Lấy chồng từ thuở 15

Đến thôn 7, xã Cư San, huyện M'Đrắk, chúng tôi bắt gặp một người mẹ trẻ tên là Giàng Thị Xanh đang tay dắt và lưng địu con lên nương. Qua tìm hiểu được biết, do nhà nghèo và không được đi học, năm 2012, Xanh đi lấy chồng khi mới 15 tuổi. Hiện tại, Xanh đã là mẹ của 2 đứa con. Hệ lụy của lấy chồng sớm và phải bươn trải lo toan cho cuộc sống gia đình đã làm cho Xanh già dặn hơn nhiều so với tuổi 19 của mình. Không những vậy, do sinh con khi cơ quan sinh sản chưa phát triển hoàn thiện đã làm cho Xanh thường xuyên đau ốm. Các con của cô gầy ốm, chậm phát triển do thiếu kiến thức nuôi dưỡng.

Khi đến thôn 8, xã Cư San, chúng tôi gặp em Vàng Thị Thu, với thân hình gầy ốm và khuôn mặt xanh xao đang ngồi vắt tổ ong để lấy mật. Thu cho biết: "Em lấy chồng năm ngoái và mới sinh con được 1 tháng". Năm nay mới 17 tuổi nhưng Vàng Thị Thu đã phải gánh trên mình trọng trách của người vợ, người mẹ với những lo toan cho cuộc sống gia đình. Chồng của Thu là Giàng Seo Quang cũng mới 18 tuổi. Quang là con đầu trong gia đình có 5 anh em nên bố mẹ Quang muốn con có vợ sớm để có người lao động.

Hiện tại, trong gia đình có 9 nhân khẩu, nhưng chỉ có 2 sào đất để trồng sắn hoặc trồng bắp, thu nhập không đủ ăn. Quang thường xuyên phải đi làm thuê, làm mướn. Những ngày không có ai thuê thì lên rừng kiếm mật ong, hoặc xuống suối bắt con cá về bán để cải thiện bữa ăn. Vì thế, từ nhiều năm nay, gia đình Quang vẫn luẩn quẩn với cái đói, cái nghèo.

Xã Cư San hiện có 1.520 hộ, với 7.640 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc phía Bắc. Điều kiện kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp nên trong nhiều năm trở lại đây, tình trạng tảo hôn vẫn thường xuyên xảy ra. Chỉ tính năm 2014 và 2015, toàn xã có 24 trường hợp tảo hôn. Chị Triệu Thị Nái, cán bộ chuyên trách dân số xã Cư San cho biết: "Nguyên nhân của tảo hôn là do trình độ dân trí còn thấp; không ít bố mẹ còn có suy nghĩ phải cho con cái lấy vợ, lấy chồng sớm để có lao động làm việc. Gần đây, một số thanh thiếu niên tự tìm hiểu nhau, thấy hợp tính thì đòi cưới, cha mẹ không thể ngăn cấm nổi".

Vẫn chưa có hồi kết

Không chỉ ở xã Cư San, tình trạng tảo hôn còn diễn ra khá phức tạp ở các xã vùng sâu, vùng xa của huyện M'Đrắk. Theo thống kê, tại các xã Cư San, Ea Mdoal, Ea Trang và Cư Króa, từ năm 2011 đến năm 2014 đã có 74 trường hợp tảo hôn. Mặc dù chính quyền và đội ngũ cán bộ làm công tác dân số đã truyền thông Luật Hôn nhân và Gia đình năm này qua năm khác, nhưng tình trạng tảo hôn vẫn còn xảy ra. Đáng buồn hơn, có những người dù biết vi phạm pháp luật nhưng vẫn tảo hôn. Như trường hợp của Giàng Thị Gánh ở thôn 7, xã Cư San. Gánh về làm vợ của Sùng Seo Sấm khi mới 15 tuổi.

Sấm cho biết: "Được cán bộ dân số tuyên truyền, mình đã biết độ tuổi cưới vợ, cưới chồng, nhưng nếu mình không cưới thì sợ người ta cưới mất". Hiện tại, Giàng Thị Gánh đang mang bầu tháng thứ 7, nhưng nhiều hôm cũng phải lên nương trồng ngô, trồng sắn. 16 tuổi, cái tuổi đẹp nhất của đời con gái, nhưng giống như cái tên của mình, Gánh đã, đang và sẽ phải gánh vác nhiều trọng trách trong gia đình.

Nhằm giảm thiểu tình trạng tảo hôn tại vùng sâu, vùng xa, năm 2015, Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình huyện M'Đrắk đã triển khai mô hình can thiệp giảm tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết thống ở 4 xã Cư San, Ea Mdoal, Ea Trang và Cư Króa. Trong đó, đã xác định công tác truyền thông là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Trung tâm đã phối hợp với các địa phương tổ chức 4 buổi ra mắt mô hình này; đồng thời treo 20 băng rôn, khẩu hiệu tuyên truyền và tổ chức 80 buổi truyền thông nâng cao nhận thức của người dân về Luật Hôn nhân và Gia đình.

Bà Đỗ Thị Châu, Giám đốc Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình huyện M'Đrắk cho biết thêm: "Chúng tôi xác định đối tượng đích thực của mô hình là vị thành niên, thanh niên có nguy cơ là nạn nhân của tảo hôn, kết hôn cận huyết thống, các bậc cha mẹ có con là vị thành niên, thanh niên. Từ đó, chỉ đạo cho cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt nhóm, tư vấn hộ gia đình về những hệ lụy của tảo hôn, kết hôn cận huyết thống... Tuy vậy, hiệu quả vẫn còn hạn chế, riêng năm 2015, tại 4 xã triển khai mô hình vẫn có 10 trường hợp tảo hôn.

Ghi nhận sự nỗ lực của ngành chức năng và chính quyền địa phương, nhưng đến nay, nạn tảo hôn vẫn là câu chuyện dài chưa có hồi kết ở huyện M'Đrắk.

Võ Thảo