Không riêng ông Anh, với nhiều du khách và người dân ở vùng đất "nắng cháy da người" Tây Ninh đã có cơ hội thăm Bảo tàng Tây Ninh (tọa lạc tại khu vực trung tâm TP Tây Ninh, bên đường 30/4), với hàng trăm hiện vật và những câu chuyện lịch sử hào hùng của cuộc chiến tranh bảo vệ độc lập, tự do cho dân tộc, đều có chung cảm xúc nghẹn ngào, rưng rưng. Những kỷ vật cùng chứng nhân lịch sử, theo quy luật muôn đời đang ngày một vợi dần và trong dòng chảy đó, hệ thống hiện vật, hình ảnh trưng bày tại Bảo tàng Tây Ninh vốn gắn bó sâu sắc với những người lính trận mạc, những sự kiện lịch sử, trở thành một phần máu thịt của quá khứ, hiện tại và tương lai. Nó giúp thế hệ sau, đặc biệt là những người trẻ tuổi biết sự thật, hiểu cái giá của chiến tranh, qua đó, bồi đắp thêm truyền thống cách mạng của quê hương Tây Ninh nói riêng, dân tộc Việt Nam nói chung.

Những hình ảnh tương phản "ngược chiều"

Trong bồn xi măng lớn trồng một cây si có tán xanh ngắt, được uốn tỉa cầu kỳ đặt bên chiếc máy bay cường kích phản lực A37-B của không quân Mỹ trong chiến tranh Việt Nam, dường như có độ tương phản rõ rệt, nên du khách nào cũng chụp vài kiểu ảnh kỷ niệm với hậu cảnh là khoảng không gian giữa chúng.

Tương tự như vậy, hai chiếc trực thăng UH-1H được đặt dưới tán đa sum suê, cũng là nơi thu hút rất nhiều khách tham quan đến "làm mấy pô", nhằm lưu giữ những khoảnh khắc về "tàn dư chiến tranh trong thời bình". "Nhìn chiếc máy bay này, tôi đau lòng lắm! Đứa con trai duy nhất của tôi bị gọi quân dịch để tham gia quân đội Sài Gòn, đã chết khi di chuyển trên một chiếc UH-1H cùng lính Mỹ trong một trận càn quét ở Tây Ninh. Nghe người ta nói, chiếc máy bay bị rơi do chính hỏa lực của quân đội ngụy bắn nhầm…" - Ông Trương Văn Huề, một Việt kiều từ Ô-xtrây-li-a xa xôi trở về chia sẻ.

Theo ông Huề, việc lưu giữ, trưng bày các chứng tích chiến tranh ở Bảo tàng Tây Ninh nói riêng, hệ thống bảo tàng của Việt Nam nói chung, thể hiện được sự trân trọng quá khứ và trách nhiệm đối với tương lai. "Mọi vật đều biến đổi trước quy luật của tạo hóa, con người ai rồi cũng thành cát bụi. Cái quý giá mà thế hệ trước để lại cho cháu con là một sự thật khách quan, công bằng, ý chí, nghị lực - cái hồn của cả một thế hệ. Và Bảo tàng Tây Ninh đã góp phần làm được việc đó…" - Ông Huề nói.

Về những hiện vật quý này, ông Đào Duy Phước, nguyên Giám đốc Bảo tàng Tây Ninh cho biết, chúng thuộc nhóm máy bay quân sự cấp 5 được cất giữ tại Nhà máy A-42 (sân bay Biên Hòa, Đồng Nai), Cục Kỹ thuật Phòng không - Không quân. Trong chiến tranh, Tây Ninh là một trong những mảnh đất hứng chịu nhiều bom đạn của giặc Mỹ nhất. Để giúp Tây Ninh có hiện vật trưng bày và cũng nhằm giáo dục lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm chống ngoại xâm của cha ông cho lớp trẻ, năm 2012, Bộ Quốc phòng quyết định cấp hai hiện vật máy bay này cho Bảo tàng Tây Ninh để phục vụ khách tham quan.

Những câu chuyện lịch sử

Gây ấn tượng với khách tham quan về những dấu ấn, chứng tích trong các cuộc chiến tranh thời kỳ chống Pháp, chống Mỹ, trong đó, đặc biệt nhất có lẽ là chiếc máy chém mà chế độ ngụy quyền Ngô Đình Diệm đã từng lê khắp miền Nam cùng với luật 10/59, để khủng bố nhân dân và những người kháng chiến cũ, trong đó có anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Lê Kha, người Việt Nam cuối cùng bị hành quyết bằng máy chém. Ngoài ra, Bảo tàng Tây Ninh còn trưng bày rất nhiều hiện vật, hình ảnh liên quan đến cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam.

Một cán bộ của Bảo tàng Tây Ninh kể, đôi khi sưu tầm được món đồ, tấm ảnh liên quan đến cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới mà thấy lòng nặng trĩu. Đêm 24 rạng ngày 25-9-1977, bọn phản động Pôn Pốt đã huy động một lực lượng quân sự lớn có pháo binh yểm trợ, đồng loạt tấn công lấn chiếm biên giới Tây Ninh thuộc hai huyện Bến Cầu và Tân Biên. Đi đến đâu chúng cũng tàn sát, cướp bóc rất dã man, gây thiệt hại về người và tài sản. Tỉnh ủy Tây Ninh kịp thời chỉ đạo di chuyển hàng vạn người dân ở các xã biên giới vào sâu nội địa, ổn định nơi ăn chốn ở và giúp gần 3 vạn người Cam-pu-chia sang lánh nạn.

Thuyết minh về những sự kiện bi thương của cuộc chiến, không bình luận, giọng bình thản, các hướng dẫn viên Bảo tàng Tây Ninh giúp khách tham quan dâng lên cảm xúc tràn đầy, tưởng nhớ và biết ơn sâu sắc nhất đến các anh hùng, liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam, trong đó có những người con Tây Ninh đã chiến đấu và hy sinh anh dũng, giúp nhân dân Cam-pu-chia thoát khỏi chế độ diệt chủng tàn bạo, bảo vệ sự bình yên bờ cõi thiêng liêng.

Không chỉ có những hiện vật, hình ảnh về chiến tranh, Bảo tàng Tây Ninh còn gây bất ngờ cho khách tham quan khi trưng bày rất nhiều hiện vật cổ gắn liền với vùng đất tâm linh, lịch sử nổi tiếng với địa danh núi Bà Đen, tòa Thánh Cao Đài, căn cứ Trung ương Cục miền Nam, hồ Dầu Tiếng… Có lẽ, bất cứ khách tham quan nào cũng bị "hút hồn" bởi những hiện vật thuộc nền văn hóa Đá Mới ở các địa danh Bến Cầu, Gò Dầu, Dương Minh Châu, Gò Dinh Ông, Bình Thạnh và Chóp Mạt…

Đơn cử, một chiếc mâm đồng được cho là cổ vật của thế kỷ XIX với hoa văn tinh xảo, chạm khắc hình ảnh hai tráng sĩ cưỡi ngựa trong tư thế đang xông lên phía trước, bên trên có lá cờ đề chữ "Bắc Bình Vương" tung bay kiêu hãnh, đã tái dựng hình ảnh những tráng sĩ của đội quân Tây Sơn anh dũng năm xưa. Những hiện vật này không phải là hiện vật đơn thuần, mà chứa đựng trong đó cả một câu chuyện lịch sử. Bởi, những sự thật vốn ẩn mình sau chính những dòng lịch sử, đằng sau những áng văn cổ là những lời kể của tiền nhân lưu truyền cho hậu thế, để đến hôm nay, chúng ta mới hiểu ra rằng, những gì mình biết về dân tộc, đất nước còn quá ít ỏi, so với những gì mà cha ông đã thực sự nếm trải…

Phương Uyên