Tọa lạc trên một khuôn viên rộng hơn 4.500m2 trên đường Đội Cấn, quận Ba Đình, Hà Nội, Bảo tàng Chiến thắng B52 được xây dựng theo kiến trúc hiện đại mang biểu tượng Đài chiến thắng vinh quang, trong tổng thể không gian văn hóa: Bảo tàng Chiến thắng B52, Di tích lịch sử  “Hồ Hữu Tiệp và xác máy bay B52” và làng hoa Ngọc Hà.  Khách đến nơi đây sau khi được chiêm ngưỡng một sa bàn tổng hợp diễn biến chiến đấu trong 12 ngày đêm (tháng 12-1972), được nhìn tận mắt xác các máy bay B52 bị quân dân Thủ đô bắn rơi được lắp đặt theo nguyên dạng một chiếc B52.

Điểm tiếp theo cách hơn 1km là hồ Hữu Tiệp, làng hoa Ngọc Hà - nơi có chiếc B52 rơi tại chỗ. Chiếc máy bay này bị Tiểu đoàn 72 Đoàn Nam Triệu, Đoàn Phòng không Hải  Phòng bắn rơi lúc 23 giờ, ngày 27-12-1972. Hồ Hữu Tiệp đã được công nhận Di tích lịch sử “Hồ Hữu Tiệp và xác máy bay B52”. Hiện  nay, di tích này đã được giao cho Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội quản lý. Tuy nhiên, khách đến tham quan  bảo tàng nếu có nhu cầu đến hồ Hữu Tiệp, bảo tàng sẽ có hướng dẫn viên sẵn sàng hướng dẫn phục vụ.

Giải đáp những thắc mắc của chúng tôi về việc bảo quản xác chiếc B52 nằm dưới lòng hồ, cũng như xác máy bay B52 được lắp đặt theo nguyên dạng ở trên sân, Thượng tá Phạm Ngọc Hạnh, Giám đốc Bảo tàng cho biết: “Thực ra, trước đây cũng đã có nhiều phương án đặt ra. Có ý kiến cho tát cạn hồ rồi đổ bệ bê tông để máy bay cao hơn mặt nước hồ. Nhưng phần lớn các ý kiến cho rằng, để nguyên trạng như vậy mới có ý nghĩa và đúng lịch sử hơn. Về xác chiếc máy bay trên sân bảo tàng, đã có những phương án làm mái che, nhưng lại ảnh hưởng tới không gian kiến trúc... Kinh phí dành cho bảo quản hiện vật còn khiêm tốn, chủ yếu trông chờ vào thành phố và các cơ quan  chức năng... Có lẽ sau này, khoa học bảo quản hiện vật sẽ có bước phát triển và chúng ta cần có thời gian tìm hiểu, học hỏi cách bảo quản ở các nước tiên tiến. Còn bây giờ, nó vượt quá khả năng của bảo tàng chúng tôi. Nhìn xác máy bay B52 trên sân “thi gan” cùng mưa nắng, chúng tôi không khỏi băn khoăn, xót xa”...

Ngắm nhìn mặt nước trong xanh của hồ Hữu Tiệp, phần nhô cao của xác chiếc B52 giữa lòng hồ hắt bóng xuống mặt nước, bác Nguyễn Thị Hào, người dân làng hoa Ngọc Hà bồi hồi kể lại thời khắc lịch sử đó cho chúng tôi: “Những đêm tháng 12 năm ấy, bà con làng tôi đa số đi sơ tán cả, ở lại chủ yếu là lực lượng dân quân tự vệ, dân phòng. Bom đạn của địch thả xuống, đạn của ta bắn lên sáng cả vùng trời Hà Nội. Khi thấy quầng lửa khổng lồ đang bùng cháy dữ dội lao xuống, ai nấy lúc đầu đều lo sợ, nhưng khi biết B52 cháy thì niềm vui vỡ òa không kể xiết. Xác chiếc B52 rơi ở giữa hồ không chỉ là biểu tượng chiến thắng rất tự hào của quân dân Hà Nội và cả nước, mà còn là niềm tự hào của cả người dân làng hoa Ngọc Hà chúng tôi”.

Trong những khách đến tham quan Bảo tàng Chiến thắng B52 có rất nhiều khách nước ngoài. Ông bà Giéc-nơ, người Hà Lan, vẫn không tin nổi vì sao Việt Nam lại bắn rơi được B52? Không những vậy, B52 còn lại bị rơi ngay trên đất Thủ đô Hà Nội? Chỉ đến khi được chứng kiến tận mắt xác B52, nghe nhân viên hướng dẫn thuyết minh thì ông mới hiểu ra. Ngoài ý chí, bản lĩnh và lòng quả cảm, người Việt Nam còn chiến thắng bằng trí tuệ của một dân tộc có hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước. Cháu Vũ Thu Thủy, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tự hào: “Chúng cháu được biết, đến nay, chưa có quốc gia nào bắn được B52. Vậy mà các thế hệ cha anh đã làm nên một kỳ tích Việt Nam. Cháu nghĩ, người Việt Nam mình sẽ có những kỳ tích mới trong xây dựng và bảo vệ đất nước ngày nay”.

Hàng ngày, bảo tàng luôn mở cửa đón đồng bào và chiến sĩ cả nước, bạn bè quốc tế đến tham quan, nhưng đông nhất vẫn là các ngày nghỉ, ngày lễ và đặc biệt là tháng 12 - những ngày chiến thắng trận “Điện Biên phủ trên không”. Ai cũng tự hào về bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam.

Lê Quý Hoàng