Chó nghiệp vụ của lực lượng Hải quan tham gia kiểm tra hàng hóa xuất, nhập qua biên giới.

Chống BL-GLTM và hàng giả: Đã hiệu quả, nhưng…

Theo báo cáo của Cục Quản lý thị trường (Bộ Công thương), chỉ tính riêng năm 2013, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra gần 161.300 vụ, xử lý 84.493 vụ vi phạm trong lĩnh vực BL-GLTM và hàng giả, nộp vào ngân sách Nhà nước gần 329 tỷ đồng.

Còn số liệu thống kê của Cục Điều tra chống buôn lậu (Tổng cục Hải quan) cho biết, trong 5 tháng đầu năm 2014, đơn vị đã phát hiện hàng trăm vụ việc liên quan tới lĩnh vực BL-GLTM và hàng giả với tổng trị giá hàng hóa gần 88 tỷ đồng. Riêng lực lượng "tuyến đầu" trong công tác BL-GLTM và hàng giả là BĐBP, tính từ đầu năm 2013 đến nay, đã tiến hành kiểm tra, phát hiện, bắt giữ và xử lý gần 1.000 vụ với 945 đối tượng.

Trong đó, tang vật BĐBP tạm giữ gồm: Gần 9.500 tấn than, 4.800 tấn quặng các loại, 260.177 gói thuốc lá, 1.152kg lá thuốc lá, 3.446,5kg pháo, 29.520kg đường, 2.947.100 lít xăng dầu, gần 4.000kg động vật hoang dã, 35.000 con và 1.113kg gia súc, gia cầm với tổng giá trị khoảng 115 tỷ đồng.

Có một thực tế là hiện nay, trên tuyến biên giới phía Bắc, các mặt hàng nhập lậu chủ yếu vẫn là hàng tiêu dùng thông thường, tập trung ở các khu vực cửa khẩu, khu kinh tế cửa khẩu và địa bàn giáp ranh, đường tiểu mạch và sông suối biên giới. Thủ đoạn chính của các đối tượng buôn lậu vẫn là tháo rời, thu nhỏ, vận chuyển lẻ qua biên giới.

Qua các vụ việc mà lực lượng chức năng phát hiện được cho thấy, thủ đoạn lợi dụng loại hình tạm nhập, tái xuất để BL-GLTM đang được các đối tượng buôn lậu "yêu thích" nhất. Đặc biệt, một dạng "siêu buôn lậu" như thông đồng làm giả hợp đồng thương mại, hoá đơn chứng từ, khai báo trị giá thấp so với thực tế, áp mã sai đối với những mặt hàng "nhạy cảm" để hưởng mức thuế suất thấp hoặc sử dụng bộ hồ sơ bán đấu giá lô hàng sung quỹ Nhà nước để hợp thức hóa hàng lậu cũng đã xuất hiện khá phổ biến...

Trước tình hình BL-GLTM và hàng giả có nhiều diễn biến phức tạp, Ban Chỉ đạo 127 Trung ương đã chỉ đạo các ban, ngành chức năng, địa phương tăng cường công tác phối hợp nhằm hạn chế tối đa những thiệt hại do hành vi BL-GLTM và hàng giả gây ra. Từ đầu năm đến nay, nhiều vụ việc BL-GLTM và hàng giả lớn được lực lượng BĐBP, Hải quan, Công an phát hiện, bắt giữ đã có tác dung răn đe và làm giảm bớt hoạt động liều lĩnh, trắng trợn của các đối tượng.

Tuy nhiên, theo nhận định của các cơ quan chức năng, do "siêu lợi nhuận" có được qua các "phi vụ" BL-GLTM và hàng giả, các đối tượng sẽ không từ một thủ đoạn nào và cũng không dễ dàng chịu bó tay trước những "đòn" tấn công quyết liệt của lực lượng chức năng.

Đặc biệt, trong thời gian tới, một số nhóm mặt hàng nhập khẩu do chịu ảnh hưởng trực tiếp của giá cả thị trường thế giới nói chung, Trung Quốc nói riêng chi phối sẽ tăng cao ở những thời điểm nhất định, như các mặt hàng xây dựng, điện tử, may mặc, tiêu dùng... sẽ khiến cho hoạt động BL-GLTM và hàng giả tiếp tục gia tăng.

Tang vật một vụ buôn lậu do lực lượng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Quảng Ninh phát hiện, xử lý.

Phòng ngừa là yếu tố quyết định

Điểm mới trong quyết định thành lập Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo Quốc gia (BCĐQG) phòng chống BL-GLTM và hàng giả chính là vai trò, quyền hạn của người đứng đầu. Nội dung quyết định này cho thấy, BCĐQG đã có sự thay đổi theo hướng nâng lên một tầm mới, cụ thể, Trưởng BCĐ là một Phó Thủ tướng Chính phủ và Phó Trưởng ban Thường trực là Bộ trưởng Bộ Tài chính, các Phó Trưởng ban khác là Bộ trưởng Bộ Công thương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Thứ trưởng Bộ Công an và các ủy viên là lãnh đạo thuộc một số bộ, ngành (trước đây, theo Quyết định 127/2001/QĐ-TTg về việc thành lập BCĐQG chống BL-GLTM và hàng giả được sửa đổi, bổ sung tại Quyết định 28/2008/QĐ-TTg năm 2008, Trưởng BCĐQG là Bộ trưởng Bộ Công thương (trước năm 2008 là Bộ trưởng Bộ Thương mại).

Rõ ràng, với sự bổ sung một Phó Thủ tướng làm Trưởng ban và 2 Bộ trưởng cùng một số Thứ trưởng các Bộ Quốc phòng, Công an làm Phó Trưởng ban cho thấy Chính phủ đã có động thái tăng cường sức mạnh đấu tranh với BL-GLTM và hàng giả. Ngay trong phiên họp thứ nhất của BCĐ 389, nhiều động thái mang tính bước ngoặt đã được "kê đơn" như phân công, phân nhiệm rõ ràng, mỗi địa bàn phải có một lực lượng chịu trách nhiệm chính (ví dụ trên biển do Cảnh sát Biển; các tuyến biên giới do BĐBP và Hải quan; thị trường nội địa do Công an và Quản lý thị trường phụ trách), từ đó quy trách nhiệm cụ thể khi xảy ra vụ việc hoặc không hoàn thành nhiệm vụ. Và nếu để tình trạng BL-GLTM và hàng giả xảy ra nghiêm trọng ở địa phương thì người đứng đầu địa phương ấy phải chịu trách nhiệm...

Có thể nói, một quyết tâm lớn đã được đặt ra trên "mặt trận" phòng chống BL-GLTM và hàng giả, nhưng từ một quyết định thuộc tầm vĩ mô tới thực tế vẫn là một khoảng cách dài. Thực tế cho thấy, "cuộc chiến" này đã diễn ra từ nhiều năm nay và cho tới giờ vẫn chưa có hồi kết, do các hoạt động BL-GLTM và hàng giả đã ăn sâu vào xã hội.

Ở nhiều địa bàn "nóng" như Lạng Sơn, Móng Cái, Tây Ninh, hiện nay, đâu là buôn bán chân chính, đâu là phi pháp dường như khó có ranh giới rạch ròi. Chính vì vậy, nhiều năm qua, trong báo cáo công tác phòng chống BL-GLTM của các tỉnh biên giới có cửa khẩu thông sang các nước láng giềng luôn xuất hiện các cụm từ: "Tiếp tục diễn biến phức tạp"; "nhiều vụ án nghiêm trọng, có yếu tố nước ngoài", "mức độ, tính chất, thủ đoạn hoạt động mới và tinh vi hơn".

Vì sao lại có tình trạng này? Phải chăng công tác chống BL-GLTM chưa có những đột phá mới do chưa xử lý được tận gốc của vấn đề? Từ những phân tích này, thấy rằng, để hạn chế, tiến tới chặn đứng hoạt động BL-GLTM và hàng giả, việc làm cần kíp lúc này là phải "xốc" lại công tác phòng ngừa.

Muốn công tác này có hiệu quả, BCĐ 389 Quốc gia và các địa phương cần làm tốt công tác dự báo, chủ động có biện pháp phòng chống trước những nguy cơ, thủ đoạn xuất hiện buôn lậu. Đó mới là cách làm lâu dài, căn bản, có tác dụng kéo giảm tình trạng BL-GLTM và hàng giả, nhất là trong giai đoạn những tháng cuối năm 2014 được dự báo là sẽ có nhiều diễn biến phức tạp mới.