Biên phòng - Tới gần đảo Phú Quốc, chuyến bay chậm lại qua biển. Du khách có thể nhìn thấy dưới cánh bay, hòn đảo hình giọt lệ giữa đại dương hiện ra xanh biếc trong trời mây.
Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc mỗi ngày đón khoảng 40 chuyến bay đáp tới đây. Có cảm giác người ta chỉ mong đến với Phú Quốc chứ không mong rời khỏi hòn đảo này. Suốt thời gian dài các vùng miền giãn cách vì Covid-19, nhiều người tới đây du lịch rồi kẹt lại ở Phú Quốc. Dựa vào lý do hạn chế dịch chuyển, có người ở lại vài tháng trên đảo quen thuộc đến nỗi, đến khi Covid-19 được vãn hồi, họ chợt nhận ra rằng, Phú Quốc là nhà.
Mà đã là nhà, thì còn phải đi đâu!
Trong vòng tay ôm của biển
Thanh Trần - một hướng dẫn viên du lịch trên đảo Phú Quốc nói với tôi mỗi sáng tôi rời khách sạn đi thăm thú hòn đảo: “Nếu gặp mưa, chị trú lại một chút rồi đi tiếp, đừng bỏ hành trình uổng nhé. Bởi vì mưa ở Phú Quốc rất nhanh qua”. Quả vậy, hòn đảo thoáng rộng, khí hậu trong lành, sạch sẽ, đúng tiêu chuẩn để xây dựng các khu nghỉ dưỡng tiêu chuẩn.
Từ sân bay hướng về Dương Đông - trung tâm hòn đảo, có thể thấy ngay đất đai và nguồn nhân lực của Phú Quốc đang trở thành tài sản có giá, chứ không đơn thuần là tư liệu sản xuất nữa. Miếng đất và khoảng không gian nào ở đây cũng mang tiềm năng và có thể chỉ vài tháng nữa thôi, công trình và hạ tầng du lịch lại lấp đầy oặp ven đường. Chính vì giao thông thuận lợi, hòn đảo quá rộng tới 574km2 và an ninh, an toàn nên ở trên đảo, du khách không có cảm giác tù túng và bị giới hạn bởi đại dương.
Phú Quốc là hòn đảo đầu tiên được nâng cấp lên đơn vị hành chính cấp thành phố của Việt Nam đi cùng với khát vọng kinh tế biển và du lịch miền nhiệt đới. Do hình dạng thuôn dài từ Bắc xuống Nam nên đặc điểm địa lý, địa hình và phân bố dân cư của hòn đảo cũng có đặc trưng riêng, rất thú vị để du khách khám phá.
Mặt hướng Đông của hòn đảo thường đón gió Đông Bắc và đối mặt với biển động nên các làng chài tập trung về phía Tây của đảo. Mặt biển này cũng êm đềm và được đón thời khắc hoàng hôn mỗi ngày nên phát triển mạnh mẽ hơn, nhiều dịch vụ du lịch. Bờ biển ở đây thoải dần, không có cát lún và xoáy nước, dòng chảy hiền hòa nên màu của nước biển cũng thay đổi theo ráng trời. Các chủ đầu tư tiết lộ, đất đai mặt phía Tây của đảo thường không sánh với việc đắt đỏ như vàng, mà mỗi hạt cát phải được ví như hạt ngọc. Bởi thế, các khu nghỉ dưỡng quy mô sang trọng, trung tâm giải trí tầm cỡ quốc tế đều nằm ở phía này.
Phú Quốc và cuộc gọt giũa chính mình
Trong tài liệu lịch sử có đề cập đến Phú Quốc, hòn đảo từng hoang vu với diện tích lớn là rừng rậm nguyên sinh tràn tới tận bờ biển. Trong rừng, dây gai mây quấn lấy thảm thực vật ken dày khiến không có ai dám băng qua rừng mà đi lại giữa các khu dân cư hoặc đi từ giữa đảo ra biển.
Bây giờ, diện tích rừng chỉ còn lại ở vùng lõi Vườn Quốc gia Phú Quốc. Còn lại 4 mặt đảo đều bị bố ráp bởi dây kẽm gai, quây tôn lạnh đánh dấu đất có chủ, để dành cho các công trình xây dựng. Người ta bắt đầu kêu ca vì Phú Quốc lặp lại các sai lầm của Phan Thiết, Nha Trang… vì các dự án nhỏ manh mún chiếm giữ không gian biển, không còn bãi tắm công cộng và không gian chung.
Ngoài khu vực Dương Đông, trung tâm của đảo thì kể cả An Thới và Gành Dầu cũng chẳng còn giữ được nét xưa. Vào những ngày đông khách du lịch tới đảo, nhịp sống gấp gáp bên các con phố với các tiệm ăn uống đầy khói nướng, bia lon xếp chồng, chẳng khác các quận trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh là bao. Khu chợ đêm cạnh di tích lịch sử Dinh Cậu - một ngôi đền nhỏ bên ghềnh đá lũa cũng được nới rộng khá nhiều. Quảng trường bé xíu bên biển được tôn cao trên mặt sóng và đắp giả ở đó một thùng chượp nước mắm - biểu tượng của nghề làm nước mắm nhà thùng trên đảo Phú Quốc.
Cũng trong tháng 12/2022, nghề làm mắm thủ công ở Phú Quốc đã đón nhận Bằng công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiệp hội nước mắm Phú Quốc tuy chỉ có 54 thành viên sở hữu hơn 7 ngàn thùng mắm ủ chượp, nhưng hầu hết họ đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho thương hiệu, đồng thời, cùng đoàn kết để chống lại các đợt sóng gió đã bao lần muốn nhấn chìm nghề làm mắm thủ công truyền thống của đảo.
Các quốc gia lân cận với Việt Nam từng trộm thương hiệu Phú Quốc để bán các sản phẩm nhái của họ. Tuy nhiên, cuối cùng, việc nhái nước mắm Phú Quốc cũng không thể sánh bằng với hàng chính phẩm trên thị trường. Việc thương nhân ép và thu mua giá cao nguyên liệu cá cơm cũng vậy. Hiệp hội nước mắm cùng chính quyền thành phố đã có những phương pháp hiệu quả để chống lại việc bán nguyên liệu cá cơm, đặc sản của biển Tây Nam đi nơi khác.
Bước vào thời đại của lối sống du mục kỹ thuật số lên ngôi, Phú Quốc trở thành điểm đến hàng đầu được lựa chọn cho kiểu sống và làm việc hiện đại. Chia sẻ trong các nhóm sinh viên và người lao động ngành công nghệ thông tin, máy tính, thương nhân thì Phú Quốc được gợi ý là “bãi đáp” lý tưởng. Hòn đảo này hoàn hảo từ khí hậu nhiệt đới biển, hạ tầng giao thông mạch lạc, sóng điện thoại căng đầy, điện, nước ngọt và dịch vụ đủ cả - hoàn hảo cho lối sống, làm việc online hiệu quả và thực chất, không cần văn phòng.
Cuộc chiến không cân sức giữa nước mắm truyền thống và nước mắm công nghiệp cũng đã đi đến hồi kết khẳng định chất lượng thuộc về nghề thủ công này. Chuỗi logicstics (mạng lưới cung ứng) đã hình thành và hoạt động ấn tượng trên đảo Phú Quốc - nước mắm đã từ đại dương đi vào thùng ủ chượp hảo hạng và đến từng bàn ăn các gia đình. Các thùng mắm đóng bằng gỗ tốt phải nhập ngoại và nguyên liệu tuyển chọn. Nước mắm Phú Quốc chỉ đi tới chất lượng tốt hơn chứ không thụt lùi và rẻ rúng chính mình. Giờ đây, các công đoạn làm mắm công khai trở thành sản phẩm du lịch rất thích thú đối với khách tham quan.
Phú Quốc - cái tên đã từng khiến thế giới kinh ngạc và khâm phục vì tuyên bố mở cửa vào kỳ phục hồi sau Covid-19 sớm nhất, khi nhiều quốc gia khác còn đang sợ hãi dịch bệnh. Tinh thần ấy có thể thêm vào một trang truyền thống cho hòn đảo tiến tới nhiều thay đổi chiến lược thời gian tới đây. Cuộc gọt giũa chính mình của viên ngọc thô Phú Quốc vẫn đang tiếp diễn.
Trương Thúy Hằng
