Căng thẳng giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ bùng phát sau khi ngày 9-10, cơ quan công tố Thổ Nhĩ Kỳ đã phát lệnh triệu tập một nhân viên người địa phương đang làm việc cho lãnh sự quán Mỹ tại Istanbul. Hãng thông tấn nhà nước Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ đưa tin, "nhân viên mang tên viết tắt là N.M.C. không được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao và đã được cơ quan công tố Istanbul mời đến để làm rõ các cáo buộc người thân của ông có liên hệ tới âm mưu đảo chính bất thành hồi năm ngoái".

Nhân viên lãnh sự Mỹ Metin Topuz, bị bắt hồi tuần trước, cũng bị Thổ Nhĩ Kỳ cáo buộc có liên hệ với giáo sĩ Fethullah Gulen, nhân vật được cho là đứng sau cuộc đảo chính bất thành hồi năm 2016 tại Thổ Nhĩ Kỳ. Washington đã lên án việc bắt giữ trên là "vô căn cứ và làm tổn hại quan hệ giữa các đồng minh" trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Sau vụ bắt giữ trên, phái bộ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ và phái bộ Thổ Nhĩ Kỳ tại Mỹ lần lượt trả đũa nhau bằng việc ngừng cấp thị thực nhập cư cho công dân của hai nước. Ngày 9-10, phát biểu với báo giới khi đang ở thăm Ucraine, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan cho rằng, quyết định ngừng cấp thị thực không nhập cư cho công dân nước này của Mỹ là “đáng tiếc” và “gây quan ngại” cho cả hai phía.

Cũng tại buổi họp báo, Tổng thống Erdogan đã bảo vệ lập trường cũng như những phản ứng của Thổ Nhĩ Kỳ đối với vấn đề nêu trên, đồng thời nhấn mạnh rằng, Thổ Nhĩ Kỳ là một nhà nước pháp quyền, dựa trên nguyên tắc "có đi có lại". Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Mỹ cần có động thái tương tự như những gì mà giới chức Washington đã làm. Đây là phản ứng đầu tiên của người đứng đầu nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ trước quyết định của phía Mỹ.

Tuy nhiên, Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Giôn John Bass cho biết, thời gian ngừng cấp thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phụ thuộc vào các cuộc đối thoại giữa chính phủ hai nước liên quan đến việc các nhân viên lãnh sự quán Mỹ là người địa phương bị nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ thời gian vừa qua. Bên cạnh đó, việc dừng này cũng phụ thuộc vào "cam kết của chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ trong việc bảo vệ các cơ sở và nhân viên ở đây", đồng thời lưu ý đây không phải là lệnh cấm thị thực nhập cảnh cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ.

“Khủng hoảng thị thực” đã đẩy quan hệ đồng minh Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ "rơi" xuống một mức độ nguy hiểm mới. Hiện nay quan hệ Mỹ - Thổ trên danh nghĩa vẫn đang duy trì trạng thái “đồng minh”. Hai bên đang duy trì các hoạt động hợp tác quân sự trong khuôn khổ NATO. Tuy nhiên, cả hai vẫn đang có quá nhiều nghi kỵ, mâu thuẫn lẫn nhau trong một loạt các vấn đề.

Thứ nhất, Ankara quan ngại việc Mỹ cung cấp vũ khí cho lực lượng vũ trang người Kurd tại Syria, đối tượng bị Thổ Nhĩ Kỳ coi là khủng bố và kích động ly khai tại quốc gia này. Thứ hai, Washington cũng không mấy tích cực với yêu cầu dẫn độ giáo sĩ Gulen. Trong khi đó, Mỹ cũng có nhiều điều không bằng lòng với Thổ Nhĩ Kỳ khi Ankara chưa bao giờ cam kết đầy đủ đối với cuộc chiến chống lại các nhóm Hồi giáo cực đoan của Mỹ ở Syria, thậm chí còn bị cáo buộc đã hỗ trợ tài chính, vũ khí và vật liệu nổ cho nhiều lực lượng của phiến quân Syria, trong đó có cả các tay súng IS, cũng như cho phép các chiến binh và vũ khí vượt qua biên giới nước này tràn vào Syria...

Với những mâu thuẫn trên, rõ ràng quan hệ đồng minh Mỹ-Thổ đang trong giai đoạn “cơm không lành, canh chẳng ngọt”. Nếu Mỹ còn kéo dài tình trạng trên, điều này sẽ vô hình chung đẩy Ankara về phía Nga. Đây là điều mà Mỹ không hề muốn, do đó giới phân tích nhận định Washington sẽ nỗ lực làm dịu tình hình với Ankara trong thời gian tới.

Thu Uyên