Cố Tổng Bí thư Trần Phú.  Ảnh: TL

Chân dung người cộng sản 

Đồng chí Trần Phú sinh ngày 1-5-1904 tại thành An Thổ, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên (nguyên quán thôn Tùng Ảnh, xã Đức Sơn, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh). Cụ thân sinh của đồng chí là Trần Văn Phổ, một nhà nho có tinh thần yêu nước. Sau khi đậu Giải nguyên, năm 1901, cụ được cử làm Giáo thụ phủ Tuy An; năm 1907, cụ Phổ được bổ làm Tri huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Thời kỳ này, phong trào đấu tranh chống áp bức bóc lột của thực dân Pháp, chống sưu cao thuế nặng ngày càng dâng cao và kẻ thù ra sức đàn áp phong trào của nhân dân. Tri huyện Trần Văn Phổ không chịu thi hành mệnh lệnh của triều đình Huế trong việc đàn áp dân chúng và bị triều đình khiển trách... Trước sức ép của triều đình, cụ đã tự tử vào ngày 18-4-1908.

Thân mẫu của đồng chí Trần Phú là Hoàng Thị Cát. Vì quá buồn trước cái chết của chồng nên ít lâu sau mắc bệnh rồi mất. Từ đó, anh em Trần Phú sống cảnh côi cút, phải về Quảng Trị, Thừa Thiên để gặp họ hàng, tìm nơi nương tựa. Những ngày sống bơ vơ đó đã giúp Trần Phú nhanh chóng tiếp thu những tư tưởng cách mạng.

Nhờ có họ hàng giúp đỡ, Trần Phú được đưa vào học trường Quốc học Huế. Những ngày đi học, Trần Phú học rất giỏi, dành nhiều thì giờ để đọc các sách báo tiến bộ. Ngọn lửa căm thù bọn thực dân, phong kiến thống trị ngày càng bốc cao cùng là lúc những thao thức, suy nghĩ, phải làm thế nào để cho người dân nghèo thoát khỏi cái xã hội đầy rẫy áp bức và bất công cứ lớn dần với quyết tâm mạnh mẽ.

Sau 4 năm học, đến năm 1922, Trần Phú đỗ đầu kỳ thi Thành chung tại trường Quốc học Huế và được bổ nhiệm về dạy ở trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở thành phố Vinh. Năm 1924, nơi đây đã nổ ra những cuộc đấu tranh của công nhân Nhà máy Diêm và những cuộc đấu tranh của anh em kéo xe chống bọn tư bản nước ngoài bóc lột, khinh miệt đồng bào ta. Thầy giáo Trần Phú đã tìm những người đồng chí hướng để kết bạn, nhằm tiến tới thành lập một tổ chức yêu nước. Năm 1925, Trần Phú cùng một số thanh niên trí thức yêu nước lập ra Hội Phục Việt tại thành phố Vinh, sau đó được hội cử sang Quảng Châu dự lớp huấn luyện đào tạo cán bộ, chuẩn bị cho việc thành lập Đảng do Nguyễn Ái Quốc tổ chức. Tháng 12-1926, về hoạt động tại Vinh, Trần Phú truyền đạt những huấn thị của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đến với các đồng chí trong nước, đồng thời tham gia cải tổ Việt Nam cách mạng Đảng theo con đường của Hội Việt Nam thanh niên cách mạng... Tuy nhiên, nhận thấy sự truy nã gắt gao của kẻ thù, đoàn thể đã đề nghị Trần Phú trở lại Quảng Châu làm việc tại cơ quan Tổng bộ Thanh niên.

Mùa xuân 1927, trước yêu cầu của công cuộc cách mạng, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã cử Trần Phú (mang tên Lý Quý) sang học tại trường Đại học Phương Đông ở Mat-xcơ-va, Liên bang Xô Viết. Đầu năm 1930, sau khi học xong, Trần Phú trở về nước hoạt động tại Hà Nội và ở trong một tầng hầm của nhà số 90, phố Thợ Nhuộm để khởi thảo Luận cương chính trị. Tại Hội nghị lần thứ nhất của Ban Chấp hành Trung ương tháng 10-1930, Luận cương ấy được thông qua và Trần Phú được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau hội nghị này, Ban Thường vụ Trung ương quyết định đặt trụ sở tại Sài Gòn và Trần Phú trở về Sài Gòn hoạt động. Ngày 19-4-1931, Trần Phú bị kẻ địch phát hiện nơi ở và vây bắt tại nhà 66, đường Sam-pan-hơ, Sài Gòn.

Dù đã sử dụng nhiều cực hình tra tấn hết sức dã man, song địch đã phải chịu thua trước tinh thần gang thép của người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi, Tổng Bí thư Trần Phú. Khoảng tháng 8-1931, do sự tra tấn dã man của kẻ địch, tình hình bệnh tật của Trần Phú càng nặng, chính quyền thực dân buộc phải đưa đồng chí về nhà thương Chợ Quán. Tại đây, Trần Phú được đồng đội và bệnh viện hết lòng chăm sóc, nhưng sức khỏe đã kiệt dần. Ngày 6-9-1931, Trần Phú đã qua đời khi mới 27 tuổi.

Soi sáng con đường phía trước

Trong 53 báo cáo, tham luận tập hợp tại Hội thảo "Đồng chí Tổng Bí thư Trần Phú với cách mạng Việt Nam và nơi sinh Phú Yên", đã có 8 tham luận được các đại biểu trực tiếp trình bày tại hội thảo. Các nhà khoa học lịch sử tập đã trung phân tích, luận giải, nêu bật tinh thần cộng sản, chí khí chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, vì đất nước, vì dân tộc của Tổng Bí thư Trần Phú.

Đã 83 năm từ ngày Tổng Bí thư Trần Phú hy sinh (6-9-1931), song lời dặn dò "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu" của đồng chí trước lúc đi xa vẫn như một khẩu lệnh tập hợp các thế hệ cán bộ, đảng viên, cùng xiết chặt tay nhau dưới ngọn cờ của Đảng trong công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, hùng cường.

Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên Đào Tấn Lộc thổ lộ niềm tự hào bởi mảnh đất, con người Phú Yên luôn xứng đáng là vùng đất nơi chôn nhau cắt rốn của Tổng Bí thư Trần Phú. "Phú Yên đã hun đúc sản sinh ra một nhân vật lịch sử - cậu bé Trần Phú, sau này là vị Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng ta. Bao năm qua, vùng đất, con người Phú Yên đã không ngừng vươn lên, kiên cường bất khuất, một lòng đi theo Đảng, cùng cả nước hoàn thành công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước" - Ông Lộc nói.

Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Đinh Thế Huynh tham quan di tích thành An Thổ (xã An Dân, huyện Tuy An, Phú Yên), nơi 110 năm trước đồng Trần Phú ra đời.

Theo Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh Võ Văn Thưởng, người cán bộ đảng viên hôm nay cần soi lại mình từ tấm gương của cố Tổng Bí thư Trần Phú để nhận diện được vấn đề quan trọng trong việc tôi rèn phẩm chất. Ông nói: "Những thử thách sinh tử trong giai đoạn hiện nay không còn là sự sống và cái chết, không còn là đòn roi của kẻ thù, mà là chiến thắng những viên đạn bọc đường, chiến thắng bản thân mình góp phần làm cho Đảng trong sạch, vững mạnh, là thiết thực nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, làm cho Đảng gắn bó với dân, dân gắn bó với Đảng. Cho nên, niềm tin và lời dặn "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu" của đồng chí Trần Phú trong cuộc chiến đấu đầy khó khăn để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa vẫn còn nguyên giá trị trong điều kiện mới, vẫn luôn mang tính thời sự nóng hổi".

Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Đinh Thế Huynh nhấn mạnh: "Hội thảo khoa học về Tổng Bí thư Trần Phú đã giúp chúng ta hiểu sâu hơn về cuộc đời hoạt động vẻ vang, tấm gương hy sinh anh dũng và những cống hiến to lớn của đồng chí Trần Phú đối với sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng ta, dân tộc ta. Cuộc đời hoạt động cách mạng với tinh thần "Giữ vững chí khí chiến đấu" của đồng chí Trần Phú là tấm gương sáng ngời về lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và cách mạng, về tinh thần bất khuất trước kẻ thù, là bài ca tranh đấu cho độc lập dân tộc và tự do cho nhân dân. Chúng ta nguyện học tập, nêu cao ý chí kiên cường, đạo đức sáng ngời và tinh thần hy sinh phấn đấu trọn đời vì lý tưởng của Đảng, vì độc lập, tự do cho Tổ quốc, vì hạnh phúc cho nhân dân của Tổng Bí thư Trần Phú...".