Cơ hội đổi đời

Người dân xã Liên Hòa, huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La vốn chỉ dùng lá cây gai xanh để làm bánh gai. Công việc vất vả, nhưng thu nhập không đáng kể. Nhưng gần đây, họ đã học cách làm sợi từ cây gai với giá cao. Chị Quách Thị Tằng, người dân xã Liên Hòa vui vẻ cho biết: “Thu nhập từ cây gai xanh cao hơn rất nhiều so với thu nhập từ trồng lúa, trồng ngô.”

Trước đây, gia đình chị Tằng trồng lúa và ngô quanh năm, thu nhập từ mỗi hecta chưa đến 20 triệu một năm. Khoản thu nhập này không đủ để trang trải cuộc sống cho gia đình chị. Các hộ gia đình khác ở Liên Hòa cũng chỉ có nguồn thu chủ yếu từ lúa và ngô.

Sự đổi thay bắt đầu từ khi những hộ dân ở xã Liên Hà được tiếp cận với Dự án GREAT. Thông qua đối tác của dự án là Công ty Vinafi và Chi cục Bảo vệ thực vật Sơn La, người dân được tập huấn gieo hạt, trồng và xử lý sợi gai. Công ty Vinafi cung cấp máy móc ban đầu và tư vấn cho bà con về quy trình sản xuất và cam kết thu mua nguyên liệu gai với giá đã thỏa thuận trước. Ưu điểm của cây gai xanh là chỉ cần trồng 1 lần và chu thu nhập trong 10 năm, cây lại ít bị sâu bệnh và giá trị kinh tế cao hơn hẳn so với cây lúa và cây ngô.

Chị Tằng là một trong những người tham gia đầu tiên và trở thành nhóm trưởng nhóm trồng gai xanh của bản Nôn. Chị cho biết: “Tôi nhận ra rằng, cây gai không những giúp phụ nữ cải thiện thu nhập, mà còn giúp họ thêm tự tin trong vai trò định hướng cũng như quản lý ngân sách gia đình. Trước đây, người chồng quyết định mọi việc. Nhưng giờ vợ chồng cùng lao động, kiếm tiền cùng nhau và cùng có ý kiến về mọi việc trong gia đình”.

Thông qua vận động, chị Quách Thị Tuyến đã quyết định trồng gai trên thửa ruộng 2.000 mét vuông. Sau một năm, gia đình chị thu hoạch được 180-200kg gai khô, bán được khoảng 40 triệu đồng, cao gấp 4 lần thu nhập từ ngô và sắn. Sau mùa đầu tiên thắng lợi, gia đình chị Tuyến quyết định chuyển thêm 1 hecta trồng ngô sang trồng gai xanh. Kết quả vượt xa mong đợi. Thay vì thu hoạch 4 vụ gai xanh một năm, họ đã có thể thu hoạch 5 vụ một năm với năng suất 1.200kg gai khô trên 1,2 hecta đất. Sau khi trừ chi phí đầu tư, gia đình chị thu về 220 triệu đồng mỗi năm từ cây gai.

Nhận thấy lợi ích từ cây gai xanh, đến nay, đã có hơn 930 người dân tộc thiểu số ở Sơn La tham gia vào dự án, trong số đó, hơn 50% là phụ nữ. Từ năm 2019 đến nay, dự án đã hỗ trợ xã thành lập 13 tổ, nhóm sản xuất và tổ chức nhiều lớp tập huấn cho bà con. Khi bắt đầu dự án, toàn tỉnh Sơn là có 70 hecta gai xanh ở huyện Vân Hồ và Mộc Châu. Sau 3 năm triển khai, đến tháng 12/2021, diện tích cây gai đã lên hơn 1.000 hecta và dự án được triển khai ở 4 huyện khác trong tỉnh.

Sản xuất nông sản hữu cơ

Cùng với thành công của cây gai xanh, Dự án GREAT đã phối hợp với Trung tâm Phát triển kinh tế nông thôn, tổ chức phi Chính phủ (CRED) triển khai dự án trồng măng sạch ở các xã Xuân Nha, Tân Xuân và Chiềng Xuân tại huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La.

Nông dân tham gia dự án được tập huấn hình thành các tổ, đội sản xuất và thu hoạch và sơ chế măng tự nhiên bền vững theo chuẩn hữu cơ. Người dân cũng được trang bị dụng cụ chế biến, nhà xưởng, nhà sấy năng lượng mặt trời. Dự án hỗ trợ nông dân xây dựng thương hiệu sản phẩm và giới thiệu sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử. Đến nay, 3.000 người dân đã được hưởng lợi từ dự án, hầu hết đều là người DTTS.

Chị Lò Thị Nguyễn, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) măng sạch Xuân Nha ở bản Tưn, xã Xuân Nha cho biết, trước đây, mọi người bán nguyên liệu măng thô với giá không ổn định và HTX của chị Nguyễn cũng chỉ bán được với giá 4.000 đồng/kg. Khi tham gia dự án, Công ty Yên Thành cam kết thu mua tất cả măng của nông dân với giá cao hơn thị trường 20% và kéo dài trong 20 năm. Công ty Yên Thành cũng cam kết cung cấp 70% lượng vốn cần thiết để mua nguyên liệu thô và chuyển giao công nghệ kỹ thuật chế biến cho HTX. Thỏa thuận này giúp những người nông dân yên tâm sản xuất, không còn phải phấp phỏng lo sợ về đầu ra và giá cả.

Hưởng lợi từ dự án, chị Cao Thị Tâm, Giám đốc HTX Măng Tân Xuân, xã Tân Xuân cho biết, các thành viên của HTX được tập huấn các kỹ thuật chế biến cơ bản, vệ sinh an toàn thực phẩm và tiếp thị cũng như bán hàng trực tuyến. Thông qua tập huấn, các xã viên hiểu biết nhiều hơn về tiếp thị số và quảng bá sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Voso, Zalo và Facebook.

Chị Tâm thông tin, với sự trợ giúp của Dự án GREAT, doanh số bán ra của HTX đã tăng và thu nhập cũng được cải thiện. Doanh thu năm đầu tiên của HTX là 900 triệu đồng. Năm 2021, con số này là 3 tỷ đồng, trong đó, lợi nhuận chiếm 30 đến 35%.

“Nhờ có dự án này, chúng tôi được hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính. Chúng tôi còn được trang bị kiến thức cần thiết để đầu tư vào quy trình sản xuất hiện đại hơn. Dự án đã giúp phụ nữ DTTS thêm tự tin và góp tiếng nói có trọng lượng hơn trong công việc gia đình và cộng đồng” - chị Tâm chia sẻ.

Những kết quả trên thực tế đã cho thấy, với việc hỗ trợ sản xuất nông nghiệp bền vững, người DTTS ở Sơn La đã có thu nhập ổn định và tốt hơn so với phương thức sản xuất truyền thống. Sau khi tham gia dự án, nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo, cải thiện được cuộc sống.

An Nhiên