Thu nhập "vô chừng"

7 giờ sáng là thời điểm những người đàn bà khiêng cá thuê tập trung trên bờ cầu cảng. Để làm nghề, mỗi chị tự "thiết kế" cho mình một bộ đồ bảo hộ thích hợp. Người dùng tấm nhựa hay áo mưa tiện lợi bao quanh mình, người mang chiếc áo khoác thật dày, cùng đó là nón, mũ, khăn bịt mặt, bao tay, bao chân trùm kín từ đầu xuống chân hệt như những "ninja". "Che chắn như vậy cho bớt ám mùi tanh của cá và giữ da không bị sạm đen" - Một chị giải thích.

Khi ánh nắng buổi sáng tràn khắp cảng cá, các tay thợ của những con tàu cập bờ đêm qua cũng bắt đầu mở hầm đá, đưa cá lên. Từng nhóm, những "ninja" ôm mấy chiếc cáng khiêng, tất tả đi về phía những con tàu "bạn hàng" đang neo sát bờ cầu cảng.

Tàu cá PY 92719 của Thuyền trưởng Nguyễn Thanh Hiệp đang cập ở khoảng giữa cảng. Những người đàn ông trên tàu bắt đầu kéo dây ròng rọc nối cần cẩu, móc từng con cá ngừ lên khỏi hầm. Cùng lúc, chiếc cáng khiêng được chuyển qua con tàu. Cần cẩu hạ thấp, đưa con cá ngừ to độ vòng tay người ôm xuống cáng khiêng một cách nhẹ nhàng. Một nhóm phụ nữ nhanh nhẹn áp người vào thành tàu, đỡ chiếc cáng khiêng từ anh em thợ bạn rồi giao qua tay hai chị khiêng chính.

Chuyển cá ngừ đại dương từ tàu vào trại thu mua.

Cứ như thế, lần lượt, từng chiếc băng ca của những người đàn bà khiêng cá thuê tuần tự cập vào mạn con tàu, chuyển những con cá ngừ đại dương to, ước chừng từ 50 đến gần 100kg vào các trại thu mua phía trong, cách nơi con tàu neo đậu độ 30m.

Hì hục khiêng xong số cá trên tàu, anh Hiệp, nhóm phụ nữ gọi nhau vào ngồi tránh nắng dưới mái hiên của trại mua cá. Chị Ngô Thị Mỹ Xuân, một phụ nữ khá dày dạn với nghề chia sẻ: "Sáng nay, tàu anh Hiệp về được 40 con cá. Cứ tính, công khiêng mỗi con cá được 10 ngàn đồng, khiêng hết hầm cá tại đây, cả nhóm đã có được 400 ngàn. Số tiền này chia đều cho 20 chị em trong nhóm. Vậy là mỗi người được 20 ngàn".

Một chị trung niên khác nói, làm xong một con tàu, chị em lại ngồi nghỉ, chờ đến lúc tàu khác mở hầm đá. Khi nào chuyện mua bán, ngã giá thỏa thuận xong thì chủ tàu mới mở hầm cân cá.

Chị Xuân cũng vui vẻ cho biết, thu nhập từ nghề này vô chừng. Tàu mở hầm đá chừng 40 con trở lên như hôm nay thì cả chủ tàu đến chị em đều vui. Trung bình, làm cả ngày mỗi chị cũng kiếm được từ 80 đến 100 ngàn đồng. "Hôm nào giá thu mua tăng, chuyến biển "trúng" cá, chủ tàu phấn khởi cho thêm vài trăm hay có người rộng rãi tặng thêm con cá dạt, tụi tui đem bán, gộp hết để chia, một người cũng gần 200 ngàn. Nhưng nhằm đợt biển "đói", ngồi đợi khiêng cá cả ngày mà tiền chia chỉ từ 10 đến 20 ngàn, buồn lắm" - Chị Xuân bộc bạch.

Gánh nặng mưu sinh

Vốn là một phụ nữ trẻ hiền lành, thêm có phần "liễu yếu" nhưng chị Bảo đã có 5 năm gồng sức bươn bả với nghề khiêng cá thuê nơi bến cảng Đông Tác. Chị Bảo tâm sự: Ngày trước, chồng chị làm thuê cho các tàu đánh bắt xa bờ, chị ở nhà coi ngó nhà cửa, chăm lo hai đứa con. Rồi, chuyến đi đánh bắt cá ngừ đại dương định mệnh ấy, chồng chị sơ sẩy đã rơi xuống biển trôi mất tích. Trở thành góa phụ khi tuổi đời còn quá trẻ, trong tay không có tài sản, cũng chẳng có nghề nghiệp gì, chị bắt đầu ra bến cá, cũng chen chúc, tranh giành, mong kiếm đủ tiền nuôi hai đứa con.

Cũng như chị Bảo, chị Liên có chồng làm nghề biển nhưng bị bệnh, đã mất từ 7 năm về trước. Giờ, chị cũng phải vất vả, bươn chải hàng ngày với nghề khiêng cá thuê để nuôi hai con gái học cấp 3. "Nhiều lúc định biểu con nghỉ học vì kẹt tiền nhưng cháu ham học quá, tôi phải cố. Vậy nên, cho dù mưa bão, gió máy, hễ có chủ tàu mở hầm cân cá là tôi có mặt". Chị Liên tâm sự.

Dì Hai Phước ở làng biển Đông Tác là người khiêng cá có thâm niên gần 10 năm. Ở tuổi 65, mỗi lần đỡ chiếc cáng khiêng có con cá ngừ đại dương cả trăm ký, đôi vai dì như oằn xuống. Mọi người xót xa bởi phận dì cô đơn, không chồng, không con, tuổi già phải bươn chải với nghề nặng nhọc. Vậy mà, với dì, chuyện khiêng cá đã thuần thục. Vào "guồng" rồi là dì chạy băng băng.

 Khi "cá lên máy bay"

Những người đàn bà khiêng cá thuê cho các tàu đánh bắt cá ngừ đại dương thường dùng cụm từ "cá lên máy bay" để mô phỏng về hành trình của những con cá ngừ đại dương được xuất khẩu ra thương trường quốc tế.

Cho dù công việc khiêng cá luôn nhọc nhằn và những đồng tiền góp nhặt được cũng thật nhỏ, nhưng khi vào đội hình của nghề, các chị đã làm bằng nhiệt tâm và trách nhiệm nghề nghiệp.

Nghỉ trú nắng trong lúc chờ hầm cá kế tiếp được mở.

Gần 6 năm khiêng cá thuê, chị Ngô Thị Mỹ Xuân có khá nhiều kinh nghiệm trong việc khiêng, đỡ cho con cá qua khỏi thành tàu để bảo đảm cá không bị rớt. Chị Xuân thổ lộ, việc khiêng con cá nặng cả trăm ký trên băng ca rồi chạy vài chục mét trên bờ cảng không hề gì. Điều "sợ" nhất là chuyển dịch băng ca qua thành tàu vào mùa khô cạn. Vừa diễn tả công việc, chị Xuân vừa kể: "Mùa bình thường, chị em chúng tôi đứng trên cầu cảng, đón cáng khiêng từ thành tàu chuyển qua tay cho hai người khiêng rất đơn giản. Song, lần đó trúng mùa khô cạn, các tàu về bến đều neo tít ngoài biển. Chị em phải lội qua một bãi cát dài để xuống tới mép nước. Từ dưới mặt đất cách thành tàu cả hai sải tay, chúng tôi rướn người, đón chiếc cáng khiêng được anh em thợ bạn thả xuống. Trong lúc đứng nhón chân và chồm người lên, một chị trong nhóm đã bị nước đẩy nên mất thăng bằng, chao đảo rồi hụt tay. Chiếc cáng lẫn con cá gần trăm ký bị rớt bịch xuống đất. Cả nhóm "điếng ruột" vì nếu con cá bị dập thịt sẽ bị chủ nậu loại thành hàng dạt. "Suốt từ lúc khiêng cá từ tàu vào trại thu mua, rồi chờ đến khi chủ nậu dùng que xiên thịt kiểm tra, phân loại phẩm cấp cá, chị em tụi tui cứ thì thầm vái lạy trời phật, mong cho con cá được lên máy bay. May, cuối cùng cũng trót lọt. Cả đời đâu ai biết đi máy bay bao giờ, vậy mà khi biết con cá được lên máy bay, tụi tui mừng đến chảy nước mắt" - Chị Xuân vừa nói vừa cười hồn hậu.

Với những người đàn bà gánh cá thuê tại các bến cảng tàu câu cá ngừ đại dương của thành phố Tuy Hòa, dù không rong ruổi giữa khơi xa, song họ vẫn rất thông thạo tình hình những con tàu đang làm ăn trên biển. Gần 700 con tàu gắn với tên những ông chủ, các thông tin về chuyến biển, ngày nào tàu cập bờ, câu được bao nhiêu cá..., các chị truyền tai nhau rành rọt. Và khi những con tàu cập bờ, trước giờ hầm đá được mở ra, tất cả chị em của đội khiêng cá thuê đều túc trực đông đủ. "Từ ngày chị em lập ra những đội khiêng cá thuê, chúng tôi cập bờ với tâm trạng nhẹ nhõm, bởi không phải lo đến cảnh nhọc nhằn khiêng vác cá sau cả tháng trời lênh đênh trên biển" - Anh Trần Tá, một chủ tàu bày tỏ.

Trước lúc chia tay với những người phụ nữ trên bến cá Đông Tác, chúng tôi xúc động khi nghe những lời tâm sự đầy hứng khởi của dì Hai Phước: "Cá ngừ đại dương đã giúp làng biển này thay da, đổi thịt. Phận đàn bà không đi biển xa nhưng tham gia khiêng cá ngừ là chúng tôi cũng đã góp mặt một chút trong hành trình đưa cá ngừ đại dương ra thị trường thế giới".