Binh sĩ NATO trong một cuộc tập trận ở châu Âu tháng 3-2014. Ảnh: forces.ca

Trả lời phỏng vấn báo Đức Welt am Sonntag, ông Giăng-cơ cho biết một quân đội chung của EU sẽ giúp khối này phối hợp hiệu quả hơn trong chính sách đối ngoại và quốc phòng, tăng cường sự thống nhất giữa 28 nước thành viên của khối, tránh được những đe dọa an ninh từ phía Nga, đồng thời có thể chia sẻ trách nhiệm chung với toàn cầu.

Đề xuất hoang tưởng?

Sáng kiến của Chủ tịch EC đã nhận được sự ủng hộ từ phía Đức. Cả Thủ tướng An-giê-la Méc-ken và Ngoại trưởng F.W Xtai-mai-ơ về cơ bản ủng hộ các lý lẽ mà ông Giăng-cơ đưa ra cho ý tưởng thành lập quân đội châu Âu. Ông Xtai-mai-ơ cảnh báo những mối nguy hiểm và đe dọa mới đối với trật tự hòa bình châu Âu đòi hỏi phải có “sự phù hợp nhanh chóng” trong chiến lược an ninh.

Chủ tịch Ủy ban đối ngoại của Quốc hội Đức, Noóc-bớt Rốt-ghen, cho rằng đây là thời điểm thích hợp để thống nhất lực lượng quân đội của 28 nước thành viên EU thành một đội quân vũ trang rộng lớn toàn châu Âu. Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Đức U-xu-la Vôn Đơ Lê-en tuyên bố các nước châu Âu nên cân nhắc vì một mô hình an ninh tập thể trong tương lai sẽ mang lại hiệu quả. Trước đó, bà Lê-en cũng từng đề cập tới một quân đội EU, gọi đó là mục tiêu chính trị của khối.

Tuy nhiên, đề xuất của ông Giăng-cơ cũng vấp phải sự phản đối của một số thành viên khác, đặc biệt là Anh và Pháp, hai quốc gia có tiềm lực quân sự lớn nhất tại châu Âu. Vốn không ủng hộ tăng cường khối thống nhất EU, hai nước này tỏ ra thận trọng với việc giao cho EU vai trò quân sự lớn hơn vì điều này có thể làm suy yếu Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Người phát ngôn Chính phủ Anh coi đây là ý tưởng “không có triển vọng” và “nước Anh chưa có ý định tham gia”. Một Nghị sĩ Anh cho rằng, ý tưởng hướng tới một quân đội chung phải ngừng lại. Ông cho rằng Chủ tịch EC đang sống trong “một thế giới hoang tưởng”, đồng thời đặt câu hỏi: nếu phải đối mặt với một mối đe dọa an ninh nghiêm trọng, các nước thành viên EU sẽ muốn dựa vào NATO hay quân đội chung EU?

Với hầu hết các nước EU, quân đội là biểu tượng cơ bản cho chủ quyền quốc gia. Việc giao quân đội cho EU là điều khó xảy ra, đặc biệt với các nước lớn, nơi quân đội được xem là nền tảng cơ bản cho ảnh hưởng chính trị. Nhiều nghị sĩ đối lập Anh cho rằng việc tạo ra một lực lượng quân đội chung của EU sẽ là một “bi kịch” đối với khu vực cũng như đe dọa chủ quyền của mỗi thành viên của khối này. Ngoài ra, điểm khó nữa là các nước thành viên phải nhất trí được cơ chế pháp lý cho việc triển khai quân, điều cho tới nay vẫn rất khác biệt ở nhiều nước châu Âu.

Từ thập kỷ 50 của thế kỷ trước, Đức, Pháp, I-ta-li-a và các nước thuộc Liên minh Hải quan Bê-nê-luých (tiền thân của EU ngày nay) đã muốn thành lập Cộng đồng Quốc phòng châu Âu để phản ứng với Chiến tranh Thế giới II, song ý tưởng hồi đó đã đổ vỡ do không vượt qua được rào cản tại Quốc hội Pháp. Từ đó tới nay, kế hoạch này còn được nhắc lại nhiều lần. Gần đây nhất, năm 2004, EU đã quyết định thành lập một lực lượng quân sự luân chuyển giữa các nước thành viên để sẵn sàng triển khai can thiệp vào các khu vực khủng hoảng, song thực tế lực lượng này chưa bao giờ được triển khai.

Thách thức NATO hay Nga?

Ông Giăng-cơ đã bác bỏ quan điểm cho rằng việc thành lập quân đội EU sẽ đe dọa tới vai trò của NATO tại khu vực. Dù vậy, nhiều ý kiến vẫn băn khoăn về mục đích của EU khi muốn thành lập quân đội chung, khi mà hầu như các nước trong khối đã tham gia NATO và tất cả đều là thành viên của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OECD). Điều đó có nghĩa là châu Âu không thiếu quân đội chung và cơ chế chung để xử lý những vấn đề an ninh.

Thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ và phương Tây thành lập NATO để làm đối trọng với Liên Xô và phe XHCN ở Trung và Đông Âu. Hiện khối quân sự này vẫn được duy trì để bảo vệ sự thống trị của Mỹ và phương Tây, ngăn chặn bất cứ quốc gia nào, lực lượng nào đe dọa lợi ích của họ trên toàn thế giới. Một câu hỏi đặt ra là liệu vai trò của Mỹ có bị ảnh hưởng khi quân đội chung EU được thành lập?

Từ lâu Mỹ vẫn muốn EU thành lập quân đội riêng để giảm bớt gánh nặng cho Mỹ. Trên thực tế, sự tồn tại của NATO sau khi khối Vác-sa-va tan rã không còn mang nhiều ý nghĩa như trước, chi phí lại quá cồng kềnh. Nếu EU thành lập quân đội chung để xử lý các vấn đề liên quan đến riêng châu Âu sẽ giúp chia sẻ trách nhiệm với Mỹ tại khu vực này.

Trong khi phía Mỹ chưa có phản ứng nào, giới chức Nga đã lên tiếng chỉ trích ý tưởng này, coi đây là sự khiêu khích. ảnh hưởng tới an ninh và hòa bình ở châu Âu. Nghị sĩ cấp cao của Nga Lê-ô-nít Xlút-xki cho rằng EU muốn thành lập một quân đội thống nhất để đối trọng với Nga, trong khi tuyên bố không có ý định đi đến chiến tranh với bất cứ quốc gia nào. Thành viên Ủy ban Quốc phòng của Đu-ma Quốc gia (Hạ viện) Nga, Phranh Klin-xê-vích, bày tỏ hoài nghi liệu một quân đội chung của EU có giúp thực thi các chính sách đối ngoại và an ninh chung, đảm bảo an ninh và thực hiện các trách nhiệm của châu Âu trên thế giới.