Một Đền Hùng không lộng lẫy, hoành tráng cho ta những hướng vọng để tri ân và những nhớ thương để quy tụ. Con đường dựng nước và giữ nước đã dài về thời gian, đã rộng về không gian, dân tộc bật lên từ mồ hôi và máu, lớp lớp ngã xuống, lớp lớp đứng lên, sinh tử nào cũng mang trong mình khí phách Lạc Việt. Con Rồng cháu Tiên không phải là một cách tự nhận vu vơ mà đó là niềm tự hào, lòng tự trọng được hun đúc qua những éo le lịch sử với muôn vàn cam go không kể xiết, những mất còn khi đối mặt với kẻ thù gần, kẻ thù xa.

Tổ tiên ông cha ta thật tuyệt vời, thật vĩ đại. Nếu không vĩ đại, không tuyệt vời, chúng ta tồn tại làm sao được, khi bên cạnh chúng ta vẫn có kẻ nhòm ngó với nhiều tham vọng. Hơn một nghìn năm Bắc thuộc là thời gian quá đủ để khẳng định bản lĩnh con cháu Rồng Tiên và văn hóa Lạc Việt. Bằng chính mồ hôi, xương máu của mình, chúng ta đã dựng nên nền độc lập cho Tổ quốc, núi sông bờ cõi chia đôi, phong tục Bắc Nam mỗi nơi mỗi khác (Nguyễn Trãi).

Cánh Chim Lạc bay ra Biển Đông, bay về trời Nam, âm thầm vượt sóng, vượt gió để hôm nay chúng ta có rộng dài đất nước. Văn hóa Việt vẫn bảo lưu, bảo tồn trong những vật thể, phi vật thể của dân tộc và của nhân loại. Suy xét một cách nghiêm túc thì dân tộc ta, trước hết là tổ tiên ông cha ta đã tìm cách "đứng" trên vai những kẻ khổng lồ.

Hay nói một cách khác là ngoài cái ta có, dân tộc mình đã khéo léo khôn ngoan Việt hóa những tinh hoa nhân loại được nhập vào kể từ tư tưởng, khoa học, tôn giáo. Tư tưởng, tôn giáo vào, ta chỉ giữ cái cốt lõi, còn diện mạo hình thái của nó bị chi phối khá nhiều tính cách, tâm hồn Việt. Phô trương không phải là bản tính người Việt, thế nên, chùa chiền, miếu mạo, nhà thờ ít đồ sộ. Nhỏ bé mà không lẫn. Những kích thước khiêm nhường nhưng rất hài hòa và nhiều gợi mở, gửi gắm.

Chùa Một cột chỉ là bông sen mảnh dẻ nhưng sau nghìn năm vẫn không cũ. Chùa Đồng trên lồng lộng Yên Tử xưa kia cũng bé nhỏ vô cùng mà sao chưa bao giờ ngớt bước người hành hương. Nhà thờ Đá Kim Sơn cũng có những đường cong rất Việt... Kinh đô Huế, phố cổ Hội An, Thành Thăng Long, Thánh địa Mỹ Sơn rồi Nhã nhạc cung đình Huế, quan họ Kinh Bắc, xoan Đất Tổ, cồng chiêng Tây Nguyên... trở thành di sản văn hóa thế giới một cách tự nhiên, hoàn toàn không phải là nhờ ăn may hay bằng các con đường tiêu cực khác. Bao nhiêu điều hay, cái tốt như thế, bản lĩnh khí phách, trí tuệ, tài hoa như thế không đủ độ tin cậy cho ta tự hào dân tộc sao?

Một dải non sông kéo dài từ chóp nón Lũng Cú, Hà Giang đến Đất Mũi Cà Mau và mở rộng ra tận Hoàng Sa, Trường Sa, Phú Quốc không đủ cho ta thấy được bản lĩnh can trường và trí tuệ sáng láng của ông cha sao? Thế mà vẫn có những đứa con hoang tìm cách dè bỉu, chê bai. Đôi ba kẻ ăn cơm châu thổ Hồng Hà, châu thổ Cửu Long, uống ca dao tục ngữ Việt lại sa sả mắng chửi dân tộc mình.

Trong mắt họ, chúng ta chỉ là sản phẩm của bùn lầy nước đọng, tranh tre nứa lá. Ôi chao, cái kiểu miệt thị dân tộc ấy dù được che đậy dưới tấm áo choàng tân tiến, đổi mới cũng chỉ là biểu hiện của thói sùng ngoại vô lối mà thôi. Nên nhớ, ông cha ta không hề có tư tưởng bài ngoại. Các tôn giáo vào nước ta đều tìm được chỗ đứng, kiến thức khoa học của nhân loại không mấy khó khăn khi thâm nhập vào đất Việt.

Thậm chí, những kẻ từng dội bom nã đạn vào ta cũng vẫn được tặng hoa hồng khi họ đã hối cải ăn năn. Nhiều phen bị ngoại bang xâm lược, bị đô hộ, bị chèn ép, nên tre phải mọc thành bụi, dân phải kết thành làng mới bám trụ được trước bão giông. Cái liên kết làng xã đó rơi rớt lại trong kiểu thích tụ tập, hay nương tựa khi đến  nơi xa lạ của người Việt. Con cái vào tuổi trưởng thành vẫn bám víu bố mẹ. Cha mẹ lo cho con chưa xong còn phải lo cho cháu, gánh nặng gia đình kẽo kẹt suốt một đời người. Lo mà vẫn ít khi oán trách bởi cái câu thành ngữ nước mắt chảy xuôi đã ngấm vào máu thịt.

Tôi nghĩ, có lẽ dân Việt mình thương con cái nhất trên thế gian này. Biết thương vậy, thương thế là mình tự đày mình, vất vả lắm nhưng không mấy ai cho thế là dại dột, tội nghiệp. Nhìn vào từng cá thể Việt thì tính độc lập, tự chủ có vẻ không cao, nhưng trong tổng thể dân tộc, cộng đồng thì không có giá trị nào cao hơn cái đó.

Câu nói hay nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, theo tôi, là câu Bác phát biểu trước cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn Quân Tiên phong ở Đền Hùng: Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước. Công cuộc giữ nước nay mai sẽ vô cùng cam go khi trước mắt ta, Biển Đông đang "dậy sóng", bởi âm mưu thôn tính của nước láng giềng bên cạnh chúng ta. Cái lưỡi bò trên giấy rất mu mơ, bất nhất; với tham vọng, mưu toan và dã tâm của mình, họ từng bước biến nó thành chiếc lưỡi bò trên biển...

Công cuộc giữ nước của dân tộc Việt lại đứng trước muôn vàn thử thách to lớn. Biển đảo không chỉ là một phần lãnh thổ thiêng liêng của chúng ta, mà nó còn là danh dự và ý chí, tinh thần của cả dân tộc. Biển đảo, Hoàng Sa, Trường Sa là tài sản vô giá của ông cha để lại. Giữ gìn nguyên vẹn những phần lãnh thổ đó là nhiệm vụ không thể thoái thác, không thể lơ là của các thế hệ hôm nay và mai sau. Công cuộc giữ nước sẽ có muôn vàn khó khăn, phức tạp khi nền kinh tế chúng ta chưa đủ mạnh, khi đất nước còn nghèo và phải đối mặt với nhiều kẻ thù đang rình rập, phá hoại.

Trong lịch sử, dân tộc ta thường phải chiến đấu với những kẻ thù lớn mạnh hơn ta rất nhiều lần và điều kỳ diệu là Việt Nam đã chiến thắng. Những chiến thắng đổi bằng rất nhiều máu xương. Lòng yêu nước nồng nàn đã tạo nên sức mạnh dân tộc mà sự bắt đầu chính là đây, nơi khởi nghiệp của Vua Hùng với sự ra đời của Nhà nước Văn Lang đã được định danh là Đất Tổ. Đấy là điểm tựa lớn nhất và mãi mãi của dân tộc ta. Trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước tỏa sáng Tinh thần Hùng Vương!