Nhiều nơi ở Ninh Thuận, người dân phải trông chờ vào việc cấp nước từ các xe bồn.

Nguồn nước ngày càng cạn kiệt

Xã Phước Dinh (huyện Thuận Nam) hiện là một trong những địa bàn trọng điểm hạn hán của tỉnh Ninh Thuận. Đến thời điểm hiện tại, phần lớn các giếng nước của nhân dân địa phương đã khô đáy. Người dân phải đi cả chục ki-lô-mét đường để vào các khe suối lấy nước, song nếu khô nóng kéo dài thì các khe suối cũng khô cạn không biết lấy nước ở đâu để sinh hoạt. Trong khi đó, các hồ và kênh mương dẫn nước cho sản xuất cũng đã gần như khô cạn hoàn toàn.

Tại các thôn: Vĩnh Trường, Từ Thiện của xã Phước Dinh nắng hạn kéo dài nhiều tháng qua đã làm đồng ruộng nứt nẻ, cây cối héo úa, lác đác những cây xương rồng trơ trọi giữa nắng. Nắng hạn khiến chủ các đàn dê, cừu, bò phải đưa đàn đi "di cư" sang những nơi có nguồn nước uống. Điều đáng nói là những cuộc "di cư" này không chỉ dê, cừu mà… cả gia đình cũng chấp nhận đi theo, tạo thành phong trào "du mục" ở nhiều cánh đồng, khu rừng tại Thuận Nam và các địa bàn lân cận.

Trong khi đó, không ít các địa bàn dân cư, người dân mỗi ngày phải chờ các xe bồn chở nước do chính quyền, các tổ chức, doanh nghiệp là các "mạnh thường quân" hỗ trợ (bình quân mỗi ngày, 1 hộ nhận được 20 lít nước).

Bà Nguyễn Thị Thu (60 tuổi, thôn Từ Thiện) cho biết: "Chưa bao giờ thấy nắng hạn kéo dài như năm nay. Nắng hạn thiếu nước đã làm cho đời sống và sản xuất của người dân gặp rất nhiều khó khăn. Cách đây khoảng 2 năm, nước giếng của nhà tôi sâu khoảng 10 - 12m luôn đầy ắp nước, tuy nhiên, đến nay, giếng nước đã cạn khô trơ đáy. Nhiều hộ dân đã đào giếng sâu hơn nhưng vẫn không có nước. Có không ít hộ đã phải lấp giếng bởi đào mãi không thấy nước, nếu để như vậy sẽ là những cái bẫy rất nguy hiểm. Nếu không có xe bồn về cung cấp cho người dân hơn 1 tháng nay, thì không biết dân chúng tôi ăn uống và sống thế nào đây?".

Cũng chung nỗi lo như bà Thu, ông Phan Văn Lượng, trú tại thôn Từ Thiện chia sẻ: "Nắng nóng từ tháng 7-2014 đến nay, khiến đời sống người dân gặp nhiều khó khăn. Đồng ruộng, nương vườn bỏ hoang, cây cối héo úa, người dân phải đi làm thuê. Ngoài sử dụng nước do bộ đội Quân khu 5 cấp, nếu gia đình có việc, chúng tôi phải mua nước lọc thêm để sử dụng".

Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng thôn Từ Thiện cho biết: "Thôn Từ Thiện và các thôn Vĩnh Trường, Sơn Hải 1, Sơn Hải 2 thuộc vùng bãi ngang ven biển, chủ yếu sản xuất nông nghiệp và đi biển, đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Nay hạn hán kéo dài, đất nứt nẻ, bạc màu nên diện tích đồng ruộng bỏ hoang rất lớn. Thực tế từ 2 năm nay, người dân trong thôn phải bỏ tiền mua nước lọc để ăn uống. Nước để sinh hoạt phụ thuộc vào nguồn nước máy nhưng cũng bị nhiễm mặn. Hằng ngày, người dân phải đi hàng chục cây số để lấy từng can nước cho gia súc uống. Thiếu nước, bà con phải bỏ ruộng đi làm thuê, đàn gia súc không phát triển được".

Tập trung cấp nước sinh hoạt cho dân

Theo ông Nguyễn Tin, Trưởng phòng Nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Thuận, hiện lưu lượng nước về hồ thủy điện Đa Nhim chỉ đạt 4m3/s. Trong khi đó, lưu lượng nước xả về hạ du lớn hơn nhiều. Nếu trong thời gian 2 đến 3 tháng tới, trời không có mưa từ Tây Nguyên, hồ thủy điện này cũng sẽ hết nước điều tiết. Trong khi đó, 20 hồ thủy lợi trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận chỉ còn khoảng 18 triệu mét khối nước, tức chỉ còn 9,7% tổng dung tích các hồ chứa. Tất cả các sông, suối trên địa bàn tỉnh đã tắc dòng chảy.

Theo dự báo, nắng nóng vẫn còn kéo dài, đến cuối tháng 9 tới mới có mưa, nhưng thấp hơn so với cùng kỳ. Thực tế, ngoại trừ TP Phan Rang - Tháp Chàm, các huyện còn lại của Ninh Thuận đều bị ảnh hưởng hạn hán, trong đó, huyện Thuận Nam là địa bàn bị hạn nhiều nhất, với tổng diện tích đất bỏ hoang lớn, các công trình thủy lợi bị khô hạn nặng.

Tính đến đầu tháng 5-2015, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận có hơn 40ha lúa thiệt hại 100%, 3,1ha giảm năng suất, 6.100ha lúa vụ đông xuân ngừng sản xuất do không có nước vì hạn hán kéo dài. Cùng với đó, hơn 135ha nho và một số cây hoa màu khác nắng nóng đã làm giảm năng suất khoảng 50%, 68ha bắp mất trắng hoàn toàn, 260ha mía bị thiệt hại 100%, 400ha mía thiệt hại từ 50 - 70%. Nắng nóng cũng làm thiệt hại lớn đến chăn nuôi. Đến nay, có 311 con gia súc (dê, cừu, bò) chết do thiếu thức ăn, nước uống; 14,7ha rừng bị cháy…

Trước thực tế trên, hiện UBND tỉnh Ninh Thuận và ngành chức năng tỉnh đã huy động các lực lượng và nhiều phương tiện chở nước phục vụ sinh hoạt hàng ngày cung cấp cho 18.783 nhân khẩu tại các vùng bị hạn nặng. Tuy nhiên, đến cuối tháng 5 này, nếu trời không mưa sẽ có thêm hơn 16 nghìn nhân khẩu trên toàn tỉnh cần được cung cấp nước sinh hoạt hằng ngày. Với những khó khăn đó, hiện UBND tỉnh Ninh Thuận cũng đang chỉ đạo các cấp, các ngành cùng cộng đồng doanh nghiệp vào cuộc hỗ trợ nước sạch cho nhân dân.

Về lâu dài, UBND tỉnh Ninh Thuận sẽ có đề án trình Chính phủ xem xét, triển khai các dự án thủy lợi tại địa phương. Ngoài các giải pháp trên, UBND tỉnh đã chỉ đạo các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân trong việc chủ động tiết kiệm sử dụng nước; tập trung triển khai các biện pháp, phương án chống hạn, cung cấp đủ nước sinh hoạt cho dân. Quan điểm của tỉnh là không để người dân nào khát nước, thiếu đói; không để gia súc đói, thiếu nước, dịch bệnh phát sinh, sau đó mới tính đến chuyện sản xuất.

Thời gian tới, tỉnh Ninh Thuận sẽ tập trung phối hợp điều tiết nước từ hệ thống thủy điện Đa Nhim, cực điểm là điều tiết 17m3/s để chống hạn; chủ động chở nước phục vụ sinh hoạt của nhân dân. Đồng thời, lên phương án di chuyển đàn gia súc đến khu vực có nước, khơi thông dòng chảy, nhân rộng công nghệ tưới tiêu tiết kiệm, chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện khô hạn, chủ động phòng chống cháy rừng.

Triển khai phân bổ gạo từ nguồn Chính phủ hỗ trợ cho nhân dân vùng đất bỏ hoang không sản xuất được do hạn kéo dài; triển khai các biện pháp cấp nước cho dân từ nguồn hỗ trợ của Chính phủ. Đẩy nhanh tiến độ các dự án, triển khai xây dựng công trình cung cấp nước tại thôn Xóm Bằng (xã Bắc Sơn, Thuận Bắc); công trình cấp nước cho xã Phước Trung (huyện Bắc Ái); huy động triển khai xây dựng các lực lượng Quân đội, Công an, thanh niên… chở nước hỗ trợ cho người dân ở những nơi khô hạn.