Linh thiêng tháp cổ

Để vào được bản Yên Hòa, chúng tôi phải thuê xuồng máy của người dân bản Xiêng Tằm rồi ngược dòng Nậm Nơn mất gần nửa giờ đồng hồ. Xuồng vừa cập bến, từ dưới mạn thuyền ngước lên đã thấy thấp thoáng một ngọn tháp cổ mọc sừng sững giữa nếp nhà sàn của bản làng ven sông như một bức tranh sơn thủy. Đem những thắc mắc về lịch sử hình thành ngọn tháp hỏi già Lô Văn Tiếp, cụ tâm sự rằng, khi sinh ra, cụ đã thấy tháp cổ đứng sừng sững như thế rồi. Cụ từng hỏi ông nội thì được trả lời rằng, từ khi ông lớn lên cũng đã thấy tháp mọc lên hiên ngang tự bao giờ. Giữa miền sơn cước đi lại vô cùng khó khăn và xưa kia, khắp các bản làng chưa ai biết đến ngôi nhà xây bằng gạch hay bê tông thì việc một ngọn tháp lớn sừng sững giữa bản nơi thâm sơn cùng cốc này được xem là hiện tượng linh thiêng đến kỳ bí.

Qua tìm hiểu, tôi được biết, đa số cư dân trong khu vực này đều là người Thái Phuôn, vốn là một nhánh của cộng đồng dân tộc Thái Lào có tín ngưỡng Phật giáo hệ phái Tiểu Thừa. Trước đây, khi tháp còn nguyên vẹn, họ thường ra chân tháp cổ tổ chức các trò chơi dân gian vào những ngày lễ hội. Những phù điêu trên thân tháp mang phong cách nghệ thuật tôn giáo của người Thái Phuôn. Trong cuốn Lịch sử Mường Phuôn của tác giả Khăm Mặn, xuất bản tại tỉnh Xiêng Khoảng, Lào, có đề cập đến một địa danh là Mường Xén, tức là huyện Kỳ Sơn ngày nay. Theo truyền thuyết và sử Phuôn được lưu giữ bởi Chậu Khăm Mặn Vông Cột Rắt Ta Na (hậu duệ vương triều Mường Phuôn), thì Mường Phuôn hình thành năm 1369. Lãnh thổ Mường Phuôn khi ấy rất rộng lớn. Kinh đô Mường Phuôn đặt ở Mường Khun, nay thuộc huyện Mường Khun, tỉnh Xiêng Khoảng.

Các vua Mường Phuôn đã cho thợ sang Luông Pha Băng học hỏi và trở về xây dựng nhiều công trình đền đài, thành quách, chùa chiền và tháp Phật, tạo nên dấu ấn của nền văn hóa huy hoàng, thịnh vượng. Tại khu vực xã Mỹ Lý, trước đây còn có 5 tòa tháp nhưng đã sụp đổ mất 4, chỉ còn lại tòa tháp bản Yên Hòa này. Với những thông tin trên, có thể thấy rằng, khu vực xã Mỹ Lý thuộc Mường Xén xưa là trung tâm Phật giáo của Mường Phuôn, nhân dân ở đây rất sùng mộ đạo Phật, chắc chắn đây từng là mảnh đất phồn thịnh.

“Xin một cơ hội”

Trên tháp cổ Xằng Tợ có nhiều hoa văn, thân tháp gắn phù điêu, tượng Phật, La Hán, tiên nữ Apsara và tình tiết trong Phật thoại bị rêu phong phủ mờ. Nhiều bức tượng đang bị đứt gãy. Một số chỗ bị trợt vữa, chân và thân tháp bị đục thủng. Ông Kha Văn Minh, người dân địa phương cho hay: "Ngày xưa, tháp còn nguyên vẹn, xung quanh không có cỏ mọc um tùm. Hằng tháng, hàng năm, cứ đến các ngày mồng một, ngày rằm cũng như lễ, tết, bà con khắp các bản làng nô nức kéo nhau đến xin lộc, cầu an”.

Trên đỉnh tháp có một “mắt ngọc” thường phát ra ánh sáng lạ mỗi khi đêm về, nhưng giờ đây, mắt ngọc linh thiêng đã bị kẻ xấu lấy mất, chân tháp đã sạt lở, trơ ra những viên gạch đỏ thẫm, trên thân tháp có rất nhiều lỗ đục do bọn trộm cắp cổ vật gây ra. Người dân ở đây còn cho biết: “Bọn trộm cắp cho rằng, bên trong những bức phù điêu đẹp có chứa tượng Phật cổ chế tác bằng đồng đen. Vì vậy, chúng mới ra tay đục tháp cướp tượng”.

Ngước nhìn những bức phù điêu còn lại không nguyên vẹn với những hình cánh sen vỡ nát, hình Phật đứt ngang mình, ngựa Kiền Trắc mất chân, tiên nữ Apsara tay cụt... khiến chúng tôi không khỏi xót xa, tiếc nuối cho quá khứ vàng son của một vùng đất văn hóa Mường Phuôn xưa cũ.

Người lái xuồng máy tên Long đưa chúng tôi vào Xằng Tợ kể rằng: “Người già ở đây cho biết, trước đây, có một người dùng súng bắn vỡ mắt ngọc của ngọn tháp, chẳng bao lâu, đôi mắt y bỗng dưng mù lòa. Còn có người lấy trộm tượng Phật mang về bán cho dân buôn đồ cổ thì vợ chồng lục đục, con cái chết thảm”. Sự kiện ấy không biết có thật hay chỉ là câu chuyện vẽ ra để răn đe những người xấu, nhưng nó phản ánh đời sống tâm linh của người dân cũng như nguyện vọng bảo tồn ngọn tháp mà cha ông họ truyền lại bao đời. Giữa đống vôi vữa đổ nát, tôi bỗng nhìn thấy một mẩu phù điêu có dòng chữ Khỏm cổ khắc dòng kinh Pali đọc là Ukasa, nghĩa là “Xin một cơ hội”. Dường như, sự linh thiêng của tòa tháp và cũng là tâm nguyện của người dân muốn xin một cơ hội để bảo tồn di tích độc đáo giữa miền biên cương này lại chăng?

Được biết, sau nhiều lần nhân dân và chính quyền xã Mỹ Lý kiến nghị, phía Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Nghệ An đã ra văn bản đồng ý chủ trương tu bổ, tôn tạo tháp. Tuy nhiên, việc tôn tạo lại tháp là một công việc lâu dài, tốn kém nhiều công đoạn. Theo ông Vi Hòe, Bí thư Huyện ủy Kỳ Sơn thì hiện nay, đơn vị đã có kế hoạch tôn tạo lại tháp cổ tại xã Mỹ Lý, mục đích để làm chỗ thờ cúng tín ngưỡng cho bà con cũng như thu hút du khách để người dân có cơ hội phát triển, nhất là khi bản Yên Hòa hiện đang là một trong những địa điểm phát triển du lịch cộng đồng mạnh của địa phương.

Biết được thông tin này, đoàn chúng tôi ai nấy như trút đi được gánh nặng. Mong sao, ngọn tháp linh thiêng, uy nghi bên dòng Nậm Nơn sớm được tu sửa, mang những điều tốt đẹp đến bản làng.

Hà Văn Chung