Ngư dân Trần Văn Sắt than thở chuyện mất lưới. Ảnh: Thanh Hiệp

Đang vào mùa đánh bắt, các ngư dân ở vùng bãi ngang thôn Hà Lợi Thượng, xã Gio Hải thấp thỏm nỗi lo "lưới tặc" hoành hành. Rất nhiều trường hợp chiều ra biển bung lưới, sáng ra kéo không thấy đâu. Thôn có 70 thuyền nhỏ đánh bắt gần bờ và 10 tàu lớn dự án đánh bắt xa bờ, dân số 140 hộ, hơn 900 nhân khẩu. Nếu không xảy ra nạn "lưới tặc" hoành hành thì nghề lưới ghẹ và lưới mực đánh bắt gần bờ cũng sẽ mang lại cho người dân làng chài cuộc sống tương đối no đủ.

Ngư dân Trần Văn Sắt kể lại, cách đây vài phiên biển, anh cùng các ngư dân ở thôn chạy thuyền đi kéo lưới. Thuyền nhỏ, lưới ngắn, các ngư dân chỉ thả lưới cách bờ khoảng 4-5 hải lý. Ngư dân Bùi Đình Tí, Hoàng Văn Luyến đánh lưới cùng khu vực với anh Sắt. Nhưng đến khi thu lưới, cả 3 ngư dân thật sự hốt hoảng vì lưới "không cánh mà bay", không để lại vết tích. Các ngư dân nhìn nhau sững sờ rồi cho thuyền quay vào bờ. Người nhà của anh em ngư dân chạy ra mép nước nhìn vào lòng thuyền và khóc than. Tổng cộng 3 thuyền mất khoảng 120 tấm lưới. Giá bình quân mỗi tấm 300.000 đồng.

Tin mất lưới lan đi rất nhanh ở xóm chài. Nhiều nghi vấn cho rằng thủ phạm chính là các tàu giã cào đã gây ra vụ việc này. Đồng thời đề nghị các cơ quan chức năng vào cuộc, xem xét, giải quyết.

Xóm chài lặng sóng trở lại. Ngư dân ngồi vòng tròn và bàn giải pháp bảo vệ lưới, không để các tàu giã cào cuốn mất. Giải pháp mới được đặt ra, đó là gắn tín hiệu cho lưới. Lưới được gắn 8 cờ hiệu để báo cho các tàu giã cào. Ngư dân còn gắn thêm 8 đèn chớp tín hiệu để tàu hành trình ban đêm biết đường mà tránh. Nhưng rồi, mặc cho cờ vẫy, đèn chớp, các vụ cào lưới vẫn tiếp diễn.

Ông Nguyễn Đức Dũng cho biết, thỉnh thoảng gặp tàu làm nghề giã cào hành nghề ban ngày và đi cách bờ khoảng 11 hải lý. Có đợt tàu giã cào đánh cách bờ 2-3 hải lý. Gặp tàu giã cào, ông Dũng la to: "Né ra chứ, các anh cào sát vầy thì lưới tặc tui còn chi nữa". Còn ở khu phố 4 cách Hà Lợi Thượng không xa là làng chài có 15 tàu chuyên làm nghề giã cào. Ngư dân ở Hà Lợi Thượng chưa lần nào chứng kiến tàu ở khu phố 4 cào kéo cả lưới. Nhưng các vụ cào lưới thường xảy ra ban đêm, nên nhiều người dân đổ dồn sự nghi ngờ cho làng chài khu phố 4.

Ông Trần Văn Hạnh, Bí thư Chi bộ Hà Lợi Thượng tỏ vẻ sốt ruột và cho biết, thu nhập bình quân của người dân bãi ngang Hà Lợi Thượng khoảng 4-5 triệu/tháng. Vậy nhưng, cứ thỉnh thoảng lại xảy ra cảnh chồng đi biển gọi điện vô báo tin buồn, vậy là vợ chạy ra bãi biển khóc. Năm 2014, có đến 2/3 ngư dân trong làng bị cào mất lưới. Từ đầu năm 2015 đến nay, làng chài bị cuốn mất khoảng 400 tấm lưới, gây tổn thất rất lớn cho bà con.

Thách thức lực lượng chức năng

Mới đây, ông Nguyễn Đức Dũng, Tổ trưởng Tổ tự quản Hà Lợi Thượng, đại diện cho ngư dân trên địa bàn đã trực tiếp gặp lãnh đạo tỉnh Quảng Trị tại phòng tiếp công dân để phản ánh tình hình tàu giã cào làm mất lưới. Ông Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hữu Dũng đã hứa với bà con sẽ có giải pháp ngăn chặn, nhưng sau đó vẫn không thấy động tĩnh gì - ông Tổ trưởng tự quản cho biết.

Ngày 25-5-2014, nhận được tin báo từ Đồn BP Mỹ Thủy, lãnh đạo Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh Quảng Trị đã nhanh chóng chỉ đạo lực lượng thanh tra của Chi cục cùng đội tàu Kiểm ngư tiến hành áp sát và vây bắt tàu cá QNg 94454 TS, công suất 380 mã lực, do ông Lê Văn Phụng ở xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi làm thuyền trưởng. Tàu cá này đang khai thác thủy sản bằng nghề giã cào tại tọa độ 16,48 độ vĩ Bắc -107,20 độ kinh Đông (vùng lộng) mà theo quy định của Chính phủ, tàu này chỉ được khai thác ở vùng khơi và vùng biển cả.

Đoàn  thanh tra đã yêu cầu tàu cá này tiến hành kéo lưới lên, chấm dứt ngay hoạt động khai thác, đồng thời tiến hành lập biên bản và ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo điểm đ, khoản 5, Điều 10 của Nghị định 103/2013/NĐ-CP ngày 13-9-2013 của Chính phủ, với mức tiền phạt là 18 triệu đồng.

Tàu giã cào đang kéo miệng giã gần bờ. Ảnh: Hà Anh

Theo thống kê của Chi cục Khai thác vào Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh Quảng Trị thì, số tàu ngư dân vi phạm bị bắt giữ rất ít. Ông Nguyễn Hoài Nam, Chi cục trưởng cho biết, trong thời gian qua, có nhiều tàu cá làm nghề giã cào của bà con ngư dân các tỉnh lân cận, nhất là tỉnh Quảng Ngãi đã đánh bắt sai tuyến, gây thiệt hại cho các ngư dân hành nghề gần bờ.

Về biện pháp, Chi cục thường xuyên phân công tàu Kiểm ngư tuần tra trên biển để phát hiện và bắt giữ. Lực lượng Kiểm ngư tỉnh Quảng Trị trực tiếp làm nhiệm vụ trên biển cho biết, khi tàu xuất bến thì những người liên kết làm ăn với tàu giã cào trên biển lập tức thông báo để tàu né tránh không vào gần bờ.

Bên cạnh đó, tàu Kiểm ngư có công suất nhỏ, tàu cũ nên vận hành chậm. Khi áp sát tàu giã cào vi phạm thì tàu này không dừng mà vẫn tăng tốc bỏ chạy. Hoặc các tàu này không chấp hành hiệu lệnh cập mạn kiểm tra, nên lực lượng Kiểm ngư chỉ còn cách xua đuổi.n

Theo Nghị định số 33/2010/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý hoạt động khai thác thủy sản của tổ chức, cá nhân Việt Nam trên các vùng biển quy định rõ, tàu lắp máy có tổng công suất máy chính từ 90 mã lực trở lên khai thác thủy sản tại vùng khơi và vùng biển cả, không được khai thác tại vùng biển ven bờ và vùng lộng; tàu từ 20-90 mã lực khai thác tại vùng lộng và vùng khơi; còn tàu dưới 20 mã lực hoặc tàu không lắp máy khai thác tại vùng biển ven bờ, không được khai thác tại vùng lộng, vùng khơi và vùng biển cả. Dù quy định là vậy, những đội tàu giã cào đã bất chấp quy định pháp luật, bất chấp sự cản trở của lực lượng Kiểm ngư, cố tình khai thác ở vùng gần bờ.