dài 32m; chiều rộng 0,9m. Ở trong lòng địa đạo còn có các hầm ngủ, đặc biệt là hầm hội họp có chiều cao 2m; chiều dài 4m; chiều rộng 2m. Ở các vách trong lòng địa đạo có các đoạn gỗ khô, theo các nhân chứng cho biết thì nó được dùng làm trụ để mắc võng cho cán bộ, chiến sĩ nghỉ ngơi trong địa đạo.
Những giá trị về khoa học và lịch sử của địa đạo là bài học quý giá trong công tác giáo dục truyền thống, tuyên truyền trong mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hiện nay, giúp họ hiểu được những giá trị đích thực về cuộc kháng chiến vô cùng gian khổ, nhưng cũng hết sức vẻ vang của lớp lớp thế hệ ông cha đã không tiếc xương máu để giành được độc lập tự do hôm nay.
