Biên phòng - Sau nhiều lần lên kế hoạch rồi lại ngưng trệ, các cuộc đàm phán ngoại giao nhằm cải thiện quan hệ song phương giữa Ấn Độ và Pa-ki-xtan dự kiến diễn ra vào ngày 25-8 tại thủ đô I-xla-ma-bát (Pa-ki-xtan) đã bị hủy bỏ. Sự việc này một lần nữa cho thấy, mối quan hệ ẩn chứa nhiều nghi kỵ giữa hai quốc gia láng giềng chắc chắn không thể sớm hàn gắn.
Không những thế, các vụ đấu súng lẻ tẻ quanh khu vực biên giới tranh chấp Ca-sơ-mia vẫn tiếp tục là rào cản gây trở ngại cho nỗ lực cải thiện quan hệ của hai nước.
Quan hệ căng thẳng kéo dài
Ấn Độ và Pa-ki-xtan tuy là hai nước có khá nhiều điểm tương đồng như đều từng thuộc một nước bị thực dân Anh chiếm đóng, sau đó mới tách ra thành hai quốc gia (theo tôn giáo) từ năm 1947. Nhưng cũng kể từ đó, quan hệ giữa hai nước luôn trong tình trạng căng thẳng.
Mấu chốt của những bất đồng trong quan hệ Ấn Độ - Pa-ki-xtan là tranh chấp khu vực Ca-sơ-mia do lịch sử để lại. Kể từ khi hai nước được trao trả độc lập, nhân dân hai nước đều coi Ca-sơ-mia là mảnh đất thiêng liêng, là lãnh thổ bất khả xâm phạm của mình bởi nó có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng. Chính phủ hai nước luôn dùng Ca-sơ-mia để tranh thủ sự ủng hộ của dân chúng trong các cuộc bầu cử. Vấn đề Ca-sơ-mia giống như chiếc hộp cộng hưởng tất cả các vấn đề tranh chấp giữa Ấn Độ và Pa-ki-xtan, nó liên quan đến lịch sử và những đối đầu mang tính tôn giáo, sắc tộc.
Trong hơn 60 năm qua, hai bên từng có hai cuộc chiến tranh quy mô lớn vào năm 1965 và 1999 để giành quyền kiểm soát Ca-sơ-mia. Căng thẳng leo thang nghiêm trọng tại Ca-sơ-mia năm 1999 với giao tranh làm hơn 1.000 binh sĩ hai bên thiệt mạng. Tuy nhiên, khi cuộc Chiến tranh Lạnh kết thúc (vào năm 1991), tình hình thế giới và khu vực Nam Á đã có rất nhiều biến động khiến cho tất cả các quốc gia đều phải tự điều chỉnh chính sách cho phù hợp bối cảnh mới, phù hợp với lợi ích của mỗi nước. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ - Pa-ki-xtan cũng đã thi hành chính sách ngoại giao mềm dẻo, linh hoạt và thực dụng hơn. Cả hai quốc gia đều nhận thấy hậu quả lớn nhất mà họ đều phải gánh chịu đó là sự tụt hậu về kinh tế do quá tập trung chạy đua vũ trang. Điều đó dẫn tới vị thế quốc tế của cả Ấn Độ và Pa-ki-xtan đều bị giảm sút. Do vậy, cả hai nước đều có những biểu hiện mềm mỏng hơn, tạo cơ sở cho những cuộc gặp gỡ chính thức giữa các nhà lãnh đạo của hai bên.
Tháng 4-2003, Ấn Độ và Pa-ki-xtan đã tiến hành các bước đi tích cực nhằm khôi phục quan hệ ngoại giao và bắt đầu duy trì một lệnh ngừng bắn dọc theo Ranh giới kiểm soát (LoC) ở Ca-sơ-mia, cho dù thỉnh thoảng vẫn xảy ra các cuộc đụng độ nhỏ lẻ. Từ đó, hai nước bắt đầu tiến hành các cuộc đàm phán để giải quyết các vấn đề còn tồn tại, đặc biệt là vấn đề tranh chấp lãnh thổ.
Mặc dù vậy, hai bên vẫn thường xuyên cáo buộc nhau vô cớ nổ súng gây ra các cuộc đụng độ dẫn tới thương vong cho cả hai phía ở khu vực biên giới. Tiến trình đối thoại giữa Ấn Độ và Pa-ki-xtan bị đình lại kể từ sau vụ đánh bom khủng bố đẫm máu tại thành phố Mum-bai của Ấn Độ, hồi tháng 11-2008, làm hơn 160 người thiệt mạng, bởi những kẻ chủ mưu khủng bố bị cáo buộc là có sào huyệt tại Pa-ki-xtan.
Sau đó, phải đến tháng 2-2011, tại Hội nghị cấp cao khu vực Nam Á, Thứ trưởng Ngoại giao hai nước đã có cuộc gặp bên lề và tuyên bố nhất trí nối lại các cuộc đàm phán hòa bình chính thức đầu tiên kể từ sau hàng loạt vụ tấn công Mum-bai năm 2008. Đây được xem là một bước đi quan trọng hướng tới việc cải thiện quan hệ giữa hai nước có ảnh hưởng lớn nhất đối với an ninh khu vực Nam Á. Sau sự kiện này, quan hệ hai nước đã dần được cải thiện.
Đặc biệt, kể từ khi Thủ tướng Pa-ki-xtan Na-oa Sa-ríp lên nắm quyền (tháng 5-2013), ông đã tuyên bố sẽ nỗ lực nối lại tiến trình hòa bình với Ấn Độ. Bất chấp thực tế trong năm 2013 vẫn có đến khoảng 200 vụ đấu súng giữa quân đội hai nước tại khu vực Ca-sơ-mia, hai bên vẫn khẳng định cam kết tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn tại LoC đã đạt được hồi năm 2003.
Bước sang năm 2014, sự kiện ông Na-ren-đra Mô-đi trở thành Thủ tướng mới của Ấn Độ đã tiếp tục mở ra tín hiệu tích cực trong quan hệ hai nước khi trong lễ nhậm chức của ông Mô-đi có sự tham dự của Thủ tướng Na-oa Sa-ríp (vào tháng 5-2014). Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một vị thủ tướng Pa-ki-xtan đến chúc mừng lễ nhậm chức của người đồng cấp Ấn Độ. Tại đây, hai vị Thủ tướng đã nhất trí tái khởi động các cuộc đàm phán cấp Bí thư Đối ngoại.
Tiếp tục bị thử thách
Những tưởng mối quan hệ giữa Ấn Độ và Pa-ki-xtan đang trên đà được khôi phục, nhưng một lần nữa những cuộc đấu súng lẻ tẻ diễn ra quanh khu vực biên giới Ca-sơ-mia vẫn là những rào cản cho sự tái khởi động mối quan hệ hai nước.
Mới đây, ngày 23-8, giao tranh giữa binh lính hai nước ở khu vực tranh chấp tại Ca-sơ-mia đã khiến 4 người thiệt mạng và 4 người khác bị thương. Trước đó, ngày 17-8, quân đội Ấn Độ và Pa-ki-xtan cũng đã có các cuộc đấu súng, vi phạm lệnh ngừng bắn tại khu vực LoC và Đường biên giới quốc tế (IB) ở Ca-sơ-mia. Trong tháng 7-2014, hai nước cũng liên tục đổ lỗi cho nhau về các vụ nổ súng vô cớ trên khu vực biên giới tranh chấp. Nhìn chung, trong tất cả các vụ giao tranh, cả hai phía đều đổ lỗi cho nhau gây ra hành động vô cớ này…
Bên cạnh các cuộc đấu súng lẻ tẻ, mối quan hệ Ấn Độ - Pa-ki-xtan còn tiếp tục bị thử thách khi ngày 18-8, Ấn Độ quyết định hủy cuộc gặp giữa Bí thư Đối ngoại hai nước, dự kiến diễn ra vào ngày 25-8, nhằm cải thiện quan hệ song phương, qua đó thúc đẩy khởi động lại tiến trình đối thoại chính thức giữa hai nước. Đây là cuộc gặp đã được Thủ tướng hai nước nhất trí tái khởi động trong cuộc gặp hồi tháng 5-2014 khi Thủ tướng Pa-ki-xtan dự lễ nhậm chức của người đồng cấp Na-ren-đra Mô-đi tại Niu Đê-li.
Nguyên nhân của việc Ấn Độ hủy cuộc gặp giữa Bí thư Đối ngoại hai nước được cho là nhằm đáp trả lại việc Cao ủy Pa-ki-xtan tại Ấn Độ Áp-đun Ba-xít đã tham vấn một số thủ lĩnh ly khai Ca-sơ-mia về cuộc đàm phán trên, bất chấp sự phản đối của phía Ấn Độ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho rằng, hành động của phía Pa-ki-xtan khiến các cuộc đàm phán giữa Bí thư Đối ngoại hai nước "sẽ không đạt được mục tiêu hữu ích nào".
Trong khi đó, phía Pa-ki-xtan lý giải việc nước này tham vấn phiến quân ly khai chống Ấn Độ ở Ca-sơ-mia là do để tạo điều kiện cho các cuộc thảo luận hữu ích về vấn đề Ca-sơ-mia. Bộ Ngoại giao Pa-ki-xtan cho rằng việc Ấn Độ quyết định hủy cuộc hội đàm cấp Bí thư Đối ngoại với nước này "là một bước thụt lùi trong những nỗ lực thúc đẩy quan hệ láng giềng tốt đẹp giữa hai nước".
Mặc dù vậy, ngày 20-8, Cao ủy Pa-ki-xtan tại Ấn Độ Áp-đun Ba-xít vẫn tuyên bố rằng Pa-ki-xtan hy vọng được tăng cường quan hệ với Ấn Độ, bất chấp việc Ấn Độ hủy cuộc đàm phán ngoại giao giữa hai nước. Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ không cho phép tiến trình tăng cường quan hệ hai nước bị chệch hướng. Chẳng có lý do gì khiến chúng tôi mất hy vọng về việc xây dựng một mối quan hệ song phương bền vững".
Quan hệ căng thẳng kéo dài
Ấn Độ và Pa-ki-xtan tuy là hai nước có khá nhiều điểm tương đồng như đều từng thuộc một nước bị thực dân Anh chiếm đóng, sau đó mới tách ra thành hai quốc gia (theo tôn giáo) từ năm 1947. Nhưng cũng kể từ đó, quan hệ giữa hai nước luôn trong tình trạng căng thẳng.
Mấu chốt của những bất đồng trong quan hệ Ấn Độ - Pa-ki-xtan là tranh chấp khu vực Ca-sơ-mia do lịch sử để lại. Kể từ khi hai nước được trao trả độc lập, nhân dân hai nước đều coi Ca-sơ-mia là mảnh đất thiêng liêng, là lãnh thổ bất khả xâm phạm của mình bởi nó có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng. Chính phủ hai nước luôn dùng Ca-sơ-mia để tranh thủ sự ủng hộ của dân chúng trong các cuộc bầu cử. Vấn đề Ca-sơ-mia giống như chiếc hộp cộng hưởng tất cả các vấn đề tranh chấp giữa Ấn Độ và Pa-ki-xtan, nó liên quan đến lịch sử và những đối đầu mang tính tôn giáo, sắc tộc.
 |
| Khu vực tranh chấp Ca-sơ-mia rộng lớn trên biên giới Ấn Độ và Pa-ki-xtan. Ảnh: voanews.com |
Trong hơn 60 năm qua, hai bên từng có hai cuộc chiến tranh quy mô lớn vào năm 1965 và 1999 để giành quyền kiểm soát Ca-sơ-mia. Căng thẳng leo thang nghiêm trọng tại Ca-sơ-mia năm 1999 với giao tranh làm hơn 1.000 binh sĩ hai bên thiệt mạng. Tuy nhiên, khi cuộc Chiến tranh Lạnh kết thúc (vào năm 1991), tình hình thế giới và khu vực Nam Á đã có rất nhiều biến động khiến cho tất cả các quốc gia đều phải tự điều chỉnh chính sách cho phù hợp bối cảnh mới, phù hợp với lợi ích của mỗi nước. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ - Pa-ki-xtan cũng đã thi hành chính sách ngoại giao mềm dẻo, linh hoạt và thực dụng hơn. Cả hai quốc gia đều nhận thấy hậu quả lớn nhất mà họ đều phải gánh chịu đó là sự tụt hậu về kinh tế do quá tập trung chạy đua vũ trang. Điều đó dẫn tới vị thế quốc tế của cả Ấn Độ và Pa-ki-xtan đều bị giảm sút. Do vậy, cả hai nước đều có những biểu hiện mềm mỏng hơn, tạo cơ sở cho những cuộc gặp gỡ chính thức giữa các nhà lãnh đạo của hai bên.
Tháng 4-2003, Ấn Độ và Pa-ki-xtan đã tiến hành các bước đi tích cực nhằm khôi phục quan hệ ngoại giao và bắt đầu duy trì một lệnh ngừng bắn dọc theo Ranh giới kiểm soát (LoC) ở Ca-sơ-mia, cho dù thỉnh thoảng vẫn xảy ra các cuộc đụng độ nhỏ lẻ. Từ đó, hai nước bắt đầu tiến hành các cuộc đàm phán để giải quyết các vấn đề còn tồn tại, đặc biệt là vấn đề tranh chấp lãnh thổ.
Mặc dù vậy, hai bên vẫn thường xuyên cáo buộc nhau vô cớ nổ súng gây ra các cuộc đụng độ dẫn tới thương vong cho cả hai phía ở khu vực biên giới. Tiến trình đối thoại giữa Ấn Độ và Pa-ki-xtan bị đình lại kể từ sau vụ đánh bom khủng bố đẫm máu tại thành phố Mum-bai của Ấn Độ, hồi tháng 11-2008, làm hơn 160 người thiệt mạng, bởi những kẻ chủ mưu khủng bố bị cáo buộc là có sào huyệt tại Pa-ki-xtan.
Sau đó, phải đến tháng 2-2011, tại Hội nghị cấp cao khu vực Nam Á, Thứ trưởng Ngoại giao hai nước đã có cuộc gặp bên lề và tuyên bố nhất trí nối lại các cuộc đàm phán hòa bình chính thức đầu tiên kể từ sau hàng loạt vụ tấn công Mum-bai năm 2008. Đây được xem là một bước đi quan trọng hướng tới việc cải thiện quan hệ giữa hai nước có ảnh hưởng lớn nhất đối với an ninh khu vực Nam Á. Sau sự kiện này, quan hệ hai nước đã dần được cải thiện.
Đặc biệt, kể từ khi Thủ tướng Pa-ki-xtan Na-oa Sa-ríp lên nắm quyền (tháng 5-2013), ông đã tuyên bố sẽ nỗ lực nối lại tiến trình hòa bình với Ấn Độ. Bất chấp thực tế trong năm 2013 vẫn có đến khoảng 200 vụ đấu súng giữa quân đội hai nước tại khu vực Ca-sơ-mia, hai bên vẫn khẳng định cam kết tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn tại LoC đã đạt được hồi năm 2003.
Bước sang năm 2014, sự kiện ông Na-ren-đra Mô-đi trở thành Thủ tướng mới của Ấn Độ đã tiếp tục mở ra tín hiệu tích cực trong quan hệ hai nước khi trong lễ nhậm chức của ông Mô-đi có sự tham dự của Thủ tướng Na-oa Sa-ríp (vào tháng 5-2014). Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một vị thủ tướng Pa-ki-xtan đến chúc mừng lễ nhậm chức của người đồng cấp Ấn Độ. Tại đây, hai vị Thủ tướng đã nhất trí tái khởi động các cuộc đàm phán cấp Bí thư Đối ngoại.
Tiếp tục bị thử thách
Những tưởng mối quan hệ giữa Ấn Độ và Pa-ki-xtan đang trên đà được khôi phục, nhưng một lần nữa những cuộc đấu súng lẻ tẻ diễn ra quanh khu vực biên giới Ca-sơ-mia vẫn là những rào cản cho sự tái khởi động mối quan hệ hai nước.
 |
| Biểu tượng hòa bình hiếm hoi giữa binh sỹ Ấn Độ và Pa-ki-xtan trên cửa khẩu biên giới chung Oa-ga, ngoại ô La-ho. Ảnh: Reuters |
Mới đây, ngày 23-8, giao tranh giữa binh lính hai nước ở khu vực tranh chấp tại Ca-sơ-mia đã khiến 4 người thiệt mạng và 4 người khác bị thương. Trước đó, ngày 17-8, quân đội Ấn Độ và Pa-ki-xtan cũng đã có các cuộc đấu súng, vi phạm lệnh ngừng bắn tại khu vực LoC và Đường biên giới quốc tế (IB) ở Ca-sơ-mia. Trong tháng 7-2014, hai nước cũng liên tục đổ lỗi cho nhau về các vụ nổ súng vô cớ trên khu vực biên giới tranh chấp. Nhìn chung, trong tất cả các vụ giao tranh, cả hai phía đều đổ lỗi cho nhau gây ra hành động vô cớ này…
Bên cạnh các cuộc đấu súng lẻ tẻ, mối quan hệ Ấn Độ - Pa-ki-xtan còn tiếp tục bị thử thách khi ngày 18-8, Ấn Độ quyết định hủy cuộc gặp giữa Bí thư Đối ngoại hai nước, dự kiến diễn ra vào ngày 25-8, nhằm cải thiện quan hệ song phương, qua đó thúc đẩy khởi động lại tiến trình đối thoại chính thức giữa hai nước. Đây là cuộc gặp đã được Thủ tướng hai nước nhất trí tái khởi động trong cuộc gặp hồi tháng 5-2014 khi Thủ tướng Pa-ki-xtan dự lễ nhậm chức của người đồng cấp Na-ren-đra Mô-đi tại Niu Đê-li.
Nguyên nhân của việc Ấn Độ hủy cuộc gặp giữa Bí thư Đối ngoại hai nước được cho là nhằm đáp trả lại việc Cao ủy Pa-ki-xtan tại Ấn Độ Áp-đun Ba-xít đã tham vấn một số thủ lĩnh ly khai Ca-sơ-mia về cuộc đàm phán trên, bất chấp sự phản đối của phía Ấn Độ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho rằng, hành động của phía Pa-ki-xtan khiến các cuộc đàm phán giữa Bí thư Đối ngoại hai nước "sẽ không đạt được mục tiêu hữu ích nào".
Trong khi đó, phía Pa-ki-xtan lý giải việc nước này tham vấn phiến quân ly khai chống Ấn Độ ở Ca-sơ-mia là do để tạo điều kiện cho các cuộc thảo luận hữu ích về vấn đề Ca-sơ-mia. Bộ Ngoại giao Pa-ki-xtan cho rằng việc Ấn Độ quyết định hủy cuộc hội đàm cấp Bí thư Đối ngoại với nước này "là một bước thụt lùi trong những nỗ lực thúc đẩy quan hệ láng giềng tốt đẹp giữa hai nước".
Mặc dù vậy, ngày 20-8, Cao ủy Pa-ki-xtan tại Ấn Độ Áp-đun Ba-xít vẫn tuyên bố rằng Pa-ki-xtan hy vọng được tăng cường quan hệ với Ấn Độ, bất chấp việc Ấn Độ hủy cuộc đàm phán ngoại giao giữa hai nước. Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ không cho phép tiến trình tăng cường quan hệ hai nước bị chệch hướng. Chẳng có lý do gì khiến chúng tôi mất hy vọng về việc xây dựng một mối quan hệ song phương bền vững".
