Bà Phùng Thị Phó thắp nén hương trên bàn thờ tưởng nhớ 8 người thân ra đi trong vụ thảm sát vào sáng 16-3-1968. Thời còn trẻ, bà thường đứng lặng rất lâu trước bàn thờ, với dòng nước mắt nghẹn ngào. Nhưng giờ đây, tiếng cười nói ríu ran của những đứa cháu ở trước nhà đã kéo bà về với thực tại. Ký ức đã đi qua 50 năm. Từ một cô gái tuổi 30, giờ bà đã là một bà lão 82 tuổi. Giờ đây, bà không còn nhắc nhiều đến nỗi đau và hàng ngày vẫn vui vầy với con cháu, sống và hòa mình trong niềm vui thực tại.

Thời gian đã làm biến đổi mọi thứ ở thôn Tư Cung, xã Tịnh Khê (thành phố Quảng Ngãi). Con đường từ nhà bà Phó đi dọc thôn đã bình lặng dưới rặng dừa xanh soi bóng dưới mặt nước êm đềm. Những đứa con của bà được chăm bẵm bằng củ khoai, lúa mót rồi cũng đã khôn lớn. Cô con gái ở gần nhà bà cũng bắt đầu lên lão ở tuổi ngoài 60, vì vậy, xung quanh bà có rất nhiều cháu. Nhìn cuộc sống thay đổi, nhìn đời người đi qua, nhìn những hình hài đỏ hỏn lớn khôn và già đi theo thời gian, nỗi đau trong lòng bà theo năm tháng đã nguôi ngoai.

Sáng 16-3-2018, tỉnh Quảng Ngãi tổ chức tưởng niệm tròn 50 năm vụ 504 người dân Sơn Mỹ vô tội bị sát hại. Năm nay, Ban tổ chức không dựng lại hoạt cảnh diễn biến vụ thảm sát. Vì mỗi lần xem các diễn viên trên sân khấu biểu diễn trong ánh sáng chớp lòa và đổ gục trong tiếng súng bắn liên thanh thì nhiều người lại rơi nước mắt và lại thêm nhiều đêm mất ngủ. Đến dự lễ năm nay, bà Phó mặc chiếc áo màu khói lam, trên tay cầm búp sen hồng. Tôi nhận ra bà trong đám đông qua ánh mắt thấp thoáng giữa rừng người.

Về dự lễ tưởng niệm có đồng chí Trương Hòa Bình, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang; đồng chí Nguyễn Hòa Bình, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao; ngài Gerard Boivineau, cựu Tổng lãnh sự Pháp tại thành phố Hồ Chí Minh.

Bà Phó đi cùng người hàng xóm của mình là bà Huỳnh Thị Thuận. Gia đình bà Thuận có 6 người, trong đó chồng bà đã chết trong vụ thảm sát Sơn Mỹ. Bà Lê Thị Em cũng có chồng cùng nhiều người thân bị sát hại. Bà đã ở vậy nuôi con khôn lớn chứ không đi bước nữa. Trong cuộc sống hàng ngày, các bà vẫn luôn nở nụ cười trên môi, duy có ánh mắt thi thoảng vẫn đượm buồn khi hoài niệm về những người thân cũ. Các bà kể rằng, hồi trước, mỗi khi ngồi một mình là khóc, lại nhớ quá khứ, nhưng rồi bây giờ lâu quá, chuyện cũ cũng phôi phai. Được sống đến ngày hòa bình hôm nay là thấy vui, mãn nguyện lắm rồi.

Buổi lễ tưởng niệm 50 năm thảm sát Sơn Mỹ tràn ngập màu hoa sen hồng. Hoa sen là biểu tượng của sự tinh khôi, giản dị và thuần khiết, gắn với văn hóa Phật giáo. Phật dạy rằng: “Không tha thứ sẽ làm bản thân chúng ta đau khổ mãi. Ai không thể buông bỏ những điều sai trái mà người khác gây ra cho mình thì cũng không thể buông bỏ được sự hận thù, đau khổ khỏi bản thân”.

Phát biểu tại lễ tưởng niệm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đặng Ngọc Dũng nhấn mạnh với các cựu chiến binh Mỹ rằng: “Không để sai lầm Sơn Mỹ lặp lại ở bất cứ nơi đâu”. Còn bà Trương Ngọc Thủy, Chủ tịch Quỹ Hòa bình Mỹ Lai cũng gửi gắm thông điệp về tình thương, sự sẻ chia và tha thứ. Các cựu chiến binh Mỹ khi gặp người dân nơi đây thì liên tục cúi gập người và nói bằng tiếng Việt: “Thành thật xin lỗi!”.

Lê Văn Chương