Biên phòng - Khi chúng tôi tìm đến người anh em Si La nơi góc trời Tây Bắc, cũng vừa lúc bắt đầu mùa mưa. Trên những bãi ruộng, nước đã về sâm sấp và bà con đang chuẩn bị bước vào vụ cấy. Trung tá Trần Đức Long, cán bộ Đồn BP Leng Su Sìn, Phó Bí thư Đảng ủy xã Chung Chải, huyện Mường Nhé, Điện Biên nói với chúng tôi rằng, không như người Kinh, người Thái biết trồng lúa nước từ hàng nghìn năm trước, người Si La mới quen với cái cày, con trâu và trồng cây lúa nước khoảng chục năm nay. Đó là cũng nhờ những mùa vụ trước, BĐBP đã khai hoang, dạy cày bừa, cấy hái, hướng dẫn cho bà con cải tạo đất, cách chọn giống, bón phân. Đến nay, bà con đã biết làm lúa hai vụ, biết làm thủy lợi dẫn nước về đồng.
Bài 5: Vũ điệu trên than hồng
Bài 6: Góc khuất Si La
Người Si La thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng - Miến, phần lớn sinh sống ở Lào. Người Si La kể rằng, khoảng gần 150 năm trước, các dòng họ Pờ, Hù, Lỳ, Giàng bên dòng Nậm U nước Lào di cư về phía Đông. Vào đến đất Việt, người Si La men theo sông Nậm Mức về sinh sống ven cánh rừng nguyên sinh phía Tây Bắc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Theo thống kê, trước năm 2005, người Si La ở Việt Nam sinh sống chủ yếu tại ba bản Seo Hay, Sì Thâu Chải và Nậm Sin, dân số chưa tới 1.000 người nhưng có tới 80% hộ đói nghèo, cứ 10 người thì có một người bướu cổ, 73% trẻ em bị suy dinh dưỡng, tỷ lệ trẻ sơ sinh bị tử vong chiếm tới 10%. Do sinh sống biệt lập, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết diễn ra phổ biến nên nguy cơ suy giảm giống nòi của dân tộc Si La luôn hiển hiện.
Nói về những cái khó khăn vất vả của đồng bào, BĐBP là người hiểu rõ nhất. Nói về cái đói, cái nghèo trước đây thì người già là nhớ nhất. Vợ chồng ông Lỳ Chà Che và bà Hù Cố Bá lấy nhau từ khi mười bốn, mười lăm tuổi, nhà cửa khi đó, dựng tạm bằng tre nứa, lợp bằng lá cây, phát được mảnh nương, chọc lỗ trên đất, gieo hạt lúa xuống thì phó mặc cho trời. Tám, chín tháng sau mới có hạt thóc để ăn. Con cái đẻ ra, tự trông nhau mà lớn, đói quá thì ra suối bắt cá hoặc vào rừng hái măng để ăn. Bà Hù Cố Bá thành thật bày tỏ: "Ngày xưa chúng tôi lấy nhau, lúc ấy khổ lắm. Nhà ít người nên phải đẻ nhiều, đẻ nhiều nhưng cũng mất nhiều, không nuôi được. Hai vợ chồng cứ phát rừng, làm nương, đói quá thì đào củ măng, củ mài, hái rau ăn. Đói lắm, không biết đâu mà kể".
Những ngày khó nhọc đó chỉ còn trong ký ức của bà mà thế hệ sau chỉ nghe kể lại. Được sự hỗ trợ của Chính phủ, từ năm 2005, tỉnh Điện Biên triển khai Dự án hỗ trợ phát triển dân tộc Si La, tạo tiền đề để bản Nậm Sin thay da đổi thịt. Dù chỉ có hơn 40 hộ dân, nhưng bản được đầu tư xây dựng một con đường riêng về tận xã, nhiều hộ gia đình được hỗ trợ làm nhà "ba cứng", bà con được tập huấn các mô hình sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt…
Được Nhà nước hỗ trợ nhiều trong một thời gian ngắn đã làm một bộ phận người dân nảy sinh tâm lý trông chờ, ỷ lại. Năm 2011, cả bản 200 nhân khẩu thì có đến 20 người mắc nghiện, trật tự, an ninh biên giới trở nên phức tạp. Để nhanh chóng ổn định tình hình và giúp bà con khôi phục sản xuất, phát triển kinh tế, Bộ Chỉ huy BĐBP Điện Biên đã cử Trung tá Trần Đức Long sang làm Phó Bí thư Đảng ủy xã. Đồng thời, cử một Đội công tác tăng cường về bám bản, giúp dân phát huy tối đa những hiệu quả mà dự án đã mở ra. Hai năm nay, trên cương vị mới, Trung tá Long như con thoi giữa đồn - xã - bản. Vừa đảm nhiệm công việc xã nhưng vẫn là Đội trưởng Đội công tác tăng cường. Hằng tuần anh đều có mặt ở bản, trò chuyện với từng người, theo dõi sức khỏe của từng đàn trâu hay hỏi thăm chuyện nhà chuyện cửa. Phải quan tâm và bám dân như vậy, bởi theo anh, muốn giúp bà con xóa đói, giảm nghèo thì trước hết, phải vận động được sự nỗ lực tự vươn lên, tự khắc phục của bà con thì mới có hiệu quả lâu dài và bền vững.
Với hạ tầng sẵn có, cán bộ nông nghiệp hướng dẫn thời vụ, tập huấn kỹ thuật canh tác, phòng trừ sâu bệnh và dịch hại cũng như lựa chọn con giống, vật nuôi cho phù hợp với từng hộ gia đình; bộ đội giúp bà con sửa sang chuồng trại, làm sạch môi trường, tổ chức khám chữa bệnh, phát thuốc cho bà con. Sau hai năm, Nậm Sin đã có những thay đổi rõ rệt ngay cả trong nếp tư duy cũng như sinh hoạt của người dân: Đường làng ngõ xóm phong quang, bệnh ở người, bệnh gia súc không phải mời thầy cúng nữa. Theo ông Hù Chà Thái, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Chung Chải, trước đây, bà con chưa va chạm xã hội, chưa giáo dục khoa học kỹ thuật được nên còn nghèo đói, đến giờ phút này thì bà con đã am hiểu về xã hội, được BĐBP hướng dẫn nên đời sống bây giờ đã có người giàu lên và phần lớn có mức sống trung bình.
Từ Nậm Sin, chúng tôi đi ngược về phía Lai Châu để tiếp tục đến với bản Seo Hay, xã Can Hồ, huyện Mường Nhé, tỉnh Lai Châu. Vượt qua cây cầu bắc ngang sông Đà, chúng tôi đã được ông Hù Chà Khao, Trưởng tộc họ Hù của người Si La đích thân ra tiếp đón. Lối vào bản vẫn còn nguyên vẹn chiếc cổng được người Si La dựng cho lễ cúng bản. Ông Hù Chà Khao tự hào cho biết, chiếc cổng này được những người đàn ông Si La dựng lên mỗi năm nhằm đem lại sự tốt lành, may mắn, mùa màng bội thu cho cả bản. Trên khung cửa gỗ, ngoài các phên mắt cáo ngăn điều dữ; người Si La còn bó lá dong riềng, bện cỏ tranh, móc mắt xích nan tre; cùng hàng loạt các loại gươm, dao, tên, súng bằng gỗ trang trí khắp xung quanh. Ông Hù Chà Khao cho biết, khi làm lễ cúng bản thì chỉ có đàn ông Si La được phép tham dự. Đồ tế lễ gồm chó vàng và gà ác. Tiết của vật hiến sinh tưới lên các biểu tượng này. Sau đó, đầu của các con vật sẽ được chôn dưới cổng để ngăn trừ điều dữ vào trong bản.
Ở Seo Hay, nhà cửa truyền thống của người Si La mà chúng tôi bắt gặp là những ngôi nhà trệt được làm 4 mái, 2 gian, 2 chái và chỉ có một cửa ra vào gọi là "lớ cớ". Khung nhà được làm bằng gỗ, mái bằng khung tre với các bức vách được thưng bằng gỗ, hoặc phên đan bằng nứa. Nhiều nhà có treo "Plạ" một hình thức bùa kiêng giống "ta leo". Đặc biệt, ở người Si La, nhà nào có hai cửa thì đó chính là nhà của trưởng họ tộc. Khi tôi tỏ ý muốn được thăm một căn nhà như vậy thì Trưởng bản Hù Chà Khao sốt sắng đưa tôi về nhà mình, bởi ông chính là Trưởng tộc của họ Hù. Ông chỉ cho chúng tôi căn bếp thiêng trong nhà và cho biết, 3 viên đá bếp lửa này chỉ truyền cho các trưởng họ. Trưởng họ người Si La không theo thế tập mà do người trong họ bầu ra. Bên bếp lửa này, người trưởng họ làm "lý" như giỗ họ, cúng Tết. Ngoài bếp lửa, người trưởng họ còn đặt bàn thờ tổ tiên ngay trong gian ngủ của mình.
Người Si La theo chế độ phụ hệ nên người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi. Theo luật tục, khi nhà có khách, phụ nữ Si La không được phép ăn cơm cùng mâm trên nhà. Dù là vợ trưởng họ, nhưng khi ông Hù mời cơm chúng tôi, bà Hù chỉ ngồi lặng lẽ đan giỏ bằng tơ gai truyền thống của người Si La khiến tôi ái ngại, chỉ nhấm nháp chén rượu rồi xin phép ra ngồi cùng bà, để cánh đàn ông mặc sức "chia cay".
Bộ quần áo mà bà Hù mặc trên người thực sự khiến tôi thích thú. Chiếc áo bó thân màu đen có những đường chỉ màu thêu nổi, cúc cài nách và được trang trí thêm hàng chục đồng tiền xu trước ngực áo, tạo nên một nét đặc trưng nổi bật. Váy mặc dài đến mắt cá chân với phần cạp váy gồm tấm khăn màu xanh khâu mép lặn vào trong nối với thân váy. Gần đây, phụ nữ Si La còn khâu thêm các đường vải ở ống tay và gấu áo. Riêng thiếu nữ chưa chồng thì đội khăn trắng với vải ghép màu đỏ. Còn với phụ nữ có chồng phải vấn khăn đen hoặc xanh có hình hai múi sừng. Có lẽ chính bởi cách búi tóc này mà người Si La có câu hát rằng: "Khi con sâu chít chưa lớn, anh để cho con sâu chít nó lớn. Khi mái tóc em chưa dài, anh đợi đến khi mái tóc em dài. Tóc em dài đủ bới nên sừng. Để anh cưới em làm vợ…".
Đứng trước sông dài, tôi chợt hiểu, dẫu cộng đồng dân tộc này thật ít người, song sự chân chất, nồng nàn thì không hề thiếu. Trong không gian rừng núi bên dòng sông Đà thẳm dốc, điệu múa sơn cước của các thiếu phụ Si La tha thướt, dịu dàng, đong đầy nét duyên một thủa. Nhìn điệu múa đắm say ấy, tôi tự hỏi liệu đây có phải là những bước chân thiên di khi vượt ngàn băng núi với ước vọng về một miền đất trái ngọt cây lành còn đang ở trước mặt đợi chờ? Hay nỗi niềm của người già Si La nhớ về quê hương Mồ U xa ngái ngàn trùng, ngày về cũng chính là ngày nằm xuống trong lời khấn tiễn đưa? Ngoài điệu múa "Chò trì si a", tạm dịch là "khăn thêu" này, người Si La còn gìn giữ một số điệu múa trong các lễ hội như cầu mùa, vào mùa, với các động tác mô phỏng hiện tượng thiên nhiên hay trong lao động và có sự giao thoa cùng ảnh hưởng lớn từ các dân tộc xung quanh như Hà Nhì, Thái, Mông…
"Này các chị em ơi. Hãy cùng đi phát nương. Để ta còn đốt nhé. Rồi tra hạt, làm cỏ. Cho mùa năm nay nhiều. Cho năm tới nhiều hơn. Cho đời ta no ấm…". Ông Hù Chà Khao vừa hát vừa đưa chúng tôi đi thăm cánh đồng mới cấy bên sườn dốc sông Đà. 64 hộ dân nơi đây chỉ sống nhờ hai vụ lúa, một vụ bắp trên 7ha ruộng này. Ước mơ no ấm trong câu dân ca ngày nào giờ vẫn còn thấm đẫm trong từng lời nói của ông Hù Chà Khao khi kể cho chúng tôi về những ngày mừng cơm mới.
Những ngày đó, ngoài các lễ vật như sóc, cua, cá, dưa, gừng, khoai sọ được chuẩn bị hiến tế, người Si La còn gặt trước lúa chín về hong khô, giã gạo làm cơm mới. Dù lễ cơm mới chỉ tổ chức trong nhà trưởng họ, nhưng thực chất lại mang tính quy mô của cả cộng đồng. Và khi ấy, người Si La vui say bất tận trong điệu múa, lời ca. Cuộc sống như vừa mới bắt đầu.
Trong suy nghĩ của những người khách lạ như chúng tôi, Si La, những con người nhỏ bé với ước mơ bình thường mà khát vọng sinh tồn lại mãnh liệt như dòng Đà Giang bên nhà ngày đêm cuồn cuộn thác lũ. Dưới chân núi, bên những thửa ruộng xâm xấp nước, đồng bào Si La đang xuống đồng cấy vụ lúa hè thu. Bà con đang dần tích lũy kinh nghiệm cho một tập quán canh tác mới. Còn trên đỉnh núi mờ xa kia, bước chân thầm lặng của những người lính Biên phòng vẫn miệt mài ngày đêm, canh giữ cho sự bình yên và toàn vẹn của Tổ quốc. So với những bản làng của đồng bào Thái, cuộc sống của đồng bào Si La còn vất vả hơn rất nhiều. Nhưng với sự hỗ trợ của Chính phủ và BĐBP, cùng với sự nỗ lực của mỗi người Si La… thì cái đích ấy cũng không còn xa xôi là mấy
Bài 6: Góc khuất Si La
Người Si La thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng - Miến, phần lớn sinh sống ở Lào. Người Si La kể rằng, khoảng gần 150 năm trước, các dòng họ Pờ, Hù, Lỳ, Giàng bên dòng Nậm U nước Lào di cư về phía Đông. Vào đến đất Việt, người Si La men theo sông Nậm Mức về sinh sống ven cánh rừng nguyên sinh phía Tây Bắc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Theo thống kê, trước năm 2005, người Si La ở Việt Nam sinh sống chủ yếu tại ba bản Seo Hay, Sì Thâu Chải và Nậm Sin, dân số chưa tới 1.000 người nhưng có tới 80% hộ đói nghèo, cứ 10 người thì có một người bướu cổ, 73% trẻ em bị suy dinh dưỡng, tỷ lệ trẻ sơ sinh bị tử vong chiếm tới 10%. Do sinh sống biệt lập, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết diễn ra phổ biến nên nguy cơ suy giảm giống nòi của dân tộc Si La luôn hiển hiện.
 |
| Bản Nậm Sin giờ đã khang trang hơn trước. |
Nói về những cái khó khăn vất vả của đồng bào, BĐBP là người hiểu rõ nhất. Nói về cái đói, cái nghèo trước đây thì người già là nhớ nhất. Vợ chồng ông Lỳ Chà Che và bà Hù Cố Bá lấy nhau từ khi mười bốn, mười lăm tuổi, nhà cửa khi đó, dựng tạm bằng tre nứa, lợp bằng lá cây, phát được mảnh nương, chọc lỗ trên đất, gieo hạt lúa xuống thì phó mặc cho trời. Tám, chín tháng sau mới có hạt thóc để ăn. Con cái đẻ ra, tự trông nhau mà lớn, đói quá thì ra suối bắt cá hoặc vào rừng hái măng để ăn. Bà Hù Cố Bá thành thật bày tỏ: "Ngày xưa chúng tôi lấy nhau, lúc ấy khổ lắm. Nhà ít người nên phải đẻ nhiều, đẻ nhiều nhưng cũng mất nhiều, không nuôi được. Hai vợ chồng cứ phát rừng, làm nương, đói quá thì đào củ măng, củ mài, hái rau ăn. Đói lắm, không biết đâu mà kể".
Những ngày khó nhọc đó chỉ còn trong ký ức của bà mà thế hệ sau chỉ nghe kể lại. Được sự hỗ trợ của Chính phủ, từ năm 2005, tỉnh Điện Biên triển khai Dự án hỗ trợ phát triển dân tộc Si La, tạo tiền đề để bản Nậm Sin thay da đổi thịt. Dù chỉ có hơn 40 hộ dân, nhưng bản được đầu tư xây dựng một con đường riêng về tận xã, nhiều hộ gia đình được hỗ trợ làm nhà "ba cứng", bà con được tập huấn các mô hình sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt…
Được Nhà nước hỗ trợ nhiều trong một thời gian ngắn đã làm một bộ phận người dân nảy sinh tâm lý trông chờ, ỷ lại. Năm 2011, cả bản 200 nhân khẩu thì có đến 20 người mắc nghiện, trật tự, an ninh biên giới trở nên phức tạp. Để nhanh chóng ổn định tình hình và giúp bà con khôi phục sản xuất, phát triển kinh tế, Bộ Chỉ huy BĐBP Điện Biên đã cử Trung tá Trần Đức Long sang làm Phó Bí thư Đảng ủy xã. Đồng thời, cử một Đội công tác tăng cường về bám bản, giúp dân phát huy tối đa những hiệu quả mà dự án đã mở ra. Hai năm nay, trên cương vị mới, Trung tá Long như con thoi giữa đồn - xã - bản. Vừa đảm nhiệm công việc xã nhưng vẫn là Đội trưởng Đội công tác tăng cường. Hằng tuần anh đều có mặt ở bản, trò chuyện với từng người, theo dõi sức khỏe của từng đàn trâu hay hỏi thăm chuyện nhà chuyện cửa. Phải quan tâm và bám dân như vậy, bởi theo anh, muốn giúp bà con xóa đói, giảm nghèo thì trước hết, phải vận động được sự nỗ lực tự vươn lên, tự khắc phục của bà con thì mới có hiệu quả lâu dài và bền vững.
Với hạ tầng sẵn có, cán bộ nông nghiệp hướng dẫn thời vụ, tập huấn kỹ thuật canh tác, phòng trừ sâu bệnh và dịch hại cũng như lựa chọn con giống, vật nuôi cho phù hợp với từng hộ gia đình; bộ đội giúp bà con sửa sang chuồng trại, làm sạch môi trường, tổ chức khám chữa bệnh, phát thuốc cho bà con. Sau hai năm, Nậm Sin đã có những thay đổi rõ rệt ngay cả trong nếp tư duy cũng như sinh hoạt của người dân: Đường làng ngõ xóm phong quang, bệnh ở người, bệnh gia súc không phải mời thầy cúng nữa. Theo ông Hù Chà Thái, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Chung Chải, trước đây, bà con chưa va chạm xã hội, chưa giáo dục khoa học kỹ thuật được nên còn nghèo đói, đến giờ phút này thì bà con đã am hiểu về xã hội, được BĐBP hướng dẫn nên đời sống bây giờ đã có người giàu lên và phần lớn có mức sống trung bình.
Từ Nậm Sin, chúng tôi đi ngược về phía Lai Châu để tiếp tục đến với bản Seo Hay, xã Can Hồ, huyện Mường Nhé, tỉnh Lai Châu. Vượt qua cây cầu bắc ngang sông Đà, chúng tôi đã được ông Hù Chà Khao, Trưởng tộc họ Hù của người Si La đích thân ra tiếp đón. Lối vào bản vẫn còn nguyên vẹn chiếc cổng được người Si La dựng cho lễ cúng bản. Ông Hù Chà Khao tự hào cho biết, chiếc cổng này được những người đàn ông Si La dựng lên mỗi năm nhằm đem lại sự tốt lành, may mắn, mùa màng bội thu cho cả bản. Trên khung cửa gỗ, ngoài các phên mắt cáo ngăn điều dữ; người Si La còn bó lá dong riềng, bện cỏ tranh, móc mắt xích nan tre; cùng hàng loạt các loại gươm, dao, tên, súng bằng gỗ trang trí khắp xung quanh. Ông Hù Chà Khao cho biết, khi làm lễ cúng bản thì chỉ có đàn ông Si La được phép tham dự. Đồ tế lễ gồm chó vàng và gà ác. Tiết của vật hiến sinh tưới lên các biểu tượng này. Sau đó, đầu của các con vật sẽ được chôn dưới cổng để ngăn trừ điều dữ vào trong bản.
Ở Seo Hay, nhà cửa truyền thống của người Si La mà chúng tôi bắt gặp là những ngôi nhà trệt được làm 4 mái, 2 gian, 2 chái và chỉ có một cửa ra vào gọi là "lớ cớ". Khung nhà được làm bằng gỗ, mái bằng khung tre với các bức vách được thưng bằng gỗ, hoặc phên đan bằng nứa. Nhiều nhà có treo "Plạ" một hình thức bùa kiêng giống "ta leo". Đặc biệt, ở người Si La, nhà nào có hai cửa thì đó chính là nhà của trưởng họ tộc. Khi tôi tỏ ý muốn được thăm một căn nhà như vậy thì Trưởng bản Hù Chà Khao sốt sắng đưa tôi về nhà mình, bởi ông chính là Trưởng tộc của họ Hù. Ông chỉ cho chúng tôi căn bếp thiêng trong nhà và cho biết, 3 viên đá bếp lửa này chỉ truyền cho các trưởng họ. Trưởng họ người Si La không theo thế tập mà do người trong họ bầu ra. Bên bếp lửa này, người trưởng họ làm "lý" như giỗ họ, cúng Tết. Ngoài bếp lửa, người trưởng họ còn đặt bàn thờ tổ tiên ngay trong gian ngủ của mình.
 |
| Đội công tác cắm bản của Đồn BP Leng Su Sìn hướng dẫn người Si La áp dụng khoa học kỹ thuật mới. Ảnh: P.V.A |
Người Si La theo chế độ phụ hệ nên người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi. Theo luật tục, khi nhà có khách, phụ nữ Si La không được phép ăn cơm cùng mâm trên nhà. Dù là vợ trưởng họ, nhưng khi ông Hù mời cơm chúng tôi, bà Hù chỉ ngồi lặng lẽ đan giỏ bằng tơ gai truyền thống của người Si La khiến tôi ái ngại, chỉ nhấm nháp chén rượu rồi xin phép ra ngồi cùng bà, để cánh đàn ông mặc sức "chia cay".
Bộ quần áo mà bà Hù mặc trên người thực sự khiến tôi thích thú. Chiếc áo bó thân màu đen có những đường chỉ màu thêu nổi, cúc cài nách và được trang trí thêm hàng chục đồng tiền xu trước ngực áo, tạo nên một nét đặc trưng nổi bật. Váy mặc dài đến mắt cá chân với phần cạp váy gồm tấm khăn màu xanh khâu mép lặn vào trong nối với thân váy. Gần đây, phụ nữ Si La còn khâu thêm các đường vải ở ống tay và gấu áo. Riêng thiếu nữ chưa chồng thì đội khăn trắng với vải ghép màu đỏ. Còn với phụ nữ có chồng phải vấn khăn đen hoặc xanh có hình hai múi sừng. Có lẽ chính bởi cách búi tóc này mà người Si La có câu hát rằng: "Khi con sâu chít chưa lớn, anh để cho con sâu chít nó lớn. Khi mái tóc em chưa dài, anh đợi đến khi mái tóc em dài. Tóc em dài đủ bới nên sừng. Để anh cưới em làm vợ…".
Đứng trước sông dài, tôi chợt hiểu, dẫu cộng đồng dân tộc này thật ít người, song sự chân chất, nồng nàn thì không hề thiếu. Trong không gian rừng núi bên dòng sông Đà thẳm dốc, điệu múa sơn cước của các thiếu phụ Si La tha thướt, dịu dàng, đong đầy nét duyên một thủa. Nhìn điệu múa đắm say ấy, tôi tự hỏi liệu đây có phải là những bước chân thiên di khi vượt ngàn băng núi với ước vọng về một miền đất trái ngọt cây lành còn đang ở trước mặt đợi chờ? Hay nỗi niềm của người già Si La nhớ về quê hương Mồ U xa ngái ngàn trùng, ngày về cũng chính là ngày nằm xuống trong lời khấn tiễn đưa? Ngoài điệu múa "Chò trì si a", tạm dịch là "khăn thêu" này, người Si La còn gìn giữ một số điệu múa trong các lễ hội như cầu mùa, vào mùa, với các động tác mô phỏng hiện tượng thiên nhiên hay trong lao động và có sự giao thoa cùng ảnh hưởng lớn từ các dân tộc xung quanh như Hà Nhì, Thái, Mông…
"Này các chị em ơi. Hãy cùng đi phát nương. Để ta còn đốt nhé. Rồi tra hạt, làm cỏ. Cho mùa năm nay nhiều. Cho năm tới nhiều hơn. Cho đời ta no ấm…". Ông Hù Chà Khao vừa hát vừa đưa chúng tôi đi thăm cánh đồng mới cấy bên sườn dốc sông Đà. 64 hộ dân nơi đây chỉ sống nhờ hai vụ lúa, một vụ bắp trên 7ha ruộng này. Ước mơ no ấm trong câu dân ca ngày nào giờ vẫn còn thấm đẫm trong từng lời nói của ông Hù Chà Khao khi kể cho chúng tôi về những ngày mừng cơm mới.
Những ngày đó, ngoài các lễ vật như sóc, cua, cá, dưa, gừng, khoai sọ được chuẩn bị hiến tế, người Si La còn gặt trước lúa chín về hong khô, giã gạo làm cơm mới. Dù lễ cơm mới chỉ tổ chức trong nhà trưởng họ, nhưng thực chất lại mang tính quy mô của cả cộng đồng. Và khi ấy, người Si La vui say bất tận trong điệu múa, lời ca. Cuộc sống như vừa mới bắt đầu.
Trong suy nghĩ của những người khách lạ như chúng tôi, Si La, những con người nhỏ bé với ước mơ bình thường mà khát vọng sinh tồn lại mãnh liệt như dòng Đà Giang bên nhà ngày đêm cuồn cuộn thác lũ. Dưới chân núi, bên những thửa ruộng xâm xấp nước, đồng bào Si La đang xuống đồng cấy vụ lúa hè thu. Bà con đang dần tích lũy kinh nghiệm cho một tập quán canh tác mới. Còn trên đỉnh núi mờ xa kia, bước chân thầm lặng của những người lính Biên phòng vẫn miệt mài ngày đêm, canh giữ cho sự bình yên và toàn vẹn của Tổ quốc. So với những bản làng của đồng bào Thái, cuộc sống của đồng bào Si La còn vất vả hơn rất nhiều. Nhưng với sự hỗ trợ của Chính phủ và BĐBP, cùng với sự nỗ lực của mỗi người Si La… thì cái đích ấy cũng không còn xa xôi là mấy
