Chúng tôi đến thăm Bắc Hà vào những ngày tháng 9, tiết trời mát mẻ, dễ chịu. Chợ phiên họp ở trung tâm huyện Bắc Hà. Đồng bào Mông xuống núi từ chiều hôm trước để cho kịp buổi sáng hôm sau đi chợ. Nào ngựa, nào gùi tre, váy áo đủ màu sặc sỡ tỏa khắp đường đi lối lại trên cao nguyên này. Chiều hôm trước và đến sáng hôm sau, chúng tôi đã nghe tiếng vó ngựa của người Mông loong coong trên đường xuống chợ rồi. Một khung cảnh thanh bình, ấm áp và rực rỡ sắc màu. Không giống như những phiên chợ ở dưới xuôi, chợ phiên Bắc Hà có những đặc trưng hiếm thấy.

Chợ có những khu riêng dành cho các mặt hàng hóa khác nhau. Có gian bán toàn đồ thổ cẩm xanh đỏ tím vàng được đồng bào Mông cầu kỳ thêu dệt mang xuống chợ bán. Có gian bán toàn đồ dụng cụ lao động như lưỡi cày, cuốc xẻng, dao, nỏ... do chính người Mông Bắc Hà rèn sắt làm ra. Tài thật, trên xứ sở sương mù này, ngẫm chỉ có rừng và sương lại có những "tay rèn" tài hoa đến vậy. Chúng tôi trầm trồ cùng với những người đang lao xao xem hàng.

Một góc khác, bán những sản vật tươi sống do đồng bào Mông tự sản xuất, mang xuống chợ bán. Hàng chất lượng đấy. Nào là những mớ rau cải non ngất, những khóm gừng củ vàng ươm, những xâu ớt chín đỏ rọi, những gùi bọc xung quanh là lá chuối tươi xanh ngắt, còn bên trong là xôi ngũ sắc trông rất đẹp mắt và hấp dẫn.

 Còn có khu vực bán các loại gia cầm, lợn cắp nách, có cả chó và ngựa nữa. Toàn những con vật lành được đồng bào mang xuống bán tại chợ. Phía ngoài đường, một dãy dài toàn mía. Những cây mía thân dài, vàng óng, ăn ngọt lừ. Người Mông ở đây bảo, mía của họ vừa ngọt, vừa thơm lại vừa mềm vì được trồng trên miền đất cao nguyên quanh năm mát mẻ.

Có lẽ hấp dẫn nhất và tấp nập nhất vẫn là khu dành riêng cho ẩm thực. Hẳn chẳng ở đâu có một không gian ẩm thực đặc trưng như ở chợ phiên Bắc Hà. Cái làm nên sắc màu khó quên ấy là những chảo thắng cố đang nghi ngút khói. Chúng tôi thầm nghĩ, đã lên Lào Cai thì ở vùng nào cũng có thắng cố, nhưng có lẽ chỉ ở Bắc Hà, thắng cố mới ngon và đậm đà hương vị. Chẳng thế mà, ngay từ sáng sớm, mấy hàng ăn đã tấp nập người. Mấy người đàn ông Mông mặc áo đen ngồi bên chảo thắng cố, nhâm nhi chén rượu Bắc Hà, kể cho nhau nghe những chuyện làm ăn sau một tuần không gặp mặt. Rượu của Bắc Hà uống một lần mà nhớ mãi cái vị thơm, nồng và tạo cảm giác lâng lâng, ngất ngây, làm cho lòng người dịu lại, như muốn được hòa mình vào không gian rực rỡ sắc màu.

Chúng tôi vừa thưởng thức thắng cố, vừa nâng chén rượu Bắc Hà lên môi mà như cảm nhận được dư vị đất trời nơi cao nguyên này. Chẳng thế mà trong lời hát cứ vang vọng đâu đây: "Người Bắc Hà như chén rượu nồng say..." làm chúng tôi đắm say, ngây ngất giữa tình người... Chưa đến chợ Bắc Hà thì cứ mong đợi mãi, đến rồi lưu luyến chẳng muốn rời, về rồi mà nhớ mãi: "Rượu chưa uống mà lòng ngây ngất/ Phiên chợ tan mà anh chẳng muốn về".

Nguyễn Thế Lượng