Giải Nô-ben Y học: Vinh danh công trình nghiên cứu trong điều trị các bệnh do ký sinh trùng gây ra

Mở màn cho mùa Nô-ben năm nay, giải thưởng Nô-ben Y học đã được trao cho 3 nhà khoa học Uy-li-am Cam-peo (quốc tịch Ai-len), Xa-tô-si Ô-mu-ra (Nhật Bản) và Youyou Tu (Trung Quốc). 

Ba nhà khoa học đoạt giải Nô-ben Y học. Ảnh: Reuters

Thông báo của Hội đồng giải thưởng Nô-ben cho biết, hai nhà khoa học người Ai-len và Nhật Bản sẽ nhận chung một nửa giải thưởng nhờ phát hiện ra một loại thuốc mới, Avermectin, chống ký sinh trùng gây bệnh giun chỉ (hay còn gọi là bệnh mù sông) và gây bệnh phù chân voi (còn gọi là giun chỉ bạch huyết). Nhà khoa học Trung Quốc nhận nửa giải thưởng còn lại nhờ phát hiện ra thuốc Artemisinin điều trị bệnh sốt rét. Hai nghiên cứu trên đã giúp ngành y học thế giới tìm ra phương pháp điều trị mới về các bệnh do ký sinh trùng gây ra.

Giải Nô-ben Vật lý: Hạt cơ bản lên ngôi

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải Nô-ben Vật lý 2015 thuộc về nhà khoa học Nhật Bản Ta-ca-a-ki Ca-di-ta và nhà khoa học người Ca-na-đa A-thơ B. Mắc Đô-nan vì đã chứng minh được rằng, các hạt cơ bản (neutrino) có khối lượng. Phát hiện này là bước khám phá mới giúp cho việc nghiên cứu trong lĩnh vực vũ trụ.

Trong quá trình nghiên cứu, hai nhà khoa học đã chứng minh được rằng các hạt cơ bản thay đổi "hình dạng" của chúng và các thay đổi này chỉ có thể xảy ra khi hạt cơ bản có khối lượng. Khám phá mới đã khiến giới khoa học phải thay đổi quan điểm từ lâu nay cho rằng hạt cơ bản không có khối lượng, hoặc có khối lượng rất nhỏ. Khám phá này đã làm thay đổi hiểu biết lâu nay của con người về cơ chế hoạt động bên trong vật chất và có thể giúp cho chúng ta có cách nhìn mới đối với vũ trụ.

Giải Nô-ben Hóa học: ADN bị hư hại giờ có thể chữa được

Các nhà khoa học Thô-mát Lin-đan, người Thụy Điển; Pôn Mô-đrích, người Mỹ và A-dít Xan-ca mang hai quốc tịch Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành đồng chủ nhân giải Nô-ben Hóa học 2015 nhờ công trình nghiên cứu cơ chế tế bào sửa chữa những ADN bị hư hại.

Ba nhà khoa học trên đã lập được bản đồ ở mức phân tử về cơ chế tế bào sửa chữa những ADN bị hư hại và bảo vệ thông tin di truyền. Nghiên cứu này giúp cung cấp kiến thức cơ bản về chức năng của tế bào sống, mở ra các phương pháp mới điều trị ung thư.

Giải Nô-ben Văn học: Phụ nữ lên tiếng

Nữ văn sĩ Xvét-la-na A-lếch-xi-e-vích (sinh năm 1948) đã trở thành chủ nhân giải Nô-ben Văn học thứ 112 trong lịch sử và cũng là nhà văn nữ thứ 14 được trao giải thưởng này. Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố: "Giải Nô-ben Văn học 2015 được trao cho Xvét-la-na A-lếch-xi-e-vích để tôn vinh những dòng văn phức điệu của bà. Văn của bà là tượng đài tri ân sự đau khổ và lòng dũng cảm trong thời đại chúng ta. Những dòng văn phi thường giúp nhân loại hiểu biết sâu sắc hơn về cả một thời đại của thế giới - thời đại Liên bang Xô Viết".

Nhà văn Bê-la-rút đoạt giải Nô-ben Văn học. Ảnh: AP

Bà học báo chí ở Đại học Min-xcơ từ năm 1967 đến 1972. Sau khi tốt nghiệp, bà hoạt động trong nghề báo ở biên giới Ba Lan rồi chuyển về Thủ đô Min-xcơ làm việc. Trong sự nghiệp làm báo, bà từng phỏng vấn hàng nghìn nhân chứng trải qua những sự kiện chấn động nhất của Liên Xô trước đây gồm: Chiến tranh thế giới lần thứ 2, Chiến tranh Liên Xô - Áp-ga-ni-xtan (1979 - 1989), sự sụp đổ của Liên Xô (1991) và thảm họa hạt nhân Tréc-nô-bưn (1985). Cuốn sách đầu tiên của văn sĩ là "Chiến tranh không có gương mặt phụ nữ" (War's Unwomanly Face) đã được nhà văn Nguyên Ngọc dịch sang tiếng Việt.

Giải Nô-ben Hòa bình: Bất ngờ

Nếu như Nô-ben Văn học được nhiều người đoán chính xác thì giải thưởng Nô-ben Hòa bình lại tạo sự bất ngờ. Theo công bố của Hội đồng giải Nô-ben Na Uy, giải Nô-ben Hòa bình thuộc về "Bộ tứ" trung gian đối thoại hòa bình tại Tuy-ni-di.

Nhóm trung gian hòa giải này, được thành lập năm 2013, gồm 4 tổ chức: Tổng Liên đoàn Lao động Tuy-ni-di (UGTT), Hiệp hội công nghiệp, thương mại và thủ công Tuy-ni-di (UTICA), Liên đoàn Nhân quyền Tuy-ni-di (LTDH) và Nhóm luật sư Tuy-ni-di. Các tổ chức này đóng vai trò là nhà trung gian và động lực thúc đẩy hòa bình và dân chủ ở Tuy-ni-di.

"Bộ tứ" đoạt giải Nô-ben Hòa bình với nỗ lực mang lại nền dân chủ ở Tuy-ni-di. Ảnh: AP

Được thành lập trong bối cảnh quá trình dân chủ ở Tuy-ni-di có nguy cơ đổ vỡ vì bất ổn xã hội, "Bộ tứ" đã thiết lập nên một quá trình chính trị hòa bình vào thời điểm Tuy-ni-di đang đứng trên bờ vực nội chiến. Chủ tịch Ủy ban giải Nô-ben Na Uy Ca-xi Cun-man Phai tuyên bố: "Sau mùa Xuân A-rập ở Tuy-ni-di giai đoạn 2010-2011, "Bộ tứ" đã mở đường cho cuộc đối thoại hòa bình giữa các công dân". Theo Ủy ban này, giải thưởng trên nhằm khích lệ người dân Tuy-ni-di, những người đã vượt qua nhiều thách thức lớn để đặt nền tảng cho sự hòa giải dân tộc.

Việc "Bộ tứ" trung gian đối thoại hòa bình tại Tuy-ni-di được trao giải Nô-ben Hòa bình là hết sức bất ngờ, vì trước đó "Bộ tứ" đã không có mặt trong nhóm các ứng cử viên hàng đầu như Giáo hoàng Fran-xi-xcô, Thủ tướng Đức An-giê-la Méc-ken...

Giải Nô-ben Kinh tế: Nghiên cứu về tiêu dùng và nghèo đói

Giải thưởng cuối cùng trong mùa Nô-ben năm nay được trao cho Giáo sư kinh tế mang hai quốc tịch Anh và Mỹ, An-gớt Đi-tơn. Ông An-gớt Đi-tơn được nhận giải do các công trình nghiên cứu, phân tích về tiêu thụ, đói nghèo và phúc lợi xã hội. Bằng việc gắn kết các lựa chọn cá nhân với tổng thu nhập, nghiên cứu của nhà kinh tế Đi-tơn đã giúp thay đổi các lĩnh vực của kinh tế vĩ mô, kinh tế vi mô và phát triển kinh tế. Theo Hội đồng giải thưởng Nô-ben, để hoạch định chính sách thúc đẩy phúc lợi xã hội và giảm đói nghèo, các nhà lãnh đạo trước tiên cần hiểu về những lựa chọn tiêu dùng của mỗi cá nhân. Và công trình của ông Đi-tơn là lời giải cho vấn đề này.

Giáo sư An-gớt Đi-tơn sinh ngày 19-10-1945, tại Ê-đin-buốc, Xcốt-len. Ông từng xuất sắc giành được học bổng tại trường Fettes College, nắm trong tay 3 tấm bằng, bao gồm: Bằng cử nhân, bằng thạc sĩ và bằng tiến sĩ tại trường Đại học Cam-brít danh tiếng thế giới. Với thành tích đáng nể như trên, ông Đi-tơn luôn được biết đến là một vị giáo sư lỗi lạc ở nước Anh, Mỹ và trên toàn thế giới.

Như thường lệ, các nhà khoa học sẽ nhận giải tại buỗi lễ trao giải chính thức vào ngày 10-12 tới ở thành phố Xtốc-khôm (Thụy Điển) và Ô-xlô (Na Uy). Mỗi giải Nô-ben kèm theo phần thưởng 960.000USD.