Ảnh chụp từ video mà nhóm Bô-cô Ha-ram tung ra về hơn 200 nữ sinh bị bắt cóc. Ảnh: euronews.com

Mối đe dọa mang tên Bô-cô Ha-ram

Nhóm phiến quân Hồi giáo Bô-cô Ha-ram, theo thổ ngữ Haoussa có nghĩa là "Giáo dục phương Tây là một tội lỗi", ra đời năm 2002 tại vùng Đông Bắc Ni-giê-ri-a. Ban đầu, mục tiêu của nhóm này là muốn thành lập một nhà nước Hồi giáo ở miền Bắc Ni-giê-ri-a và các cuộc tấn công chủ yếu của nhóm này nhắm vào vùng Đông Bắc và trừng phạt những phần tử Hồi giáo mà họ coi là cực đoan.

Nhưng càng về sau, nhóm này ngày càng trở nên hung hãn kể từ sau khi thủ lĩnh Mô-ha-mét Y-u-xúp bị tiêu diệt năm 2009 và nhóm có nhiều cuộc đụng độ với lực lượng an ninh Ni-giê-ri-a. Bô-cô Ha-ram sau đó đã rút vào hoạt động kín để trả thù và áp đặt luật Hồi giáo hà khắc sharia.

Kể từ lúc bắt đầu cuộc đấu tranh vũ trang năm 2009, Bô-cô Ha-ram đã trở thành mối đe dọa an ninh lớn nhất đối với đất nước Tây Phi này. Không những thế, dưới sự chỉ huy của thủ lĩnh A-bu-ba-ca Sê-ca-u, nhóm này đã gây phẫn nộ đối với cả dư luận quốc tế khi tiến hành vụ tấn công liều chết ngày 26-8-2011 nhắm vào trụ sở Liên hợp quốc ở Thủ đô A-bu-gia.

Các nhà phân tích cho rằng, một trong những lý do khiến Bô-cô Ha-ram ngày càng lớn mạnh là bởi chính quyền Ni-giê-ri-a đã không có biện pháp hiệu quả nào để ngăn cản nhóm này tuyển mộ quân trong dân chúng.

Là đất nước đông dân nhất châu Phi với hơn 168 triệu người, tuy có lượng dầu hỏa xuất khẩu vào loại hàng đầu tại Lục địa Đen, nhưng Ni-giê-ri-a lại bị xói mòn bởi nạn nghèo đói và tha hóa. Một nửa dân số Ni-giê-ri-a sống với mức chưa đến 2USD/ngày và tỉ lệ người mù chữ chiếm gần 50%. Lợi dụng sự bất mãn của người miền Bắc đối với người miền Nam sung túc hơn, Bô-cô Ha-ram đã tuyển mộ và thu phục được sự ủng hộ của cộng đồng Hồi giáo ở miền Bắc.

Về phía quốc tế, các nhà phân tích cho rằng, trong suốt một thời gian dài, các nước phương Tây đã mệt mỏi với cuộc chiến chống khủng bố ở I-rắc và Áp-ga-ni-xtan nên không mấy tập trung vào Bô-cô Ha-ram. Sự xao lãng đó cũng đã tạo điều kiện để tổ chức này mở rộng ra tầm khu vực.

Vì vậy, Bô-cô Ha-ram đã có nhiều cơ hội tiến hành hàng loạt vụ tấn công nhằm vào các mục tiêu mà chúng gọi là "sản phẩm của sự ảnh hưởng từ phương Tây", trong đó có các sân vận động, các trường học dạy các môn thế tục. Các cuộc tấn công bạo lực liên quan tới nhóm này đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.500 người tại Ni-giê-ri-a và khiến hàng chục nghìn người bị mất nhà ở kể từ đầu năm 2014 đến nay.

Trong những tuần gần đây, các cuộc tấn công của tổ chức khủng bố Bô-cô Ha-ram đã tăng lên, mục tiêu của chúng mở rộng hơn và số người thiệt mạng tiếp tục gia tăng. Đặc biệt nhất là vụ bắt cóc hơn 219 nữ sinh tại làng Chi-bốc, thuộc bang Bo-nô, ngày 14-4-2014. Đây là vụ bắt cóc táo bạo nhất mà Bô-cô Ha-ram tiến hành trong 5 năm hoạt động cực đoan của tổ chức này, làm gia tăng áp lực lên chính quyền Ni-giê-ri-a và khiến cộng đồng quốc tế hết sức quan ngại.

Kể từ sau vụ bắt cóc trên, liên tiếp có thêm các vụ bạo lực có tính chất khủng bố ở Ni-giê-ri-a do Bô-cô Ha-ram thực hiện, làm ít nhất 500 dân thường thiệt mạng. Ngày 1-6, vụ đánh bom tại một sân vận động ở bang A-đa-ma-oa, một trong 3 bang ở Đông Bắc Ni-giê-ri-a vốn được chính quyền Ni-giê-ri-a đặt trong tình trạng khẩn cấp trong vòng hơn 1 năm nay, làm ít nhất 40 người thiệt mạng.

Mới đây nhất, ngày 7-6 lại có thêm khoảng 40 phụ nữ trẻ (từ 15-30 tuổi) bị các tay súng nghi là thuộc Bô-cô Ha-ram bắt cóc và trước đó vài ngày, người ta cũng tìm thấy thi thể của hàng trăm dân thường bị sát hại trong một cuộc tấn công của nhóm này ở 4 ngôi làng Đông Bắc Ni-giê-ri-a.

Theo một số nguồn tin tại chỗ, số người thiệt mạng có thể lên tới 400-500 người và là vụ thảm sát kinh hoàng nhất của Bô-cô Ha-ram trong vòng 5 năm qua. Trước đó, hồi đầu tháng 5 vừa qua, khoảng 300 người đã bị sát hại trong một vụ tấn công của Bô-cô Ha-ram tại thị trấn Gam-bô-ru Nga-la, thuộc Đông Bắc nước này, giáp biên giới Ca-mơ-run.

Chiến dịch chống khủng bố liệu có hiệu quả?

Nhằm chấm dứt tình trạng bạo lực do nhóm phiến quân Bô-cô Ha-ram gây ra, ngày 29-5, Tổng thống Ni-giê-ri-a Gút-lắc Giô-na-than đã ra lệnh mở một chiến dịch quân sự tổng lực nhằm chống lại nhóm Hồi giáo cực đoan này nói riêng cũng như chấm dứt tình trạng các phần tử khủng bố trên lãnh thổ nước này không bị trừng phạt, đồng thời cam kết sẽ sớm giải cứu các nữ sinh đang bị Bô-cô Ha-ram bắt giữ.

Tổng thống Giô-na-than tuyên bố, cho phép các lực lượng an ninh sử dụng mọi biện pháp cần thiết trong khuôn khổ pháp luật để đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ trên.

Tuy nhiên, ông cũng vẫn để ngỏ cánh cửa đàm phán với Bô-cô Ha-ram, vốn cho là có quan hệ với mạng lưới khủng bố quốc tế An Kê-đa, với điều kiện nhóm này chấm dứt các hành động bạo lực và hướng tới hòa bình. Ông khẳng định chính phủ đang nỗ lực hết sức, tìm kiếm mọi biện pháp cũng như các phương án, kể cả biện pháp cứng rắn, nhằm buộc nhóm phiến quân nổi dậy đầu hàng vô điều kiện, nhanh chóng chấm dứt tình trạng bạo lực đẫm máu hiện nay.

Nỗi đau của một bà mẹ trong cuộc biểu tình ở Thủ đô A-bu-gia đòi chính phủ giải cứu con gái họ. Ảnh: AP

Bên cạnh đó, kể từ sau vụ Bô-cô Ha-ram bắt cóc hơn 200 nữ sinh, Chính phủ Ni-giê-ri-a cũng đã phải kêu gọi sự can thiệp của cộng đồng quốc tế. Mỹ sau đó đã cử mật vụ cùng 80 quân nhân đến Cộng hòa Sát - nước láng giềng của Ni-giê-ri-a để theo dõi các diễn biến. Hai nước Anh và Pháp cũng đưa chuyên gia và thiết bị đến để tham gia cuộc truy lùng khủng bố.

Tuy nhiên, người ta cho rằng, việc các quan chức Mỹ và phương Tây trước đây từng chủ quan khi nhận định về mức độ nguy hiểm của Bô-cô Ha-ram rằng, hầu hết các nhóm Hồi giáo cực đoan ở Ni-giê-ri-a đều tập trung vào các cuộc xung đột địa phương, không thể trở thành khủng bố quốc tế đã khiến Bô-cô Ha-ram tận dụng triệt để cơ hội để tuyển mộ binh lính và thay đổi chiến lược hoạt động. Bô-cô Ha-ram giờ đã trở nên rất phức tạp.

Cũng chính vì thế mà Mỹ và phương Tây đã bị lúng túng trong việc tìm kiếm con tin thời gian qua. Sau gần một tháng tìm kiếm, đến nay, các con tin trong vụ bắt cóc vẫn "bặt vô âm tín". Chưa kể đến sự xuất hiện của lực lượng quốc tế ở Ni-giê-ri-a lại càng khiến Bô-cô Ha-ram gia tăng nhiều hơn nữa các vụ tấn công bạo lực để trả đũa.

Rõ ràng, các tổ chức khủng bố đang là nỗi ám ảnh không chỉ đối với các nước trong khu vực châu Phi mà đối với cả các nước phương Tây. Vì vậy, người ta cho rằng, một chiến dịch hành động quân sự để chống khủng bố mà không thông qua thương thuyết dường như không phải là chiến lược hiệu quả.