Biên phòng - Mặc dù đã bước vào tuổi thượng thọ (100 tuổi), Giáo sư, Anh hùng lao động Vũ Khiêu vẫn không ngừng làm việc. Nhìn vào số lượng tác phẩm, công trình ông viết, chủ biên, biên tập, cố vấn trên nhiều lĩnh vực, chúng ta vô cùng kính nể về sức làm việc và bộ óc uyên bác của ông. Trong số đó, có rất nhiều văn tế, văn bia và những bài thơ của ông như những nén tâm nhang gửi đến những người anh hùng, chiến sĩ đã hy sinh cho đất nước Việt Nam mãi mãi vững bền.
 |
| Giáo sư Vũ Khiêu. |
Giáo sư Vũ Khiêu cho rằng: "Một bài văn tế phải tiếp thu cách viết của tiền nhân nhưng có sự đổi mới trong cách hành văn sao cho phù hợp với thời đại hiện nay, tức là "bình cũ rượu mới". Có lẽ vì thế mà những bài văn tế của ông vừa chỉnh về niêm luật mà vẫn phóng khoáng, biến ảo, đầy dữ liệu lịch sử, văn hóa, nhịp điệu trầm hùng.
Tài viết văn tế của ông được khẳng định từ rất sớm. Năm 29 tuổi, ông đã viết văn tế hương hồn những người đã chết vì nạn đói năm 1945. Chỉ sau đó một năm, nhân kỷ niệm Cách mạng tháng Tám, Giáo sư Vũ Khiêu viết văn tế anh hùng liệt sĩ Cách mạng tháng Tám thể hiện sự khâm phục trước những tấm gương anh dũng hy sinh "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh!" của các anh hùng, liệt sĩ Cách mạng tháng Tám, đã đặt vận mệnh của đất nước lên trên tình sâu nghĩa nặng gia đình:
"Vì giang sơn, đã phải như không
Song ân ái, nào ai chẳng có
Xót buổi hoa tàn, trăng xế, má hồng héo hắt phòng khuya
Thảm khi gió thổi, sương buông, mái tuyết bơ phờ cửa sổ…".
Cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ của dân tộc ta đã kết thúc thắng lợi, nhưng có hàng ngàn chiến sĩ anh dũng hy sinh. Trước tinh thần chiến đấu kiên cường, khí phách xả thân cứu nước của các anh hùng liệt sĩ, Giáo sư Vũ Khiêu đã từng năm, từng tháng, từng ngày ghi lại những cảm xúc, sự xúc động của mình qua những bài văn bia, câu đối tại các tượng đài liệt sĩ, các nghĩa trang suốt dọc đường Trường Sơn từ Bắc vào Nam.
Những năm tháng đánh Mỹ, Trường Sơn là khúc ruột nối liền Nam-Bắc, luôn quằn quại đau thương, sôi sục căm thù, ngút ngàn khí thế. Trường Sơn huyền thoại chính là biểu hiện rực rỡ nhất của truyền thống Việt Nam: Tinh thần "triệu người như một", "bầu ơi thương lấy bí cùng". Các chiến sĩ Trường Sơn đã thể hiện cao nhất ý chí ấy của dân tộc.
Trong bài văn bia tưởng niệm liệt sĩ thanh niên xung phong toàn quốc trên dải Trường Sơn, Giáo sư Vũ Khiêu đã nhấn mạnh truyền thống đạo lý muôn đời của dân tộc Việt Nam:
"Kiên cường chẳng kể gái trai
Tuấn kiệt không phân già trẻ
....
Vươn theo nghĩa cả, đặt đồng bào, Tổ quốc lên trên
Xếp lại tình riêng, bởi độc lập, tự do là quý".
Khi Tổ quốc lâm nguy, các chiến sĩ thanh niên xung phong đã thể hiện cao nhất ý chí ấy:
"Thanh niên xung phong thành lập: Đất trời ngang dọc xông pha
Thanh niên xung phong ra quân: Nam Bắc vẫy vùng khí thế"
Tinh thần trên còn được thể hiện trong bia tưởng niệm hồn thiêng Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc. Mặc dù đã có hàng trăm bài viết, bản nhạc và bài thơ, nhiều tác phẩm điện ảnh ca ngợi sự hy sinh cao cả của 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc, nhưng bài văn tế của Giáo sư Vũ Khiêu vẫn khiến người đọc khó có thể quên được. Ông đã đến tận ngã ba Đồng Lộc, đặt chân đến từng ngôi mộ để thắp hương và nói như trò chuyện với những người "mãi mãi tuổi 20" dưới sâu trong lòng đất. Sau khi đi thăm ngã ba Đồng Lộc về, với những cảm xúc sâu lắng, giáo sư đã thức mấy đêm liền viết nên bài văn bia về 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc ấy. "Tôi có cảm giác rằng những đêm ấy như có hương hồn của mười cô gái ngã ba Đồng Lộc ở bên cạnh tôi và cùng tôi đi vào từng câu, từng chữ" - Giáo sư Vũ Khiêu bồi hồi nhớ lại.
Khó có thể không xúc động được, khi trước đó các cô đều là những cô gái phơi phới thanh xuân:
"Dạt dào sức trẻ, nắng ban mai chói sáng nụ cười
Phơi phới tuổi xanh, gió đồng nội tung bay mái tóc".
Vậy mà, khi Tổ quốc lên tiếng gọi thì:
"Ngã ba lịch sử suốt ngày đêm dồn dập đạn bom
Nhi nữ kiên cường trải năm tháng vững vàng tim óc
Đắp đường mở lối, để binh lương không ùn lại đằng sau
Lội suối bắc cầu để xe pháo vẫn ào lên phía trước
Long trời lở đất, cùng quân thù quyết tử đã bao phen
Vì nước quên thân, cả đồng đội hy sinh trong một lúc".
Đau đớn, xót xa trước sự hy sinh của tập thể 300 chiến sĩ tại căn cứ Ka Nak (huyện K'Bang, tỉnh Gia Rai) và sự tàn ác của kẻ thù khi chúng dùng xăng đốt xác các anh và ủi lấp xuống công sự, hố sâu, Giáo sư Vũ Khiêu đã viết bài tưởng niệm những anh hùng chiến sĩ hy sinh trên đồi Ka Nak.
"... Có ai về chốn cũ K'Bang
Hãy tìm đến nơi đây Ka Nak
Nhìn dân giàu nước mạnh của hôm nay
Nhớ máu đổ, xương rơi từ thuở trước
Ai hy sinh tuổi trẻ tình yêu
Ai dâng hiến, cả gia đình hạnh phước?
Cha thương mẹ nhớ, đành để trong lòng
Vợ yếu con thơ, chưa về gặp mặt
Chỉ lo việc lớn cho đời
Cam chịu xương tàn dưới đất...".
Ngoài những bài văn bia, Giáo sư Vũ Khiêu còn có rất nhiều bài minh viết theo thể phú trên chuông. Bài minh trên chuông tuy ngắn, nhưng vẫn thể hiện được anh linh của các chiến sĩ vì nước quên thân mà hồn thiêng còn vang vọng ngay trong từng tiếng chuông.
"Hồi chuông vị quốc rung Nam Bắc
Ngọn lửa anh linh rực đất trời
Muôn dặm từng vang đường số chín
Ngàn thu còn mãi tuổi hai mươi"
(Bài minh khắc trên quả chuông ở đường số 9).
Mỗi lần đánh 3 hồi chuông thì lòng yêu nước của chiến sĩ đường 9 sẽ làm rung chuyển mọi con người ở 2 miền Nam, Bắc. Ngọn lửa anh linh của các liệt sĩ sẽ rực sáng lên trên bầu trời. Khí phách anh hùng của đường số 9 sẽ cùng với hồi chuông hôm nay vang vọng trên vạn dặm non sông và tuổi 20 của các anh hùng liệt sĩ sẽ còn mãi "ngàn thu" cùng đất nước.
Một bài minh khác khắc trên quả chuông tại Trường Sơn mà mỗi khi đọc lên người ta như cảm thấy hồn thiêng của các liệt sĩ vẫn còn bát ngát trên đỉnh Trường Sơn và khí phách anh hùng của các anh còn dạt dào trên sóng nước Biển Đông cùng lòng biết ơn trĩu nặng ân tình của những người đang sống hôm nay với các anh hùng đã quên mình hy sinh vì Tổ quốc:
"Bát ngát Trường Sơn hồn liệt sĩ
Dạt dào Đông Hải khí anh linh
Ba hồi chiêu mộ rung tâm trí
Muôn dặm non sông nặng nghĩa tình".
Qua một số tác phẩm văn tế, văn bia cũng như những bài minh trên chuông của Giáo sư Vũ Khiêu, chúng ta như thấy được sự cảm kích, lòng tự hào về dân tộc Việt Nam được toát ra từ giọng văn hùng tráng, linh khí lan tỏa, với những câu biến ngẫu uyển chuyển. Giáo sư Vũ Khiêu đã tập hợp một số những bài văn tế, những bài minh viết về Trường Sơn huyền thoại và một số bài ở văn bia miền Nam và miền Bắc vào trong cuốn sách mang tên "Trường Sơn máu lửa vạn đại anh hùng". Ông đã bỏ tiền riêng ra in 5.000 cuốn đưa đến các tỉnh, dâng lên những đền thờ, đài tưởng niệm và làm quà tặng các gia đình liệt sĩ. Tất cả cho thấy Giáo sư Vũ Khiêu đã dành rất nhiều tâm huyết để ngợi ca các anh hùng liệt sĩ cách mạng Việt Nam.
Có thể nói, qua những bài văn tế, văn bia của ông, chúng ta càng thêm tự hào truyền thống anh hùng của dân tộc, trước cuộc sống nhân văn cao cả của con người Việt Nam.
