Trẻ em Lũng Pù trong không khí ngày Tết sớm.

Những ngày qua, sau những giờ làm việc vất vả trên nương, người Mông ở Lũng Pù cùng nhau tụ tập để hát, múa, đánh sảng, ném còn, hát đối giao duyên... Trong không khí rộn rã của tiếng khèn, tiếng chiêng, từng đoàn người, từ các cụ già đến các em nhỏ xúng xính trong những bộ áo, váy mới đi chơi Tết.

"Đó là ngày hội lớn, đã có từ xa xưa của người Mông ở Lũng Pù, nhưng một thời, do kinh tế khó khăn nên tập tục này bị lãng quên trong một thời gian dài. Đến khi được Đảng, Nhà nước quan tâm, cách đây khoảng mươi năm, tập tục này đã trở lại và duy trì đều đặn hàng năm. Những người già như chúng tôi sẽ cố gắng giúp người Mông giữ gìn bản sắc văn hóa của mình" - Già Thò Mí Say tự hào chia sẻ với chúng tôi.

Giá trị văn hóa đặc sắc

Có mặt tại Lũng Pù trong những ngày Tết cổ truyền của người Mông, ai cũng cảm nhận được không khí rộn ràng, náo nức thể hiện rõ trên khuôn mặt của từng người. Các chàng trai Mông trẻ trung, khỏe khoắn, còn các cô gái miệng cười tươi như hoa, khoác lên mình những bộ váy áo hoa văn ánh màu tươi trẻ, nhộn nhịp kéo về trung tâm xã Lũng Pù chào đón năm mới.

Anh Vàng Chí Sính, nhà ở bản Sảng Chải A cho chúng tôi biết, trước khi diễn ra phần hội vào sáng 2-1-2015, từ chiều 1-1 (tức ngày 30 Tết theo hệ lịch riêng của đồng bào Mông), người dân Lũng Pù bắt đầu nghỉ ngơi, chuẩn bị đón Tết. Tất cả các công cụ sản xuất từ thời điểm này đều được "niêm phong", ví dụ, các lò rèn làm lễ đóng lò, cối xay ngô được tháo ra, dán một tờ giấy bản lên trên rồi làm lễ với đủ các thứ lễ vật gà, bánh ngô, rượu.

Trong Tết của người Mông, có ba món không thể thiếu là thịt, rượu và bánh ngô. Đêm 30 Tết, nhà nào cũng làm lễ cúng ma nhà (tổ tiên) bằng một con lợn sống, một con gà trống, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cầu cho các thành viên trong gia đình khỏe mạnh, ai cũng đoàn kết, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau. Sau nghi thức cúng tế, mới mang lợn và gà ấy đi giết thịt ăn Tết.

Nói về phong tục đón Tết sớm đặc trưng của người Mông ở Lũng Pù, anh Đỗ Viết Thành, Chủ tịch UBND xã Lũng Pù chia sẻ, cách ăn Tết của người Mông là một nét văn hóa độc đáo, không lẫn vào cách ăn Tết của những dân tộc khác. Trong những lần gặp gỡ, du xuân, nhiều chàng trai, cô gái người Mông đã tỏ tình, giao duyên, nên vợ thành chồng. Người Mông ở Lũng Pù rất hiếu khách. Họ quan niệm ngày Tết mà có nhiều anh em, bạn bè đến chúc và cùng ăn Tết, chúc nhau những điều tốt đẹp là năm đó gia chủ làm ăn có nhiều "lộc" hơn.

Một năm đã qua với bao vất vả, đồng bào Mông ở Lũng Pù ai cũng rắn rỏi như ẩn chứa sức mạnh của thần núi, sự phóng khoáng của thần suối, thần rừng. Năm nay, thực hiện theo sự chỉ đạo của UBND huyện Mèo Vạc, các ban, ngành chức năng xã Lũng Pù cố gắng đảm bảo cho bà con nhân dân trên địa bàn xã có một cái Tết thực sự vui vẻ, ấm cúng và an toàn, tiết kiệm. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao sôi nổi được tổ chức chu đáo, thu hút được đông đảo bà con nhân dân và du khách đến tham gia.

"Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền và thực hiện đầy đủ các chính sách của Đảng, Nhà nước, ở Lũng Pù, hủ tục và đói nghèo đã dần được đẩy lùi. Nhìn lại một năm qua, cộng đồng dân cư tại các bản đã cố gắng, nỗ lực đoàn kết cùng nhau thực hiện đạt được kết quả tích cực trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư" gắn với xây dựng nông thôn mới. Trên cái nền khởi sắc đó, chính quyền xã cố gắng giúp đồng bào lưu giữ những nét văn hóa đặc sắc của mình..." - Chủ tịch Thành tâm sự.

Náo nức du xuân.

Ngày càng no ấm

Hướng ánh mắt về dãy núi trước mặt, già Thò Mí Say cho chúng tôi hay, ở Lũng Pù, dân cư sinh sống chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông. Được Đảng, Nhà nước quan tâm, đồng bào chăm lo phát triển kinh tế nên cái đói, cái nghèo dần được đẩy lùi, đời sống ngày một no ấm.

"Mới ngày nào, cái nghèo đói cứ bám dai dẳng, nay nhiều nhà đã có của ăn, của để, có ti vi, xe máy. Ngày trước không có tiền, người Mông ở Lũng Pù ít hiểu biết, hễ bệnh tật lại mời thầy cúng, nên bệnh càng nặng thêm. Còn bây giờ, đã có cán bộ y tế ở xã, bệnh viện lớn ở huyện, bà con ai cũng yên tâm, khỏe mạnh..." - Già Thò Mí Say khoe rồi mời chúng tôi vào mâm uống rượu.

Trong câu chuyện bên bát rượu ngô thơm phức, Trưởng bản Chí Dỉ Phìn, Hờ A Pó - vị khách quý của gia đình già Say tự hào cho biết, năm nay, đồng bào Mông ở Lũng Pù tổ chức ăn Tết to hơn mọi năm, vì cuộc sống ngày càng khấm khá. Tùy theo điều kiện từng gia đình, nhà có điều kiện hoặc đông anh em thì mổ lợn to, nhà chưa giàu thì lợn nhỏ, sắm lễ cúng sao cho vừa tiết kiệm, vừa đúng phong tục. Anh em hoặc hàng xóm thường không ăn Tết trùng ngày để có thời gian đến uống rượu với nhau.

Riêng nhà già Say chuẩn bị một con lợn gần 80kg, 40kg gạo nếp làm bánh, hơn chục con gà cùng rượu ngon để mời con cháu, bạn bè đến ăn Tết. "Vì đời sống ngày càng được nâng cao nên mâm cỗ ngày Tết đầy đủ và vui vẻ hơn. Ai cũng phấn khởi và nghĩ đến tương lai tươi sáng trước thềm năm mới..." - Hờ A Pó chia sẻ.

Nhấp thêm hớp rượu ngô, thưởng thức món thịt lợn vùng cao thơm ngậy, chúng tôi cảm nhận được niềm vui của già Thò Mí Say, Trưởng bản Hờ A Pó cũng như bao người dân Lũng Pù khi có cuộc sống đủ đầy, no ấm cùng với niềm tin về một tương lai tươi sáng, tốt đẹp hơn...