Những "nút thắt" khó gỡ

Sơn Vĩ có 1.134 hộ dân thuộc 10 dân tộc anh em sinh sống trên địa bàn 19 thôn, bản, trong đó có 9 thôn giáp biên. Nhìn một cách tổng thể, Sơn Vĩ không có điều kiện thuận lợi cả về tài nguyên thiên nhiên cũng như nền tảng kinh tế - xã hội. Đây là xã xa nhất và cao nhất cực Đông của tỉnh Hà Giang, có vị trí chiến lược về an ninh-quốc phòng. Địa hình của xã chủ yếu là núi đá, độ dốc lớn, thời tiết khí hậu rất khắc nghiệt. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp ở Sơn Vĩ không nhiều và rất cằn cỗi, chỉ gieo trồng được một vụ. Địa hình bị chia cắt dẫn tới rất nhiều khó khăn trong hoạt động đi lại và sản xuất. Bên cạnh đó, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của Sơn Vĩ chưa đảm bảo, thu nhập bình quân đầu người thấp. Những yếu tố cơ bản này khiến cho việc hoàn thành đúng tiến trình xây dựng NTM đang là bài toán nan giải đối với xã vùng biên xa xôi này.

Trao đổi với ông Hoàng Văn Chất, Chủ tịch UBND xã Sơn Vĩ, chúng tôi cảm nhận được rằng, tiến trình xây dựng NTM ở đây đang trong quá trình leo dốc với rất nhiều chướng ngại vật khó vượt qua. "Tiêu chí nào cần đến vốn đều khó" - ông Chất bộc bạch. Nan giải nhất là hệ thống giao thông. Sau nhiều nỗ lực, Sơn Vĩ hiện có 1,7km đường trung tâm xã đạt chuẩn 100% và 2,7km đường từ trung tâm xã vào thôn Lẻo Chá Phìn A được bê tông hóa. Còn lại 18 thôn chưa có đường cơ giới, hầu hết chỉ là đường đất, đá nhỏ hẹp đi lại rất khó khăn.

Để hoàn thành tiêu chí đường giao thông, chính quyền xã Sơn Vĩ đã xây dựng kế hoạch, xác định mục tiêu cụ thể. Theo đó, dự kiến năm 2016, làm 3km đường bê tông vào xóm Phìn Lò. Năm 2017, mở các đường dân sinh từ thôn Lẻo Chá Phìn A đến thôn Nà Nũng B; từ thôn Tà Ngày đến Mé Lầu; thôn Xéo Hồ đến Lũng Lìn B. Tiếp đó, năm 2018-2020, làm đường bê tông từ ngã ba mốc 504 đi thôn Cò Súng, Trà Mần, Tù Lủng và kéo điện tới các thôn còn lại. Tuy nhiên, rất khó có thể hoàn thành kế hoạch đề ra bởi mục nào cũng cần vốn lớn, trong khi phân bổ ngân sách từ cấp trên về ít, nguồn lực huy động từ người dân rất hạn chế. Theo báo cáo của UBND xã Sơn Vĩ, trong 5 năm qua, vốn trực tiếp từ Chương trình Mục tiêu quốc gia đầu tư cho Sơn Vĩ được hơn 3,1 tỉ đồng, nguồn huy động từ cộng đồng chỉ được 34,3 triệu đồng.

Bên cạnh đường giao thông, tiêu chí về trường học cũng là một "cửa ải" khó qua đối với Sơn Vĩ. Hiện, trên địa bàn xã có trường mầm non và hệ thống trường Phổ thông dân tộc bán trú cấp tiểu học và trung học cơ sở. Tuy nhiên tất cả đều chưa đạt chuẩn so với tiêu chí NTM. Cơ sở trường lớp, thiết bị dạy học ở đây còn rất thiếu thốn, phòng học chưa đủ, học sinh phải học 2 ca. Nhiều điểm trường học sinh mầm non phải học nhờ phòng học của điểm trường tiểu học hoặc học nhờ nhà văn hóa thôn. Đặc biệt, khuôn viên của các trường đều rất nhỏ hẹp, khu vui chơi, ăn, nghỉ của học sinh chưa đảm bảo. Bên cạnh đó, vẫn còn tình trạng học sinh đi học cài răng lược (đi học không đều).

Tiêu chí về bưu điện cũng rất khó khăn. Sơn Vĩ đã có điểm bưu điện đạt chuẩn, nhưng chưa đáp ứng được tiêu chí có internet về tới tận thôn, bản. Toàn xã còn 18/19 thôn, bản chưa có mạng internet. Điện lưới quốc gia mới được kéo đến 10/19 thôn với 338 hộ dân được sử dụng điện an toàn.

Không chỉ chật vật với bài toán nan giải về giao thông, trường học, Sơn Vĩ cũng đang gặp những "nút thắt" rất khó gỡ trong thực hiện tiêu chí về thu nhập và hộ nghèo. Toàn xã hiện có 785 hộ đói nghèo, chiếm tỉ lệ 69,22%. Thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn xã mới chỉ đạt 10 triệu đồng/người/năm. Với một nền kinh tế thuần nông, trong điều kiện thời tiết khí hậu khắc nghiệt, đất đai cằn cỗi, cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn thì việc tăng thu nhập, giảm hộ nghèo không phải là chuyện có thể làm trong "một sớm, một chiều".

Ngoài ra, Sơn Vĩ cũng đang gặp nhiều thách thức khi thực hiện các tiêu chí về y tế, văn hóa, môi trường, thủy lợi, an ninh trật tự xã hội, tỉ lệ lao động có việc làm thường xuyên, cơ sở vật chất.

Rất cần hỗ trợ vốn        

Ông Hoàng Văn Chất cho biết: Chúng tôi nhận thức xây dựng NTM là nhiệm vụ có tính chiến lược trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Đây cũng là cuộc vận động xã hội sâu sắc, lâu dài, liên tục và toàn diện về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương. Nhất quán tư tưởng này, chính quyền xã Sơn Vĩ đã xác định các chương trình, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể để tập trung nguồn lực thực hiện.

Trong lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội, chính quyền xã Sơn Vĩ đang tập trung cải tạo, nâng cao chất lượng đàn gia súc, chuyển đổi giống cây trồng. Sơn Vĩ cũng triển khai nhiều mô hình giúp hộ nghèo phát triển kinh tế bằng cách trao tặng con giống, trợ giá giống cây trồng, hỗ trợ tiền mua con giống, tu sửa chuồng trại. Ngoài ra, chính quyền xã còn phân công cho từng cán bộ xã, tổ chức đoàn thể và các lực lượng đứng chân trên địa bàn trực tiếp giúp đỡ từng hộ dân giảm nghèo.

Riêng về xây dựng cơ sở hạ tầng, trước mắt, chính quyền xã Sơn Vĩ tập trung mở rộng đường giao thông liên thôn, xây dựng 13 nhà văn hóa thôn, các điểm trường, công trình nước sạch, thủy lợi, nhà công vụ UBND xã và kéo điện lưới quốc gia tới các thôn còn lại. Đầu tư cho xây dựng NTM trong giai đoạn 2016-2020 đối với xã Sơn Vĩ ước tính phải có khoảng 217 tỉ đồng. Tuy nhiên, trong kế hoạch UBND huyện Mèo Vạc chỉ có thể phân bổ ngân sách cho Sơn Vĩ hơn 14 tỉ đồng. Số tiền này chưa đủ để thực hiện riêng hạng mục mở rộng đường giao thông liên thôn ở Sơn Vĩ.

Có thể thấy, Sơn Vĩ đang trong "cơn khát vốn" hơn bao giờ hết. Để giải quyết bài toán này, bên cạnh sự hỗ trợ của ngân sách Nhà nước, chính quyền xã Sơn Vĩ cần lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình phát triển kinh tế - xã hội khác, đẩy mạnh thu hút đầu tư và tài trợ từ nhiều phía cũng như vận động người dân đóng góp kinh phí và nhân công.

Xuân Hương