Tổng thống Ô-ba-ma và Chủ tịch Tập Cận Bình tại trang viên Mi-rết ở Ca-li-phoóc-ni-a ngày 8-6-2013. Ảnh: Internet

Thời báo Niu Yoóc cho rằng: Có thể thấy một điều là, Chính phủ Mỹ vẫn kiên trì nhìn về phía trước để phát triển quan hệ Mỹ - Trung. Trong cuộc họp báo ngày 16-11-2014 tại Bắc Kinh, Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma nói: "Phát triển quan hệ vững chắc với Trung Quốc là cốt lõi của Chiến lược tái cân bằng châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ".

Tiếp theo, trong chuyến thăm Trung Quốc của Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri ngày 17-5-2015, tại cuộc họp báo, Ngoại trưởng nói: "Dù còn nhiều bất đồng, chúng tôi không thể để những bất đồng này tiếp diễn. Quan hệ Mỹ - Trung là một trong những quan hệ gây ảnh hưởng to lớn với thế giới. Cả hai nước đều nhận thức được tầm quan trọng của việc đối thoại để giải quyết bất đồng và hướng tới càng phát triển quan hệ hai nước trong tương lai".

Thế nhưng, báo chí Trung Quốc gần đây lại rất ồn ào phê phán Mỹ. Hãng thông tấn CRNTT ngày 16-5-2015 có bài bình luận gây chú ý, cho rằng, Mỹ và phương Tây không bằng lòng với tốc độ phát triển nhanh chóng của Trung Quốc, tìm mọi biện pháp làm suy yếu và ngăn cản Trung Quốc trỗi dậy, thể hiện trên 4 vấn đề sau: Một là, ở châu Âu, phương Tây do Mỹ đứng đầu đã gây ra tình hình bi thảm tại U-crai-na mà Mỹ là bên được hưởng lợi nhiều nhất. Mỹ gây ra tình hình rối loạn tại U-crai-na là trực tiếp đánh vào chính sách nhập khẩu vũ khí của Trung Quốc, vì U-crai-na rất tích cực hợp tác với Trung Quốc trong lĩnh vực vũ khí.

Là nước có nền khoa học kĩ thuật quân sự phát triển rất cao, U-crai-na đã bán cho Trung Quốc lượng lớn khí tài quân sự như động cơ máy bay, xe tăng, tàu thủy. Mỹ không muốn Trung Quốc lớn mạnh về quân sự, càng không muốn sự hợp tác tích cực giữa hai nước về lĩnh vực quân sự. Đây chính là một trong những nguyên nhân quan trọng để Mỹ gây ra tình hình bất ổn tại U-crai-na, điều mà cộng đồng quốc tế ít chú ý đến.

Hai là, Mỹ can thiệp vào vụ việc I-xra-en xuất khẩu vũ khí sang Trung Quốc. I-xra-en dự định xuất khẩu máy bay trinh sát tấn công không người lái Habib cho Trung Quốc. Mỹ dọa trừng phạt kinh tế và quân sự với nước này, yêu cầu I-xra-en phải tường trình hơn 60 loại vũ khí mà nước này bán cho Trung Quốc mấy năm gần đây.

Mỹ còn tuyên bố từ bỏ kế hoạch nghiên cứu chế tạo máy bay chiến đấu F-15 thế hệ mới với I-xra-en.

Ba là, Mỹ và các nước khác lợi dụng ưu thế về kinh tế, đã thao túng giá dầu quốc tế, làm cho nền kinh tế Nga vốn dựa vào xuất khẩu dầu, gần kề bên bờ vực thẳm. Sự trừng phạt kinh tế Nga là đòn chí tử đánh vào nỗ lực khôi phục hình tượng nước lớn trên thế giới của Nga và cũng là trực tiếp đánh vào quan hệ thân thiết Nga - Trung. Mỹ can dự vào Đông Bắc Á cũng là nhằm phân hóa quan hệ Trung - Nga, kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc với Nga.

Bốn là, tại khu vực Nam Á, Mỹ chủ động phát triển quan hệ với Ấn Độ, Mỹ lợi dụng nguyện vọng của Ấn Độ tìm kiếm địa vị nước lớn có tiếng nói trên trường quốc tế, Ấn Độ muốn Mỹ ủng hộ trở thành thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Mỹ lợi dụng mối quan tâm chiến lược của Ấn Độ đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc, không ngừng lôi kéo Ấn Độ, hi vọng nước này trở thành ngọn cờ ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ, để kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc.

Có thể thấy, người Mỹ lo lắng về một nước Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ sẽ ảnh hưởng đến sứ mệnh lãnh đạo thế giới của Mỹ, còn người Trung Quốc thì cho rằng Mỹ đang tìm mọi cách để bao vây Trung Quốc. Mối nghi kị này còn là rào cản lâu dài đến quan hệ hai nước.

Bước vào thế kỉ 21 đến nay, quan hệ Mỹ - Trung vẫn thăng trầm. Thời kỳ Tổng thống G.Bu-sơ mới lên cầm quyền còn hùng hổ dọa nạt Trung Quốc, nhưng 8 năm sau, quan hệ chiến lược giữa hai nước đã được khai thông, phối hợp và duy trì, hơn nữa còn mở ra cơ chế đối thoại chiến lược Mỹ - Trung.

Năm 2008, Tổng thống Ô-ba-ma lên nắm quyền, về tổng thể quan hệ Mỹ - Trung vẫn được duy trì ổn định. Chính phủ Ô-ba-ma không những tiếp nối cơ chế đối thoại chiến lược mà còn làm sâu sắc thêm nội hàm quan hệ chiến lược Mỹ - Trung so với Chính phủ tiền nhiệm. Trung Quốc đánh giá Mỹ đã có thái độ tích cực trong việc xây dựng "Quan hệ nước lớn Mỹ - Trung kiểu mới".

Tuy nhiên, Mỹ vẫn duy trì lập trường cứng rắn ở Đông Bắc Á, ở Biển Đông. Mỹ tái thiết lập quan hệ đồng minh với Nhật, với Hàn Quốc, với Ô-xtrây-li-a, Phi-líp-pin... Mỹ vẫn bán vũ khí cho Đài Loan, vẫn thường xuyên gặp gỡ với Đạt Lai Lạt Ma, quan hệ với các phần tử li khai ở Tân Cương, trong một nỗ lực nhằm can thiệp, kìm hãm Trung Quốc phát triển.

Mỹ - một siêu cường luôn tôn thờ chủ nghĩa hiện thực - thừa biết những lợi ích chiến lược to lớn có được từ quan hệ hợp tác với Trung Quốc. Nước Mỹ không thể không hợp tác với Trung Quốc trong các vấn đề lớn có tính toàn cầu, như biến đổi khí hậu, các điểm nóng khu vực, chống chủ nghĩa khủng bố, phổ biến vũ khí hạt nhân, khủng hoảng tiền tệ.

Nước Mỹ được lợi ích càng nhiều trong hợp tác với Trung Quốc về kinh tế, về tài chính. Cho đến nay, năm 2015, hai nước là bạn hàng thương mại lớn thứ 2 của nhau với quan hệ thương mại 2 chiều năm 2014 đạt 500 tỷ USD. Mỹ là nhà đầu tư lớn nhất của Trung Quốc. Dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc hiện nay đứng đầu thế giới, năm 2014 là 3 843 tỷ USD. Trung Quốc cũng là chủ nợ lớn nhất của Mỹ: 1.261 tỷ USD (năm 2014).

Tổng thống Mỹ đã mời Chủ tịch Tập Cận Bình sang thăm chính thức Mỹ vào tháng 9. Chuyến thăm này nhằm tái định hình mối quan hệ Mỹ - Trung trong trung hạn và dài hạn, xây dựng niềm tin chiến lược và mở rộng quan hệ hợp tác trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, quân sự, thương mại, năng lượng, bảo vệ môi trường, xây dựng cơ sở hạ tầng, thực thi pháp luật...

Thế giới rất kì vọng vào kết quả tốt lành của chuyến thăm chính thức cấp Nhà nước của Chủ tịch Tập Cận Bình đến Mỹ vào tháng 9 sắp tới. Mối quan hệ hợp tác Mỹ - Trung mà phát triển lành mạnh, sẽ góp phần quan trọng thay đổi cục diện thế giới, có lợi cho hòa bình và thúc đẩy nền văn minh nhân loại.

Ngày 7 - 8/6/2013, Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Ô-ba-ma có cuộc hội ngộ kéo dài liên tục hơn 8 giờ tại một trang viên ở Ca-li-phoóc-ni-a. Chủ đề cuộc gặp là nỗ lực xây dựng "Quan hệ nước lớn kiểu mới Mỹ - Trung", những vấn đề đảo Điếu Ngư, Biển Đông, Đài Loan, an ninh mạng, hạt nhân của Triều Tiên, nhân quyền, biến đổi khí hậu... Hai bên cam kết 4 vấn đề: Không xung đột, không đối kháng, tôn trọng lẫn nhau, hợp tác cùng thắng lợi; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển và cải thiện quan hệ hai quân đội, xây dựng quan hệ quân đội kiểu mới... Hơn một năm sau, ngày 14-11-2014, hai nhà lãnh đạo lại có cuộc hội ngộ đêm tại Doanh Đài - một đảo nhỏ trong Trung Nam Hải. Họ cùng đi bộ ngoài trời trong không gian lạnh giá và sau đó hội đàm từ 6 giờ đến 11 giờ khuya. Ông Ô-ba-ma nói: "Mỹ và Trung Quốc là 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới, triển khai hợp tác có hiệu quả sẽ làm cho cả thế giới được hưởng lợi... Trong thời đại đa cực hóa, Mỹ hoan nghênh Trung Quốc phát huy tác dụng có tính xây dựng trong các sự vụ quốc tế, mong muốn cùng Trung Quốc tăng cường giao lưu hợp tác, cùng chung tay đối phó với các loại thách thức toàn cầu, cùng đẩy mạnh đảm bảo an ninh và hòa bình ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương và thế giới".