Bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ, an ninh biên giới, vùng biển đảo, vùng trời của Tổ quốc là một nội dung đặc biệt quan trọng của nhiệm vụ bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới. Dự thảo văn kiện Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: "Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân vững chắc. Chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch; ngăn chặn, phản bác những thông tin và luận điệu sai trái, đẩy lùi các loại tội phạm"; "Kiên quyết bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ vững chắc biên giới và chủ quyền biển, đảo, vùng trời của Tổ quốc; đồng thời giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển bền vững đất nước. Giải quyết những bất đồng, tranh chấp bằng giải pháp hòa bình trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế".

Xây dựng thế trận biên phòng toàn dân là nghệ thuật tổ chức, bố trí, sử dụng lực lượng và là một bộ phận trong nghệ thuật quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia, trong đó, lực lượng BĐBP là nòng cốt, chuyên trách để tiến hành các hoạt động quản lý, bảo vệ biên giới, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng thế trận biên phòng toàn dân là nhiệm vụ của Đảng, của Nhà nước, trực tiếp là cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương cấp tỉnh, huyện có biên giới trong việc xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, BĐBP cần phải nắm vững những quan điểm cơ bản của Đảng, những yếu tố tác động và thực trạng nền biên phòng hiện nay để xây dựng thế trận biên phòng toàn dân vững chắc. Đặc biệt, phải nắm vững thành phần, mối quan hệ, yêu cầu, nội dung của thế trận biên phòng trong quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, vùng biển, đảo của Tổ quốc. Bài viết xin đề cập một số nội dung cơ bản trong xây dựng thế trận biên phòng toàn dân trong tình hình mới.

Thứ nhất, xây dựng hệ thống cơ sở chính trị - nền tảng của thế trận biên phòng toàn dân. Xây dựng nền tảng chính trị ở khu vực biên giới ngày càng vững mạnh có vị trí rất quan trọng trong xây dựng thế trận biên phòng toàn dân, vì đây là "cái gốc", cái nền tảng của hệ thống cơ sở chính trị ở khu vực biên giới, bao gồm: Tổ chức cơ sở Đảng, chính quyền, công an, dân quân, mặt trận, các tổ chức quần chúng ở địa phương. Đây là những nhân tố cơ bản, là chỗ dựa vững chắc, tin cậy của nhân dân các dân tộc, là nơi tổ chức thực hiện thắng lợi mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ở địa phương nói chung và là nhiệm vụ bảo vệ khu vực biên giới nói riêng.

Trong xây dựng thế trận biên phòng toàn dân thì điều quan trọng nhất là xây dựng "thế trận lòng dân", đồng thời phải hết sức chăm lo xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng, trước hết là chăm lo xây dựng vững mạnh về chính trị - tư tưởng. Việc hoạch định chính sách đối với lực lượng vũ trang phải tạo được sức mạnh, động lực tinh thần, vật chất, chính sách hậu phương quân đội, hậu phương quốc phòng, an ninh, hoạch định chính sách thời bình phải nghĩ đến thời chiến.

Trong quá trình quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia phải kết hợp chặt chẽ giữa nhiệm vụ kinh tế với quốc phòng, an ninh và tạo cơ sở vật chất vững chắc cho thế trận biên phòng toàn dân. Đồng thời, tăng cường đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng nhằm phát huy thế mạnh của từng vùng, từng dân tộc, tạo nên sức mạnh tổng hợp của cộng đồng các dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. BĐBP phải chủ động, tích cực làm tham mưu cho chính quyền địa phương và giúp nhân dân xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí. Đây là vấn đề rất quan trọng trong xây dựng thế trận biên phòng toàn dân để quản lý, bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.

Thứ hai, tổ chức bố trí các cụm dân cư đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh ở địa phương và tổ chức huy động nhân dân tham gia quản lý, bảo vệ biên giới. Trước tình hình hiện nay, cần phải tổ chức lại các cụm dân cư, thực hiện định canh, định cư trên toàn tuyến biên giới, xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh tạo thế và lực mạnh cho thế trận biên phòng toàn dân. Đồng thời tổ chức đưa dân ra biên giới, trong quy hoạch các cụm dân cư phải gắn với xây dựng khu vực biên giới vững mạnh toàn diện, đảm bảo giữ vững ổn định về chính trị, trật tự an toàn xã hội, văn hóa lành mạnh, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị.

Đưa dân ra biên giới phải nhằm mục đích phát triển sản xuất, khai thác tiềm năng kinh tế, củng cố "thế trận lòng dân" vững chắc, ổn định cuộc sống tinh thần, vật chất của nhân dân. Trong chỉ đạo thực hiện cần căn cứ vào các điều kiện cụ thể của từng địa phương khi đưa dân ra biên giới. Tổ chức đưa dân ra biên giới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, là vấn đề chiến lược hết sức quan trọng và cấp bách, có tác dụng trên nhiều mặt đối với việc xây dựng thế trận biên phòng toàn dân.

Do đó, cần tập trung làm tốt những nội dung chủ yếu sau: Tổ chức đưa dân ra biên giới gắn chặt với đầu tư ổn định dân cư tại chỗ, đảm bảo dân sở tại có vững thì dân mới đến có chỗ dựa yên tâm sản xuất. Việc đầu tư ổn định dân cư tại chỗ, trước mắt phải củng cố hệ thống chính trị cơ sở, nhất là các tổ chức Đảng, chính quyền ở các xã bản biên giới; xây dựng củng cố lực lượng dân quân tự vệ, công an vững mạnh làm nòng cốt giữ gìn an ninh trật tự ở địa phương.

Cơ sở chính trị ở các xã biên giới vững mạnh sẽ tạo nên sức mạnh tinh thần và vật chất hết sức to lớn đối với thế trận biên phòng toàn dân, là điều kiện cơ bản để nhân dân ổn định sản xuất, xây dựng cuộc sống mới; đi đôi với việc củng cố hệ thống chính trị cơ sở phải đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, trong đó, phải xóa được đói ăn, đói chữ, đói thuốc, đói thông tin... giảm được nghèo, giải quyết được những khó khăn, nhất là khó khăn về cơ sở hạ tầng như: Giao thông, thủy lợi, thủy điện, trường học, trạm xá, bưu điện, chợ, thông tin liên lạc... tạo thuận lợi cho khu vực biên giới phát triển sản xuất là cơ sở hết sức quan trọng của thế trận biên phòng toàn dân.

Thứ ba, tổ chức bố trí lực lượng quân sự, quốc phòng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới trong mọi tình huống. Tổ chức, bố trí sử dụng lực lượng quân sự, quốc phòng - lực lượng chức năng ở biên giới là yêu cầu rất quan trọng của thế trận biên phòng toàn dân. Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân ở biên giới (quân sự, công an, BĐBP, dân quân tự vệ...) vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, thành thạo về kỹ thuật, chiến thuật đủ sức thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, làm nòng cốt cho toàn dân đánh giặc, tấn công tội phạm, bảo vệ độc lập, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Lực lượng vũ trang, vũ khí, phương tiện đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ biên phòng và tác chiến phòng thủ.

Cùng với việc xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh toàn diện, bố trí sử dụng hợp lý, đạt hiệu quả cần quan tâm xây dựng các lực lượng chức năng quản lý Nhà nước theo chuyên ngành (BĐBP, Hải quan, Kiểm dịch...) đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ. Bố trí sử dụng các lực lượng trong thế trận biên phòng toàn dân phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng lực lượng phát huy tốt sức mạnh tổng hợp trong quản lý, bảo vệ biên giới, tác chiến phòng thủ huyện biên giới tạo thành thế trận biên phòng toàn dân liên hoàn, vững chắc vừa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ biên phòng trong thời bình và tác chiến phòng thủ khi có chiến tranh.

Thứ tư, lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng thế trận biên phòng toàn dân. Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước, của cả hệ thống chính trị và của toàn dân, trong đó, quân đội và công an là lực lượng nòng cốt.

Thế trận biên phòng toàn dân là một bộ phận cấu thành nền biên phòng toàn dân, có đặc điểm nổi bật là tổ chức bố trí lực lượng toàn diện, tổng hợp các tiềm lực của đất nước ở khu vực biên giới, vùng biển theo ý định chiến lược quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, lấy chiến lược quốc phòng, an ninh làm nòng cốt. Vì vậy, tổ chức lãnh đạo, chỉ huy điều hành tập trung thống nhất trong phạm vi toàn quốc, trên từng tuyến biên giới, vùng biển, hải đảo ở từng địa phương là nguyên tắc đảm bảo cho thế trận biên phòng toàn dân thực hiện đúng nhiệm vụ, đạt hiệu quả cao, đáp ứng yêu cầu quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới.

Đại tá, PGS, TS KHQS Trần Nam Chuân Viện Chiến lược Quốc phòng, Bộ Quốc phòng