Người dân thản nhiên vào bãi nghêu khai thác.

Bùng phát và lan rộng

Ngay từ xa, chúng tôi đã không tin vào mắt mình khi hàng trăm hố đất lồi lõm, biến bãi nghêu rộng mênh mông của xã Thừa Đức thành một vùng đất dị hình, trên đó, hàng nghìn người như đang muốn lật tung từng mét đất để khai thác nghêu. Chỉ khi tận mắt chứng kiến, chúng tôi mới có thể hình dung câu chuyện qua điện thoại trước khi xuống bãi nghêu mà anh Võ Văn Hoàng, Đội trưởng Đội dân phòng ấp Thường Lợi, lực lượng có nhiệm vụ thường trực bảo vệ bãi nghêu, kể: Từ đầu tháng 7 trở lại đây, cả vùng ven biển Thừa Đức quay cuồng trong cơn "biến động" do đội quân "nghêu tặc" gây ra. Từ sáng tới tối, đến tận đêm khuya, không ngưng nghỉ, cả nghìn người ngàn ngạt trên khắp bãi nghêu. Họ lật tung từng khoảnh đất, người cào, người gánh, xe gắn máy vận chuyển… hoạt động hết khả năng.

Nghêu cào trộm được, họ không cần biết đến giá trị thực, mà bán càng nhanh càng tốt với giá rẻ rúng vô cùng, chỉ từ 10-12 ngàn đồng/ký nghêu tổng hợp, trong đó có không ít nghêu giống. "Người ta có thể thu vài trăm nghìn đồng mỗi ngày lao động. Bãi nghêu bị đào bới nát bươm, lúc cao điểm như những ngày giữa tháng 7, đám đông ước tính lên đến 5 nghìn người lũ lượt kéo đến khai thác. Xót lắm chứ, nhưng do "nghêu tặc" quá đông nên lực lượng bảo vệ do Đồn BP Cửa Đại, Công an huyện cử đến để hỗ trợ lực lượng dân phòng cùng đội bảo vệ của các hợp tác xã cũng đành bó tay…" - Anh Võ Văn Hoàng nói, khi gặp chúng tôi tại hiện trường.

Theo một lãnh đạo Hợp tác xã Thủy sản Đồng Tâm, vùng bãi biển Thừa Đức đã được trời phú cho một "mỏ nghêu" đầy ắp. Nghêu nhiều, dễ khai thác, lợi ích kinh tế hiển hiện, vậy nên mấy năm nay cứ đến vụ nghêu giống, mỗi ngày có hàng nghìn người dân đổ xô lật đất lên mà xúc, cào. Hiện, nghêu giống có giá bán bình quân khoảng 1 triệu đồng/kg, Hợp tác xã Thủy sản Đồng Tâm thiệt hại ước tính trên dưới 100 tỷ đồng là do "mỏ" nghêu giống bị đội quân "nghêu tặc" thản nhiên "chia phần" từ sáng tới tối, để bán vội bán vàng với giá chỉ bằng một phần mười giá thực.

"Cũng như mọi năm, mùa nghêu giống năm nay, người dân ở các địa phương lân cận như Trà Vinh, Bến Tre, Tiền Giang ồ ạt bỏ làm ruộng kéo đến Bình Đại để khai thác nghêu. Ngay cả người dân địa phương cũng kéo đến để "hôi của". Vậy là dòng nghêu cứ thế chảy ra khỏi bãi. Lường trước tình trạng khai thác nghêu trái phép, xã Thừa Đức báo cáo UBND huyện cùng các ban, ngành chức năng để lập kế hoạch hiệp đồng bảo vệ, thế nhưng, do lượng "nghêu tặc" quá đông nên dù đã chủ động áp dụng các biện pháp tuyên truyền, ngăn chặn từ đầu, nhưng tình trạng khai thác nghêu trái phép vẫn bùng phát và lan rộng" - Vị lãnh đạo than phiền.

Của trời cho, giải quyết thế nào?

Việc khai thác nghêu giống bừa bãi đã dẫn tới một hậu quả nghiêm trọng là môi trường bị hủy hoại nên sản lượng nghêu ở bãi nghêu xã Thừa Đức sẽ giảm trong những mùa sau. Nguyên nhân dẫn đến "thảm họa" này, theo nhiều người, là do có sự góp phần "đắc lực" của bàn tay vô hình của các thương lái thu mua nghêu giống. Trên thực tế, cứ đến mùa nghêu giống, họ chỉ cần "bắn" cái giá thật cao, thế là "nghêu tặc" lại xuất hiện.

Tại khu vực trung tâm bãi nghêu, chúng tôi gặp anh Trương Văn Lâm, nhà ở vùng miệt biển Tiền Giang đang cắm cúi "hành nghề". Trả lời câu hỏi của chúng tôi về lý do đến bãi nghêu Thừa Đức khai thác, anh Lâm cho biết, thiên nhiên ban tặng cho vùng này mỏ nghêu giống, đã 3 năm nay, cứ đến mùa, không chỉ anh, mà có rất nhiều người ở cùng quê tìm cách kiếm thêm thu nhập từ nguồn lợi trời cho này. "Tụi tui cũng biết bắt nghêu còn non là gây thiệt hại nặng cho địa phương, nhưng mình không bắt, người khác cũng cướp hết…" - Anh Lâm nói.

Hăm hở thu "chiến lợi phẩm".

Trên cánh đồng, chúng tôi cũng đã gặp rất nhiều người đang khai thác nghêu. Trong tiềm thức của họ, dường như "của trời cho" này, chính quyền không quản lý nổi. Hàng năm, bãi nghêu rộng hàng trăm héc-ta này có thể cho sản lượng cả nghìn tấn, trị giá cả trăm tỷ đồng nếu bảo vệ tốt để khai thác, thế nhưng, liên tiếp mấy năm qua, cứ đến mùa nghêu lại xảy ra tình trạng bắt nghêu giống bừa bãi và trên địa bàn vẫn có những tranh chấp, xung đột căng thẳng.

"Chẳng lẽ bế tắc hay sao?" - Chúng tôi đặt câu hỏi với khá nhiều cán bộ có trách nhiệm đang thực thi nhiệm vụ bảo vệ bãi nghêu thì đều có chung câu trả lời: Không tắc, chỉ có làm hay không thôi. Việc này, nếu chỉ đơn phương Hợp tác xã Thủy sản Đồng Tâm hay chính quyền xã Thừa Đức không làm được, mà phải có sự vào cuộc mạnh mẽ, rốt ráo của huyện, của tỉnh thì mới làm nổi.

Khi bài báo này lên khuôn thì vùng nghêu Thừa Đức vẫn "nóng". Ngày 24-7, qua điện thoại, một nhân viên bảo vệ cho chúng tôi biết, đến nay, toàn bộ bãi nghêu của Hợp tác xã Thủy sản Đồng Tâm mỗi ngày vẫn có hàng ngàn người và hàng trăm ghe cào từ khắp nơi đến cào nghêu, trong khi lực lượng bảo vệ chỉ biết bất lực nhìn "nghêu tặc" ngang nhiên tàn phá bãi nghêu. Tàu Kiểm ngư của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bến Tre phối hợp bảo vệ bãi nghêu cũng vừa rút về sau gần nửa tháng hoạt động…

Theo chúng tôi, cần phải xem xét, có biện pháp giải quyết thấu đáo đối với nguồn hải sản mà người dân cho là của "trời cho" này mới mong dứt được tình trạng tranh cướp này.