Nhập về cảng rồi… "bỏ quên"

Đầu tháng 4-2017, Hải quan Hải Phòng thông báo đang xem xét, xử lý hàng chục lô hàng bao gồm 34 container chứa đầy đồ điện tử  đã qua sử dụng và nhựa phế liệu do các đại lý của nhiều hãng tàu vận chuyển từ nước ngoài vào Việt Nam. Trước đó, khoảng 3 tháng, tại cảng Phước Long - Thủ Đức, Hải quan thành phố Hồ Chí Minh cũng đã phối hợp với lực lượng Công an xử lý 15 container hàng tồn đọng tại cảng trong thời gian dài. Quá trình xử lý, lực lượng chức năng phát hiện toàn bộ hàng hóa chứa trong các container đều là phế liệu điện tử bao gồm bo mạch máy tính, đầu thu phát sóng dùng trong truyền hình, tất cả đều trong tình trạng cũ nát.

Cũng trong thời gian này, có 130 container PLCN gồm nhựa, kim loại cùng 39 container khác chứa khoai tây, chân gà đông lạnh, vải, hóa chất… cũng đã được nhập về cảng Cát Lái, nhưng dù quá hạn nhận đã lâu, chủ hàng vẫn "bặt vô âm tín". Đó là chưa kể, trước đó chưa lâu cũng tại cảng này, gần 500 container lốp ô tô đã qua sử dụng được nhập về nhưng chờ mãi vẫn không có người đến nhận. Theo báo cáo của Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh, thời gian qua, có rất nhiều container hàng hóa chứa các loại PLCN thuộc danh mục hàng cấm nhập khẩu như hàng tiêu dùng đã qua sử dụng, trang thiết bị y tế cũ, phế liệu giấy, phế liệu nhựa, cao su phế thải, lốp ô tô đã qua sử dụng… bị Hải quan và lực lượng chức năng khác phát hiện, xử lý. Thực tế, việc vận chuyển, nhập khẩu các loại PLCN mang lại lợi nhuận cao nên các doanh nghiệp, cá nhân trong nước tìm mọi cách để nhập khẩu trái phép, gây hậu quả xấu cho môi trường sống và sức khỏe con người.

Lý giải về hiện tượng có rất nhiều container được nhập từ nước ngoài về các cảng của Việt Nam rồi… "bỏ quên", một cán bộ thuộc Tổng cục Hải quan cho biết, khi các cơ quan chức năng tăng cường quản lý hoạt động nhập khẩu PLCN không đáp ứng điều kiện bảo vệ môi trường, một số cá nhân, đơn vị "trót" nhập khẩu rác, phế liệu, phế thải không đủ điều kiện nhập khẩu vào Việt Nam đã bỏ hàng tại cảng gây ra cảnh ùn ứ, ách tắc tại nơi tập kết. Nếu không có biện pháp xử lý kịp thời thì các cửa khẩu, cảng biển sẽ trở thành nơi "quy tập" PLCN đến từ nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó, mỗi container chứa PLCN sẽ trở thành một "quả bom" gây ô nhiễm môi trường.

Phải làm thật chặt

Không ồn ào gây sự chú ý của dư luận như các vụ nhập PLCN qua cửa khẩu, cảng biển, trên tuyến biên giới Tây Nam, hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép PLCN qua biên giới vẫn âm thầm diễn ra. Mới đây, hơn 32 tấn phế liệu nhựa là tang vật buôn lậu qua biên giới đã bị UBND tỉnh An Giang ra quyết định tịch thu, trong khi 17,6 tấn chai nhựa phế liệu và vỏ thuốc tây phế liệu được nhập lậu từ Campuchia về cũng bị buộc tiêu hủy. Được biết, đây là số phế liệu nằm trong 50 tấn phế liệu vận chuyển trái phép qua biên giới bị Chi cục Hải quan cửa khẩu Vĩnh Hội Đông phát hiện, bắt giữ cách đây hơn 6 tháng.

Bên cạnh hoạt động nhập lậu PLCN, một mối lo khác đến từ hoạt động mua gom, buôn bán PLCN của một số người ở Campuchia, rồi sau đó vận chuyển trái phép một cách nhỏ lẻ qua biên giới sang Việt Nam. Thực tế, tại nhiều địa phương thuộc thị xã biên giới Hà Tiên (Kiên Giang), có nhiều thời điểm PLCN từ Campuchia tập kết về đây với đủ loại, nhiều nhất vẫn là các loại nhôm, đồng phế liệu, ti vi, máy tính hỏng và cả ắc quy chì, sau đó được bán lại cho các cơ sở chế biến phế liệu ở sâu trong nội địa. Dù việc kiểm soát các mặt hàng thuộc diện phế liệu nhập từ Campuchia được cơ quan hữu quan tại các địa phương đặc biệt "để mắt" đến và đã có nhiều vụ bị lực lượng chức năng phát hiện, xử lý với lượng tang vật lên đến hàng chục tấn, song lượng PLCN được thẩm lậu qua biên giới vẫn không phải là nhỏ.

Có thể nói, vấn đề PLCN tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường lén lút được nhập lậu qua các cảng biển, cửa khẩu, các đường tiểu mạch trên biên giới đang là một "câu chuyện nóng". Do vậy, nâng cao năng lực quản lý Nhà nước, trước hết bắt đầu từ việc hoàn thiện khung pháp lý để không xảy ra tình trạng "nhập về cảng rồi bỏ quên" như đã nêu ở trên là đòi hỏi cấp bách đầu tiên. Các chuyên gia cho rằng, ngoài việc tham gia các công ước quốc tế và khu vực hợp tác, ngăn ngừa, giảm thiểu tác động tiêu cực của "dòng chảy" các loại PLCN qua lại giữa các quốc gia, Việt Nam cần tăng cường xây dựng thể chế, quy định luật pháp có liên quan nhằm ngăn chặn hiện tượng vận chuyển trái phép PLCN qua biên giới. Bên cạnh đó, các cơ quan, lực lượng chức năng như Hải quan, BĐBP cần phải kiểm tra, kiểm soát thật chặt, không để xảy ra các vụ nhập khẩu trái phép PLCN gây ô nhiễm môi trường. Muốn vậy, cần coi trọng xây dựng kế hoạch, đấu tranh phòng, chống nạn buôn bán, vận chuyển PLCN qua biên giới theo từng giai đoạn, thường xuyên tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương chỉ đạo các ngành chức năng trên địa bàn phối hợp với lực lượng BĐBP, Hải quan, Công an vận động nhân dân nói không với buôn lậu nói chung PLCN nói riêng, tích cực tố giác tội phạm, đồng thời gắn hoạt động này với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia...

Phan Mạnh Hưng