Tuy nhiên, trên thực tế mối quan hệ “cơm không lành, canh chẳng ngọt” bấy lâu nay giữa Nga và NATO đang đẩy hai bên đứng trước nguy cơ một cuộc chiến tranh lạnh mới.

Phòng thủ và đối thoại

Trong tuyên bố đưa ra tại Hội nghị an ninh Mu-ních diễn ra ngày 14-2 tại Đức, người đứng đầu NATO nhấn mạnh, Nga là láng giềng lớn nhất của liên minh quân sự này và là một cường quốc thế giới. Do đó, “NATO không tìm kiếm sự đối đầu với Mát-xcơ-va và không muốn chiến tranh Lạnh giữa hai bên”. Tổng thư ký NATO khẳng định, NATO sẽ nỗ lực xây dựng mối quan hệ hợp tác hơn và xây dựng hơn với Nga, đồng thời thiết lập đối thoại xây dựng nhằm bảo đảm sự ổn định lâu dài ở châu Âu, tăng cường tính minh bạch và giảm thiểu nguy cơ của các vụ tai nạn đụng độ giữa lực lượng hai bên. 

“Phòng thủ” theo cách nói của ông Gien Xtôn-ten-béc chính là việc NATO thông qua việc tăng cường sự hiện diện quân sự tại Đông Âu hôm 10-2 vừa qua. Theo kế hoạch này, lực lượng phản ứng nhanh, cơ sở cho lực lượng đồn trú tại 6 nước khu vực Đông Âu, sẽ được tăng gấp 3 lần, từ 13.000 lên 40.000 người, đồng thời NATO sẽ thành lập một lực lượng can thiệp hiệu quả có thể được triển khai trong vài ngày, với số lượng 5.000 binh lính được không quân và hải quân yểm trợ. Ngoài 6 trung tâm chỉ huy đã mở ở Đông Âu trong năm 2015, ông Gien Xtôn-ten-béc cho biết từ nay đến cuối năm 2016 sẽ mở thêm 2 trung tâm chỉ huy mới.

Bên cạnh đó, NATO cũng triển khai nhiều máy bay chiến đấu trên lãnh thổ các quốc gia Ban-tích như 4 máy bay F-16 của Bỉ được triển khai từ tháng 1 tới tháng 4-2016, sứ mệnh “cảnh sát trên không” triển khai từ căn cứ không quân ở A-ma-ri (E-xtô-ni-a), triển khai nhiều tàu trên biển Ban-tích và Biển Đen cũng như tăng cường diễn tập quân sự ở Đông Âu.

Song song với việc gia tăng đề phòng Nga, NATO cũng bày tỏ mong muốn nối lại đối thoại với Mát-xcơ-va vào cuối tháng 2 hoặc đầu tháng 3 tới, sau gần 2 năm Hội đồng Nga-NATO bị đình chỉ mọi hoạt động. Mát-xcơ-va khẳng định, Nga không từ chối đối thoại với NATO trong khuôn khổ Hội đồng Nga-NATO, bởi sự đối thoại này không vì mục tiêu hợp tác mà vì mục đích củng cố an ninh của toàn bộ khu vực châu Âu-Đại Tây Dương.

Bóng ma chiến tranh Lạnh mới

Tuy nhiên, với những điều kiện đi kèm với nối lại đối thoại, các chuyên gia cho rằng quan hệ Nga-NATO khó “tan băng” trong một sớm một chiều. Thậm chí, trong bài phát biểu tại Hội nghị an ninh Mu-ních, Thủ tướng Nga Đmi-tơ-ri Mét-vê-đép còn cảnh báo, Nga và các nước phương Tây đã rơi vào một cuộc chiến tranh Lạnh mới.

Theo Thủ tướng Mét-vê-đép, "đường lối chính trị của NATO với Nga vẫn là thù địch và đóng kín". Ông Mét-vê-đép nêu rõ, hầu như mỗi ngày đều có những thông báo về "mối đe dọa khủng khiếp nhất", lúc thì đối với NATO nói chung, lúc thì với riêng châu Âu, Mỹ và các nước khác, được coi là xuất phát từ Nga. Ông Mét-vê-đép khẳng định, dù thế giới phải đối mặt với nhiều mối đe dọa thực tế, thì các nước phương Tây cần hiểu rằng chúng hoàn toàn khác, không liên quan tới Nga.

Để củng cố cho lập luận của mình rằng phương Tây nên quan tâm tới những vấn đề an ninh trong không gian châu Âu - Đại Tây Dương hơn là nhấn mạnh vào “yếu tố Nga” trong tổng thể những mối đe dọa trong tương lai, Thủ tướng Nga dẫn ra một vài ví dụ. Đó bối cảnh tình hình trên thế giới đang "khá bi đát": không có một châu Âu lớn thống nhất, các nền kinh tế châu Âu yếu kém, xung đột tại Trung Đông và Bắc Phi ngày càng leo thang, quan hệ giữa Liên minh châu Âu (EU) với Nga bị hủy hoại, còn ở U-crai-na đang diễn ra nội chiến. Người đứng đầu Chính phủ Nga nhấn mạnh, hệ thống an ninh châu Âu hiện nay có những vấn đề nhất định, đồng thời kêu gọi phương Tây từ bỏ "học thuyết kiềm chế" trong quan hệ với Nga, phối hợp nỗ lực với Mát-xcơ-va nhằm giải quyết những vấn đề thách thức thế giới.

Sau cuộc khủng hoảng kéo dài tại miền Đông U-crai-na, mối quan hệ giữa Nga và NATO đang đi xuống mức thấp nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh, với các lệnh trừng phạt mà Mỹ và châu Âu nhằm vào Nga. Đó là chưa kể đến số cuộc tập trận cao bất thường trong năm 2015 mà cả hai phía tiến hành như một hình thức răn đe, hoặc chuẩn bị cho các tình huống xấu.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, bất chấp những mâu thuẫn, Nga và NATO sẽ không rơi vào cuộc xung đột quân sự mới. Những mâu thuẫn về lợi ích như hiện tại có thể sẽ chỉ biểu hiện ra ở một cuộc đối đầu nhỏ hơn, không trực tiếp, tức là leo thang thành một cuộc chiến "lồng ghép", gồm những hoạt động quân sự chủ yếu tập trung vào các cuộc tấn công mạng, các chuyến bay trinh sát dọc theo biên giới nhằm thăm dò phản ứng, trừng phạt kinh tế và tuyên truyền chống phá. Đối với phương Tây, có lẽ mục tiêu cuối cùng của cuộc chiến “lồng ghép” đang diễn ra là, nếu không thay đổi được chế độ, thì ít nhất cũng buộc Nga từ bỏ chính sách đối ngoại hiện nay và những tuyên bố quyền lãnh đạo trong khu vực. Phương Tây cần một nước Nga ôn hòa và “biết điều” hơn nhằm giải quyết những vấn đề gai góc khác của thế giới. Nhưng có thể, những toan tính đó chỉ dẫn tới sự kháng cự mạnh hơn của chú gấu Nga mà thôi.

Tùng Lâm