Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chắc Hây-gơ chủ trì Diễn đàn Quốc phòng Mỹ - ASEAN tại Ha-oai. Ảnh: whitehouse.gov

Thúc đẩy hợp tác quốc phòng

Chủ đề chính của Diễn đàn lần này đề cập đến việc tăng cường quan hệ và hợp tác quốc phòng Mỹ - ASEAN trong các lĩnh vực cụ thể như: Cứu trợ và xử lý hậu quả các vụ thảm họa thiên nhiên. Với thực tế đã và đang diễn ra, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chắc Hây-gơ cho rằng, sự hợp tác cùng nhau khắc phục hậu quả cơn bão Haiyan ở Phi-líp-pin hồi năm ngoái và tìm kiếm chiếc máy bay Boeing 777 của hãng hàng không Malaysia Airlines mất tích ngày 8-3 vừa qua là những trường hợp điển hình chứng tỏ rằng quan hệ quốc phòng giữa Mỹ và các nước ASEAN không chỉ thuần túy là tập trận chung, mà còn có thể mở rộng trong nhiều lĩnh vực khác mang tính nhân đạo. Tại diễn đàn lần này, các quan chức quốc phòng Mỹ và ASEAN nhất trí xác định thảm họa thiên nhiên cũng là một yếu tố liên quan chặt chẽ với an ninh trong thế kỷ 21. Thách thức này đòi hỏi các quốc gia, trong đó có Mỹ và ASEAN, cần phải tăng cường hợp tác với nhau.

Trong bài viết với tiêu đề "Hiện thực hóa sự tái cân bằng tại châu Á-Thái Bình Dương" đăng trên trang mạng "DefenseOne.com" ngày 1-4, trước khi rời Oa-sinh-tơn sang Hô-nô-lu-lu để đón tiếp Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN, Bộ trưởng Chắc Hây-gơ, với tư cách là chủ nhà đăng cai diễn đàn, đã cho rằng trong một thế giới mà các thách thức an ninh không phụ thuộc vào biên giới địa lý và trong bối cảnh các nền kinh tế của thế giới có sự liên kết và ràng buộc lẫn nhau chưa từng có thì không một quốc gia nào có thể đi một mình mà hy vọng đạt được thịnh vượng. Để có được thịnh vượng và an ninh bền vững trong thế kỷ 21 đòi hỏi các quốc gia phải cùng làm việc với nhau nhằm đối phó và giải quyết các thách thức an ninh chung. Trong cả hai trường hợp, trận bão Haiyan tàn phá Phi-líp-pin hồi năm ngoái và vụ máy bay Ma-lai-xi-a mất tích, các quốc gia trong khu vực đã có thể gạt sang một bên những mâu thuẫn để cùng nhau khắc phục hậu quả một cách có hiệu quả. Sự hợp tác ngày càng sâu rộng này đòi hỏi những nỗ lực cụ thể và liên tục, giống như những nỗ lực mà ASEAN đã và đang theo đuổi nhằm thiết lập một cấu trúc an ninh khu vực hùng mạnh đủ sức vượt qua các thách thức chung.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, các đại biểu cũng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm về một loạt vấn đề liên quan tới quốc phòng và an ninh, xác định cần hợp tác chặt chẽ để đối phó với các thách thức an ninh trong thế kỷ 21 mà sự hợp tác trước hết với Mỹ và ASEAN là trong hợp tác hàng hải và cách thức giải quyết các căng thẳng ở Biển Đông. Tại Diễn đàn, Bộ trưởng Hây-gơ đã bày tỏ mối quan ngại ngày càng tăng trước những căng thẳng gia tăng ở khu vực Biển Đông, nơi quyền lợi của các nước cần phải được tôn trọng và Mỹ quan ngại về những đe dọa sử dụng vũ lực. Ông kêu gọi các bên tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông cần phải dựa trên luật pháp và các nguyên tắc ứng xử quốc tế, đồng thời khẳng định, việc gia tăng hợp tác quốc phòng giữa Mỹ và ASEAN không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào. Trong chính sách tái cân bằng với châu Á, Mỹ cũng gia tăng quan hệ với Trung Quốc và bằng chứng là ngay sau Diễn đàn này, Bộ trưởng Hây-gơ có chuyến thăm tới Trung Quốc.

Thêm sự khẳng định cho chiến lược "xoay trục"

Diễn đàn Quốc phòng Mỹ - ASEAN diễn ra trong bối cảnh các quan chức chóp bu của Mỹ liên tục có các chuyến thăm Đông Nam Á và sự kiện này được xem như một lời khẳng định thêm cho chiến lược chuyển trọng tâm sang châu Á - Thái Bình Dương mà Tổng thống Ô-ba-ma từng cam kết khi bắt đầu nhiệm kỳ hai.

Trong các chuyến thăm Đông Nam Á thời gian qua, giới chức quân sự Mỹ đều khẳng định tiếp tục duy trì sự hiện diện tại châu Á - Thái Bình Dương và đóng vai trò là một nhân tố quan trọng giúp tái cân bằng cũng như duy trì ổn định trong khu vực; tái khẳng định Mỹ sẽ không đứng về bên cụ thể nào trong các cuộc tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông, nhưng cũng không chấp nhận các hành xử hiếu chiến vượt ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế, có nghĩa vụ bảo vệ Phi-líp-pin theo Hiệp ước quốc phòng song phương ký năm 1951. Tổng thống Ô-ba-ma cũng đã có kế hoạch công du 4 nước châu Á gồm: Nhật Bản, Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a và Phi-líp-pin trong tháng này.

Thực tế, Mỹ đã và đang từng bước gia tăng quan hệ với quân đội các nước ASEAN, trong đó có việc nâng cấp căn cứ và triển khai 4 tàu chiến tại Xin-ga-po; củng cố mối quan hệ đồng minh lâu đời với Thái Lan; tìm cách nâng cấp quan hệ quân sự với Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a, Bru-nây... Mỹ và ASEAN cũng đã nhất trí tiếp tục triển khai kế hoạch hành động Mỹ - ASEAN giai đoạn 2011-2015 hướng tới quan hệ đối tác chiến lược. Cuối năm ngoái, trong chuyến trở lại Việt Nam trên cương vị Ngoại trưởng, ông Giôn Ke-ri hứa sẽ cung cấp khoản viện trợ 32,5 triệu USD hỗ trợ các nước ASEAN tăng cường năng lực chấp pháp trên biển. Tại Diễn đàn Quốc phòng Mỹ - ASEAN, ông Chắc Hây-gơ cũng khẳng định việc ngân sách quốc phòng bị cắt giảm không ảnh hưởng tới cam kết của Oa-sinh-tơn trong tái cân bằng với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Ông Chắc Hây-gơ họp báo về kết quả Diễn đàn Quốc phòng Mỹ - ASEAN. Ảnh: defense.gov

Đóng góp của Việt Nam

Dẫn đầu Đoàn Việt Nam tham dự Hội nghị, Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam Phùng Quang Thanh coi đây là dịp hết sức quan trọng để các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN có dịp trao đổi, đối thoại với nhau và đối thoại với Mỹ. Bộ trưởng Phùng Quang Thanh khẳng định việc tổ chức Diễn đàn Quốc phòng Mỹ - ASEAN là cần thiết nhằm tăng cường sự hợp tác và phối hợp đối phó với các thách thức phi truyền thống như cứu trợ, giải quyết hậu quả thiên tai. 

Tại Hội nghị, Bộ trưởng Phùng Quang Thanh nêu rõ, thúc đẩy hợp tác với các cường quốc, với các đối tác quan trọng, trong đó có Mỹ, là một trong những ưu tiên của ASEAN cũng như của Việt Nam. Mỹ có vai trò quan trọng trong việc đóng góp duy trì hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có ASEAN. Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, điều quan trọng là ASEAN phải duy trì được vai trò trung tâm và chủ đạo của mình.

Về vấn đề Biển Đông, Bộ trưởng Phùng Quang Thanh cho biết, đây là một vấn đề nổi cộm, đã và tiếp tục được đề cập tại các hội nghị của ASEAN, trên nguyên tắc chung là giữ được sự ổn định và an ninh hàng hải, giải quyết các bất đồng bằng biện pháp ngoại giao, theo các nguyên tắc luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, tuyên bố 6 điểm của ASEAN, tôn trọng các nguyên tắc duy trì nguyên trạng trong Tuyên bố của các bên về Biển Đông (DOC), tiến tới việc ASEAN cùng Trung Quốc xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC).

Diễn đàn Quốc phòng được đánh giá là một cột mốc lịch sử đánh dấu sự gắn kết và can dự ngày càng gia tăng của Mỹ với ASEAN, và cũng là minh chứng cho thấy vai trò quan trọng của các nước ASEAN trong việc duy trì sự ổn định, hòa bình và thịnh vượng của khu vực.