Tàu săn cá cơm lao đến tọa độ đánh bắt.

Máy quét gần, người quét xa

14 giờ, tôi có mặt trên con tàu hành nghề pha xúc cá cơm của ngư dân xã Tịnh Kỳ, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Con tàu QNg 91421 TS ra khơi sớm hơn thường lệ, bởi theo các ngư dân, về khuya trời sẽ có trăng. Cá cơm sợ trăng sẽ lỉnh xuống đáy biển nằm im. Mùa cá cơm bắt đầu rộ lên từ cuối năm, đến tháng 6 thì mãn và thỉnh thoảng lại xuất hiện.

Ông Thuyền trưởng Huỳnh Đại (25 tuổi) cầm lái con tàu. Bạn chài trên tàu gồm 10 ngư dân, người già nhất là 50 tuổi. Bước lên tàu, tất cả già trẻ đều theo lệnh thuyền trưởng thì mới hội tụ sức mạnh "hò dô, kéo cá lên nào!".

Con tàu lao về hướng mạn ngoài của đảo Lý Sơn. Thuyền trưởng cho biết: "Cá cơm là của trời cho, đầu mùa thì cá áp vô đảo ùn trắng mặt biển. Còn bữa nay, cá dạt ra khơi, mình phải bám theo. Nếu chờ hoài không thấy cá nữa thì phải ra vịnh Bắc Bộ. Nếu mình không vơ hết, thì cá cũng tan vào nước biển".

Tàu hành nghề cá cơm pha xúc có đặc điểm riêng biệt. Đó là mạn trái của tàu treo một giàn đèn pha 16 chiếc. Tàu vừa rời bến, các ngư dân lập tức chống giàn, đưa chùm đèn pha ngả ra mặt nước. Từ lúc đó, con tàu như người mất thăng bằng, chạy nghiêng lệch về mạn trái. Tàu nghiêng là chuyện bình thường đối với ngư dân. Còn với người làm nghề bờ thì sự nghiêng lắc đó cũng gây ra cảm giác phập phồng, bất an.

Tàu rời bến được 5 hải lý, sau đuôi đã xuất hiện đoàn tàu dày đặc làm nghề cá cơm đua nhau ùa ra biển. Một ngư dân cười khà khà bảo: "Đông vậy đó, cỡ hơn 200 chiếc. Đoàn "chiến hạm" cá cơm này rọi sáng rực một vùng biển đêm".

Tàu băng qua rạn ngầm phía Đông Bắc đảo Lý Sơn thì bắt đầu giảm tốc độ. Tiếng gió rít bạt đi tiếng Icom ồn ào như vỡ chợ: "76 vô tới điểm chưa… Tối qua, ở chỗ cạn kiếm được hơn trăm sọt cá. Ngoài hòn chị Tư tối nay thế nào cũng có cá trích vài trăm sọt". Máy dò cá để ngư dân tìm luồng cá gần tàu, còn máy Icom để các ngư dân dò luồng cá ở xa nhờ các hoạt động do thám luồng cá từ thông tin ở các tàu khác. Trình độ "giải mã" của thuyền trưởng cũng quyết định việc thành công cho chuyến biển.

Do thám luồng cá

Đoạn cuối của hành trình, Thuyền trưởng Huỳnh Đại như người "lên đồng", nét mặt tập trung cao độ, ngón tay vặn nút dò tần số Icom, tai lắng nghe những âm thanh lạo xạo vang lên trong máy Icom, thỉnh thoảng lại nói khích một câu để khai thác thêm thông tin từ đội tàu bạn.

"Tui đang rình coi mấy tàu khác nói chuyện để kiếm chỗ có cá", thuyền trưởng cho biết hoạt động "do thám" của mình. Trời sập tối, 2 màn hình ra-đa được bật sáng để phản hồi tín hiệu luồng cá. Máy dò đứng phát tín hiệu sóng ra-đa thẳng xuống đáy tàu. Tín hiệu cá sẽ là những đốm đỏ nổi trên màn hình. Bên cạnh đó là máy dò ngang Furuno CH-250. Luồng cá được hiển thị trên màn hình ra-đa 10 inches. Trong bóng đêm, ca bin thuyền trưởng như một góc buồng lái của con tàu hiện đại. Theo các ngư dân, đội tàu hơn 200 chiếc pha xúc cá cơm thì 80% tàu đã lắp máy quét dò ngang.

Khi luồng cá hiện ra thành những đốm đỏ trên màn hình, thuyền trưởng ấn cầu dao điện. Chùm đèn cao áp 20 chiếc bật sáng. Đàn cá cơm chỉ quần lên mặt nước rồi biến mất. Thuyền trưởng Huỳnh Đại đau xót thốt lên vì cú vồ hụt đầu tiên: "Mở hàng mà cá lại chạy dạt thì xui rồi".

20 phút sau, tàu tiếp tục bật đèn. Đàn cá khổng lồ nhảy nhót dưới quần sáng của chùm đèn cao áp. Mặt biển đen ngòm trở thành chậu cá cảnh. Khi bơi dưới nước, đàn cá cơm có màu đỏ như cá long nhãn nuôi trong hồ kiếng chứ không phải màu trắng. 9 ngư dân đứng dàn hàng ngang trên be tàu hò reo: "Cá vô, cá vô!".

Giờ phút đó, các lão ngư vui nhộn như những đứa trẻ đùa nghịch với cá. Lưới được quăng xuống biển khi đàn cá cơm quần tụ lại gần. Cá kéo lên tàu nhảy lách tách và phát ra âm thanh vui tai. Một cú quây cá xúc được từ 5-7 sọt (20kg cá/sọt).

Ra biển với ngư dân mới hiểu rằng, báo chí và nhiều nhà nghiên cứu ngồi trong bờ thường lên án việc đánh cá bằng đèn công suất lớn sẽ hủy diệt môi trường. Nhưng ra biển thì mới thấy điều đó chỉ là lý thuyết. Không có việc tàu cá chọc đèn xuống đáy biển như soi đèn pin. Chùm đèn công suất lớn cứ nháy lên nửa vời thì phải tắt ngay vì máy tàu khựng lại. Biển đêm đen kịt khiến chùm đèn cao áp trở thành quầng sáng yếu ớt. Không có con cá nào bị nổ mắt, vỡ bụng cả.

Trên tàu đày ắp tiếng cười và âm thanh của đàn cá nhảy.

Nguồn tin đắt giá

Tàu mang theo máy dò ngang Furuno CH-250 trị giá 389 triệu đồng. Đầu dò nằm dưới đáy tàu bắt được tín hiệu cá ở chiều sâu 1.000m và quét ngang với chu vi 1.000m. Nhưng với luồng cá cách vài hải lý, thì thuyền trưởng phải thực hiện các hoạt động do thám như một nhân viên đặc vụ. Ông Tuấn chỉ vào màn hình ra-đa và nói nửa đùa nửa thật rằng: "Đội tàu này vừa săn cá, vừa rà tàu ngầm".

22 giờ, chiếc tàu QNg 91421 TS chạy thục mạng từ hướng đảo Lý Sơn ra hướng Bắc, khi nghe lén được thông tin trên Icom với nội dung "cách 7 hải lý, chỗ chị Hai có cá trích, 3 chiếc đang nổi đèn". Nguồn tin do thám đã giúp tàu kiếm thêm được hơn 10 sọt cá trích trị giá 2 triệu đồng. Mỗi kg cá cơm hiện nay có giá 12.000 đồng. Mỗi đêm tàu chi phí hơn 100 lít dầu trị giá 2,5 triệu đồng. 10 sọt cá trích đã giúp tàu kiếm gần đủ tổn phí. Những mẻ cá sau là số tiền dư ra chia cho anh em bạn chài. 

Bữa ăn khuya trên tàu là một nồi cá trích luộc. Trên tàu rộ lên tiếng cười, khi các ngư dân xúm lại nướng cá trên ngọn lửa bếp ga và chia nhau mỗi người một con. Trong bữa ăn, các ngư dân kể chuyện, đi làm nghề bủa cá cơm, mỗi mùa có thu nhập 80-100 triệu đồng. Các ngư dân chia sẻ: "Nghề biển chỉ cực nhọc vào mùa mưa gió, còn bình thường thì nghề biển rất vui".

Quá nửa đêm, mặt trăng nhô lên đường chân trời. Trăng soi sáng cả đoàn tàu đang trôi chậm chạp. Trăng soi sóng nước sóng sánh màu mực tím. Ánh trăng trên biển sậm màu hơn ánh trăng trên đất liền tạo nên khung cảnh lạ lùng như trái đất còn thuở hồng hoang. Trăng lên thì đàn cá lập tức lỉnh xuống đáy biển, thỉnh thoảng mới xuất hiện. Cả đoàn tàu thả trôi, các ngư dân chìm vào giấc ngủ. Thỉnh thoảng máy Icom lại vang lên tiếng của ngư dân: "Có tàu vận tải đi vô. Tàu Việt Nam, hay tàu nước ngoài? Tàu chở dầu hay công-ten-nơ".

Hơn 2.000 ngư dân trên đội tàu, họ như người lính gác biên hải phía Đông của đất nước.