Theo quy định của pháp luật về thuế và BHXH hiện hành, tại Khoản 1 Điều 4 Luật Quản lý thuế 2006 được Quốc hội khoá 11 thông qua ngày 29/11/206 quy định: Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước. Nộp thuế theo quy định của pháp luật là nghĩa vụ và quyền lợi của mọi tổ chức, cá nhân. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm tham gia quản lý thuế.

Khoản 4 Điều 3 Luật BHXH 2014 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2014 quy định: Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, được hình thành từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và có sự hỗ trợ của Nhà nước.

Như vậy có thể thấy giữa nhiệm vụ, đối tượng, phương thức quản lý… giữa thu BHXH và thu thuế có những sự khác biệt căn bản, cụ thể như:

Về nhiệm vụ, Ngành BHXH: thực hiện nhiệm vụ theo các quy định của Luật BHXH, Luật BHYT, Luật an toàn, vệ sinh lao động.

Cụ thể, BHXH Việt Nam thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu đối với người lao động và cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sử dụng lao động (gọi chung là đơn vị) như: Tuyên truyền; hướng dẫn mẫu biểu; cấp sổ BHXH, thẻ BHYT; thu BHXH, BHYT, BHTN, bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (BHTNLĐ-BNN); tiếp nhận và giải quyết chế độ; chi trả các chế độ cho người lao động hưởng chế độ BHXH, BHYT; xác nhận kết quả tham gia cho người lao động và đơn vị; cung cấp thông tin đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN; quản lý hạch toán các quỹ BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN; quyết toán thu, chi; đầu tư tăng trưởng các quỹ; giải quyết khiếu nại tố cáo; thanh tra đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ- BNN; lưu trữ thông tin đóng của người tham gia về quá trình đóng, hưởng từ khi sinh ra đến khi mất đi.

Ngành Thuế: thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế, cơ quan Thuế thực hiện nhiệm vụ thu thuế đối với đơn vị, người lao động có phát sinh thu nhập.

Về đối tượng, đối tượng kê khai, tính, nộp thuế TNCN là cá nhân có thu nhập tại đơn vị sử dụng lao động, bao gồm cả cá nhân không thuộc đối tượng phải tham gia các khoản BHXH bắt buộc; trách nhiệm nộp là cá nhân có thu nhập; Đối tượng đóng các khoản BHXH bắt buộc là người lao động có quan hệ lao động và có hưởng tiền lương theo thang lương, bảng lương do Nhà nước quy định hoặc tiền lương ghi trong hợp đồng lao động. Trách nhiệm đóng, bao gồm phần trách nhiệm đóng của đơn vị sử dụng lao động và phần trách nhiệm đóng của người lao động.

Về căn cứ tính đóng, thời hạn đóng, nộp: Căn cứ tính thuế TNCN là thu nhập (từ tiền lương, tiền công và các khoản khác ngoài lương) chịu thuế trong đơn vị sử dụng lao động và thuế suất. Thu nhập để tính thuế là tổng thu nhập chịu thuế trừ đi các khoản giảm trừ gia cảnh, các khoản đóng BHXH, các khoản từ thiện (nếu có).

Thời hạn nộp chủ yếu theo quý; Căn cứ tính thu các khoản BHXH bắt buộc chỉ là tiền lương tháng, các khoản phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác (các khoản bổ sung khác chỉ phải đóng BHXH bắt buộc từ ngày 01-01-2018). Thời hạn đóng theo tháng.

Về tổ chức quản lý, đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ- BNN, phải theo dõi quá trình đóng để cấp sổ BHXH, thẻ BHYT, xác nhận thời gian tham gia BHXH, BHTN hàng năm làm căn cứ giải quyết chế độ BHXH, BHYT, BHTNLĐ-BNN và chi trả các chế độ BHXH, BHYT, BHTN hàng tháng. Đối tượng nộp thuế TNCN thì không phải theo dõi quá trình đóng thuế và quá trình quyết toán thuế.

Mặt khác, theo kinh nghiệm hầu hết các nước trên thế giới, nhất là các nước ở trong khu vực (Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản) thì nhiệm vụ thu, chi, giải quyết chế độ BHXH, BHYT do một cơ quan quản lý thống nhất thực hiện, đó là cơ quan BHXH.

Với các nội dung nêu trên, việc thu các khoản BHXH bắt buộc tại các đơn vị sử dụng lao động vẫn phải do cơ quan BHXH thực hiện. Theo nguyên tắc một công việc giao cho một chủ thể quản lý và chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, trong khi chủ thể đó đang thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao, đồng thời các doanh nghiệp đang thuộc diện quản lý đã thực hiện giao dịch điện tử trong lĩnh vực thu, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT và không làm mất thời gian giao dịch.

Để tiếp tục thực hiện được mục tiêu của các Nghị quyết 19/NQ-CP của Chính phủ, đề nghị Bộ Tài chính giao cho cơ quan Thuế phối hợp với cơ quan BHXH nghiên cứu, tổ chức hội thảo các nội dung về điều kiện quyết toán thuế và quyết toán đóng BHXH cho người tham gia và các điều kiện khác về chia sẻ thông tin giữa cơ quan thuế và cơ quan BHXH, trên cơ sở tham vấn ý kiến tham gia điều chỉnh các quy định về trách nhiệm của các bên liên quan cho phù hợp.

Hoàng Hà