Đông đảo khán giả xem biểu diễn rối nước tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Ảnh: Mai Hồng

Tiếng trống mở màn buổi biểu diễn đầu tiên của phường rối nước Thanh Hải (Hải Dương) tại thủy đình mới, trong khuôn viên của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam dường như náo nức hơn. Các nghệ nhân trong phường rối cũng hào hứng hơn khi biểu diễn tại đây. Ông Phạm Khắc Xoa, Trưởng phường rối nước Thanh Hải ví von rằng: "Không khác gì mình đang ở ngôi nhà tranh được lên ở ngôi nhà khang trang và đẹp đẽ, tự nhiên có cảm giác ấm cúng. Khi nhìn vào thủy đình khang trang và thuận tiện khai thác, tâm lý mình thấy phấn chấn hẳn lên...".

Cùng với các nghệ nhân phường rối nước Thanh Hải biểu diễn trong chương trình đầu tiên tại thủy đình mới, chị Nguyễn Thị Thúy cảm thấy rất vui. Chị bảo: "thay mặt các  phường rối nước biểu diễn trong lễ khánh thành thủy đình này, mình cảm thấy vinh dự lắm. Anh chị em trong phường cố gắng hết sức để mang lại niềm vui cho khán giả". 

Thủy đình mới tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam do các nghệ nhân của làng Chàng Sơn và Sài Sơn (Hà Nội) xây dựng trong 4 tháng (từ tháng 6 đến tháng 10-2015). Theo PGS-TS Võ Quang Trọng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, công trình này được xây dựng dựa trên cơ sở nghiên cứu kỹ hệ thống thủy đình và các công trình kiến trúc dân gian ở đồng bằng Bắc bộ.

"Thủy đình này được xây dựng dựa trên lối kiến trúc truyền thống của thủy đình ở Chùa Thầy, có tham vấn thêm ý kiến của các nghệ nhân lớn tuổi ở phường rối nước dân gian. Đây không chỉ là một công trình văn hóa, mà còn là điểm kết nối của 16 phường rối nước ở miền Bắc. Hơn nữa, với một điểm như thế này thì các nghệ nhân rối nước sẽ có dịp để sáng tạo, đưa hết tài nghệ của mình ra để phục vụ công chúng và thúc đẩy nghệ thuật rối nước dân gian phát triển hơn nữa..."- PGS-TS Võ Quang Trọng nói.

Thủy đình được làm theo hướng Tây, thiết kế theo kiến trúc truyền thống, kiểu chồng diêm tám mái, đầu đao uốn cong mềm mại, các đầu đao, kìm nóc được làm từ giấy dó, vôi, mật mía, nước xi măng, mái lợp ngói, mũi hài, cong vút, mềm mại như cánh hoa, nhìn tổng thể như một bông hoa, hòa nhập với thiên nhiên. Toàn bộ phần kết cấu nhà được làm bằng gỗ lim, nền làm bằng bê tông cốt thép.

Thủy đình được thiết kế 16 cột, 2 tầng cổ diêm, mái dốc có 8 đầu đao cong vút, diện tích sàn là 20 mét vuông, diện tích biểu diễn là 20 mét vuông. Thủy đình mới tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam không chỉ là nơi biểu diễn lý tưởng của các phường múa rối nước dân gian mà còn là điểm đến để du khách thưởng ngoạn vẻ đẹp của một công trình kiến trúc đặc sắc trong khuôn viên khu trưng bày ngoài trời rợp bóng cây xanh. Đây là nơi kết nối các phường rối nước dân gian đến biểu diễn  để bảo tồn một loại hình di sản văn hóa độc đáo do người nông dân ở đồng bằng Bắc bộ sáng tạo nên.

Chính vì thế, đại diện các phường rối nước dân gian rất vui mừng, phấn khởi khi Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đưa thủy đình mới đi vào hoạt động. Ông Vũ Viết Đê, Phó phường múa rối nước dân gian huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định cho biết, khai trương thủy đình mới, chúng tôi vô cùng phấn khởi, vì đây là thủy đình bảo đảm đầy đủ những nét văn hóa đặc sắc của cha ông chúng ta ngày xưa để lại, buồng trò ra buồng trò, buồng nhạc ra buồng nhạc, chỗ khách ngồi cũng rất đẹp. Chúng tôi rất vinh dự và xin hứa sẽ cùng Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam phát huy nghệ thuật múa rối nước dân gian đặc sắc này.

Còn ông Nguyễn Hữu Chính, Phó phường rối nước làng Ra, Bình Phú, Thạch Thất, Hà Nội thì bảo: "Có thủy đình mới đúng tâm nguyện của các nghệ nhân và các phường rối. Chúng tôi rất phấn khởi. Chúng tôi là những người được thừa kế di sản của cha ông để lại, nhưng chúng tôi chưa chắc đã làm hết được những việc như các bậc tiền bối thực hiện. Chúng tôi sẽ mang những gì được thế hệ trước lưu truyền lại, đem ra quảng bá với dân chúng Thủ đô và cả người nước ngoài"...

Các chương trình biểu diễn múa rối nước luôn là điểm thu hút công chúng khi đến thăm Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Thủy đình mới quay về hướng Tây tạo cho khán giả có tầm nhìn theo dõi các chương trình biểu diễn tốt hơn.

Hiện nay, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam có chương trình biểu diễn múa rối nước vào thứ bảy, chủ nhật, mỗi ngày 4 ca. Theo PGS-TS Võ Quang Trọng, thời gian tới, Bảo tàng sẽ tiếp tục hoàn thiện nốt phần khu vực ghế ngồi dành cho khán giả có mái che. Bảo tàng cũng sẽ tiếp tục mời các nghệ nhân chế tác con rối đến trình diễn và xây dựng thêm một thủy đình nhỏ để các em nhỏ đến với bảo tàng học điều khiển con rối. Các hoạt động này sẽ tạo điều kiện để công chúng trong và ngoài nước thêm hiểu, thêm yêu nét đặc sắc của nghệ thuật múa rối nước của Việt Nam.