BĐBP làm nhiệm vụ tại khu vực Nhà tưởng niệm Hồ Chủ tịch.

Di tích lịch sử Pác Bó thuộc xã Trường Hà, Hà Quảng, Cao Bằng là địa danh ghi dấu ấn lịch sử đặc biệt trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Đây là nơi Nguyễn Ái Quốc đặt chân về nước sau 30 năm ròng xa quê hương và khơi nguồn, tạo lập tổ chức cách mạng lập nên nhiều chiến công và trưởng thành về sau này. Đường biên giới ở khu vực này là đường phân thủy trên các đỉnh núi liền nhau thành dãy nên cột mốc 108 nằm ở cuối con đường mòn dẫn từ suối Lê-nin lên núi, sát cột mốc mới 675 được xây dựng năm 2001 sau khi công tác phân giới cắm mốc hoàn thiện.

Mùa xuân năm 1941, Nguyễn Ái Quốc đã cùng một số đồng chí thân cận của mình trở về Việt Nam qua cột mốc 108, ngụ trong hang Cốc Pó cách biên giới không xa và là một nơi hoang vu vắng vẻ để lập căn cứ cách mạng. Người ở đây một thời gian dài với cái tên già Thu, thường được dân địa phương yêu mến gọi là ông Ké.

Sau đó già Thu chuyển ra ở lán Khuổi Nặm để tiện cho việc họp bàn trong tổ chức cách mạng, nhưng rừng núi ở nơi này mãi mãi là ngôi nhà hiền hòa bảo bọc chở che cho lãnh tụ, là nơi ra đời nhiều quyết nghị lịch sử, chính thức thành lập Mặt trận Việt Minh vào ngày 19-5-1941. Chính Người đặt tên cho núi là núi Các Mác, cho suối là suối Lê-nin mà tên đó được gọi cho đến ngày nay.

Tại Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc và các đồng chí của mình đã vạch ra nhiều chủ trương và quyết định quan trọng chuẩn bị cho cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 - mục đích của việc Người trở về nước. Tại lán Khuổi Nặm, Người chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 vào ngày 19-5-1941 hoàn chỉnh đường lối chiến lược và sách lược cách mạng Việt Nam, bầu ra Ban chấp hành Trung ương Đảng, thành lập Mặt trận Việt Minh.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nói, Cao Bằng là quê hương thứ hai của tôi. Quãng thời gian Người ở lại đây chứng kiến những ngày đầu tiên ngọn lửa cách mạng lan rộng và đỉnh điểm là Cách mạng tháng Tám thành công. Không những thế, sau đó Hồ Chủ tịch đã đích thân ra trận, chỉ huy đoàn quân Việt Minh thực hiện Chiến dịch Biên giới Thu đông năm 1950, tại Thạnh An, Cao Bằng, tiêu diệt đồn trú của Pháp và mở rộng căn cứ, thông đường ngoại giao chính trị và quân sự. Hiện tại, khu di tích Bác Hồ chỉ huy Chiến dịch Thu đông thuộc địa phận xã Nà Lạn, Đức Long, Thạnh An cũng nằm trong địa bàn biên giới, hằng ngày vẫn được BĐBP và nhân dân địa phương chăm sóc gìn giữ.

Đã có rất nhiều khách du lịch đặt chân đến bên cột mốc 108, nên xung quanh nơi này giờ đã là đường mòn. Ma Quang Thơ nói với tôi, anh thấy học sinh và sinh viên là những người thường hay tới đây. Đây là những giờ học ngoại khóa lịch sử rất bổ ích đối với giới trẻ. Chúng sẽ được dâng hương tưởng niệm Hồ Chủ tịch, ngắm suối Lê-nin, núi Các Mác, lán Khuổi Nặm trong một quần thể thiên nhiên gồm núi, thác nước tuyệt đẹp.

Có lần Ma Quang Thơ thấy một cụ già chống gậy lặng lẽ đi thăm Pác Bó. Cụ ngồi rất lâu bên tấm bàn đá tự nhiên bên suối, nơi trước đây Hồ Chủ tịch thường ngồi đọc sách, câu cá. Thấy vậy, Ma Quang Thơ đến bên cụ và ngồi trò chuyện, biết rằng cụ muốn trong đời mình thực hiện được một điều là leo lên núi, đến thăm cột mốc cũ 108 một lần thỏa ước nguyện, nên Thơ đã dìu cụ lên núi. Lạ thay, dù già yếu, đi lại khó khăn nhưng khi leo núi, cụ già rất hứng khởi và luôn miệng nói rằng, thế là cụ đã được một lần trong đời đi qua quãng đường tượng trưng cho suy nghĩ, ý chí và quyết tâm cách mạng của Hồ Chủ tịch.

Ma Quang Thơ đưa chúng tôi tới bên cột mốc lịch sử. Anh nói, khi phân giới cắm mốc, cột mốc mới 675 được xây dựng cách đó không xa, nhưng tổ tuần tra vẫn giữ thói quen đi qua cột mốc cũ này rồi mới tới mốc mới bằng con đường mòn lên núi. Vừa là địa danh du lịch lịch sử, vừa là đường biên giới, cột mốc cần phải được bảo vệ nên lượng khách vãng lai đến đây thường xuyên khá đông.

Vào những dịp kỷ niệm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2-9 hằng năm, khách tứ phương từ xa đổ về di tích rất đông khiến lực lượng BĐBP kiểm soát an ninh địa bàn và bảo vệ đường biên, cột mốc cũng thêm một lần vất vả. 

Tới đây, Trạm KSBP Pác Bó, BĐBP Cao Bằng sẽ được xây dựng lại khang trang phù hợp với diện mạo một đơn vị bảo vệ xứng tầm vóc khu du lịch đặc biệt của quốc gia. Ở đây, không chỉ Ma Quang Thơ hát hay những bài ca cách mạng, dường như tiếng hát giữa rừng chưa bao giờ tắt ở nơi này từ một buổi sáng mùa xuân năm 1941...