Đồn BP Nậm Lạnh, BĐBP Sơn La triển khai mô hình nuôi dê làm mẫu cho người dân trên địa bàn phát triển kinh tế theo tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Ảnh: Viết Hà.

Sau 3 năm triển khai chương trình xây dựng NTM, tỉnh Sơn La đã hình thành, hoàn thiện được bộ máy quản lý, thực hiện chương trình từ tỉnh đến các xã, bản với tổng số khoảng 25.100 cán bộ, với mức huy động hơn 22.205 tỷ đồng. Điều đáng ghi nhận là, chương trình xây dựng NTM nhận được sự ủng hộ và đồng thuận cao của người dân, các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2013 đến nay, có nhiều ngân hàng và quỹ tín dụng ủng hộ 194 tỷ đồng để xây dựng trường học, trạm y tế, các công trình nước sinh hoạt, xóa nhà tạm cho hộ nghèo. Người dân ở các xã vùng cao đã hiến hàng chục nghìn mét vuông đất và góp công vào xây dựng các công trình giao thông, thủy lợi phục vụ đời sống và sản xuất.

Từ khi triển khai đến nay, chương trình xây dựng NTM đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Tính đến nay, 188 xã đã hoàn thành quy hoạch, đạt 100% kế hoạch, 74 xã lập xong đề án, dự kiến sẽ hoàn thành trong năm 2013. Qua chương trình, có 14.443 lao động nông thôn được đào tạo nghề. Sản xuất nông nghiệp tăng trưởng và phát triển ổn định, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Tốc độ tăng giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân 9,9%/năm. Thu nhập bình quân khu vực nông thôn năm 2013 ước đạt 12 triệu đồng/người, tăng 1,78 lần so với năm 2009. Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, tỉ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 24,7% (giảm 13,4% so với năm 2010).

Bên cạnh đó, thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM, toàn tỉnh Sơn La đã sửa chữa, nâng cấp được 1.849km đường giao thông nông thôn, 76 công trình thủy lợi, nhiều trụ sở xã, trường học, trạm y tế, hệ thống cấp nước, xóa được 11.500 nhà tạm... Các mặt văn hóa, y tế, giáo dục và môi trường được cải thiện. Có 67,7% xã hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở; 79,%% hộ nông thôn có điện, 78% hộ dân được cấp nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Đặc biệt, hệ thống chính trị ở cơ sở xã, bản được kiện toàn, chỉnh đốn, nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý. Sơn La đã tăng cường được 49 trí thức trẻ có trình độ đại học về làm phó chủ tịch xã, thu hút 213 trí thức về nhận công tác.

Theo đánh giá của UBND tỉnh Sơn La, xét các tiêu chí về xây dựng NTM, dự kiến đến hết năm 2013, có 9 xã hoàn thành 9-13 tiêu chí, 49 xã hoàn thành 5-8 tiêu chí và xóa hết xã không đạt chỉ tiêu. Một số xã chỉ đạo điểm và 55 xã chọn phấn đấu đến năm 2015 hoàn thành chỉ tiêu xây dựng NTM đều có số tiêu chí hoàn thành tăng. Trong đó, xã Mường Giàng (Quỳnh Nhai) đã hoàn thành 10/19 tiêu chí, Chiềng Ban (Mai Sơn) 9 tiêu chí... Mường Cơi (Phù Yên) 8 tiêu chí, Quang Huy (Phù Yên) 6 tiêu chí.

Khó đạt chuẩn theo bộ tiêu chí

Xuất phát điểm xây dựng NTM của Sơn La rất thấp, còn 118/188 xã thuộc diện nghèo và đặc biệt khó khăn chiếm 63%. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2012 đạt 10,05 triệu đồng/năm, bằng 81% chuẩn tiêu chí NTM (13 triệu đồng). Trong khi đó, điều kiện tự nhiên ở Sơn La rất khắc nghiệt, địa hình bị chia cắt phức tạp, phần lớn diện tích là đất đồi, dốc, chiếm trên 80%, không thuận lợi cho canh tác nông nghiệp. Ngoài ra, điều kiện dân cư phân tán, kết cấu hạ tầng lạc hậu, nhất là giao thông, chi phí đầu tư lớn, việc huy động các nguồn lực khó khăn. Đơn cử, để có đường giao thông đến bản theo chủ trương hỗ trợ xi măng, có nơi, người dân phải đóng góp đến 70% kinh phí.

Nâng cấp đường giao thông lên các xã vùng cao. Ảnh: N.Bích

Trong bối cảnh đó, việc triển khai xây dựng NTM ở Sơn La để đạt chuẩn theo Bộ tiêu chí xây dựng NTM đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức. Bởi việc tác động chuyển dịch kinh tế, ổn định và phát triển sản xuất đối với 90 xã vùng cao, 17 xã biên giới còn rất nhiều khó khăn, chưa đạt hiệu quả. Hơn nữa, mức kinh phí phân bổ bình quân hằng năm cho các xã nằm trong chương trình xây dựng NTM 3 năm vừa qua quá thấp, chỉ khoảng 150 triệu đồng/xã. Do đó, hiện công tác quy hoạch các xã đã hoàn thành, nhưng tỉnh Sơn La vẫn còn thiếu 15,7 tỷ đồng chưa có nguồn phân bổ. Thêm nữa, dự án tái định cư vùng di chuyển dân lòng hồ thủy điện Sơn La có liên quan tới 52 xã đã và đang thực hiện, nhưng các công trình cơ sở vật chất theo quy định trước đây chưa đạt quy mô, yêu cầu kỹ thuật theo chuẩn NTM.

Trước những khó khăn, vướng mắc trên, tỉnh đã đề xuất Chính phủ tăng mức hỗ trợ trực tiếp hằng năm của chương trình theo đầu xã, ít nhất mỗi xã được 1-2 tỷ đồng/năm để các xã có điều kiện triển khai thực hiện. Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia khác (15 chương trình), các chương trình, dự án có mục tiêu được xác định là lồng ghép để thực hiện các tiêu chí về NTM cũng cần được tăng cường đầu tư hỗ trợ. Đồng thời, Chính phủ cần sớm phê duyệt triển khai thực hiện đề án tái định cư thủy điện Sơn La giai đoạn II theo hướng gắn với việc thực hiện Bộ tiêu chí về NTM.