Phấn đấu giảm 3% hộ nghèo mỗi năm

Tỉnh Gia Lai có 44 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó, đồng bào DTTS chiếm 46,23% dân số toàn tỉnh. Thực hiện Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I (từ năm 2021 đến năm 2025), tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2025 giảm tỷ lệ hộ nghèo đồng bào DTTS hằng năm bình quân trên 3% (áp dụng theo chuẩn nghèo giai đoạn 2022 - 2025). Phấn đấu mức thu nhập bình quân của người DTTS tăng trên 2 lần so với năm 2020; hoàn thành cơ bản 100% công tác định canh, định cư; sắp xếp, bố trí ổn định 95% số hộ di cư không theo quy hoạch; giải quyết cơ bản 100% tình trạng thiếu đất ở, nhà ở, đất sản xuất cho đồng bào DTTS.

Về hạ tầng, phấn đấu 100% xã có đường ô tô đến trung tâm xã được bê tông hóa hoặc nhựa hóa; 100% thôn, làng có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa; 100% số trường, lớp học và trạm y tế được xây dựng kiên cố; 100% số hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia và các nguồn điện khác phù hợp; phấn đấu 95% người DTTS được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 100% đồng bào DTTS được xem truyền hình và nghe phát thanh. Tỷ lệ học sinh học mẫu giáo 5 tuổi đến trường trên 98%, học sinh trong độ tuổi học tiểu học trên 97%, học trung học cơ sở trên 95%, học trung học phổ thông trên 60%, người từ 15 tuổi trở lên đọc thông, viết thạo tiếng phổ thông trên 90%...

Chưa có đủ cơ sở pháp lý triển khai thực hiện

Để thực hiện hiệu quả Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2030, Ban Dân tộc tỉnh Gia Lai đã tham mưu Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh ban hành các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện Chương trình giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 trên địa bàn

Tuy nhiên, quá trình thực hiện chương trình đang gặp một số khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ ngay. Ban Dân tộc tỉnh Gia Lai cho biết, hiện nay một số Bộ, ngành Trung ương đã có Thông tư hướng dẫn thực hiện Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN. Tuy nhiên, một số Dự án, Tiểu dự án chưa có hướng dẫn, do đó việc xây dựng kế hoạch còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, một số nội dung, Tiểu dự án chưa đủ cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện.

Cụ thể đối với Dự án 1 (Giải quyết tình trạng thiếu đất ở, nhà ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt), đến nay chưa có định mức hỗ trợ vốn đầu tư cho 4 nội dung: Hỗ trợ đất ở, nhà ở, đất sản xuất và công trình nước sinh hoạt tập trung. Đối với nội dung “Hỗ trợ đất sản xuất”, qua rà soát, trên địa bàn nhiều huyện hiện không có quỹ đất để hỗ trợ trực tiếp đất sản xuất. Tuy nhiên, trong Thông tư số 02/2022/TT-UBDT ngày 30/6/2022 của Uỷ ban Dân tộc về hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình MTQG, không quy định nội dung được chuyển nhượng đất sản xuất giữa các hộ dân để thực hiện gây khó khăn trong triển khai thực hiện nội dung này.

Việc triển khai nội dung 1, Tiểu dự án 2 thuộc Dự án 3 (Hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị) cũng gặp khó bởi hiện nay, HĐND tỉnh Gia Lai chưa ban hành Nghị quyết quy định nội dung hỗ trợ, mẫu hồ sơ, trình tự, thủ tục lựa chọn dự án, kế hoạch, phương án sản xuất, lựa chọn đơn vị đặt hàng trong thực hiện các hoạt động hỗ trợ phát triển sản xuất các Chương trình MTQG. Do đó, dự án chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý triển khai thực hiện.

Tương tự, tại Tiểu dự án 1, Dự án 5, đối với nội dung xóa mù chữ, HĐND tỉnh chưa ban hành Nghị quyết quy định mức chi hỗ trợ khuyến khích người dân tham gia học xóa mù chữ trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Tiểu dự án 4 - Dự án 5 (Đào tạo nâng cao năng lực cho cộng đồng và cán bộ triển khai chương trình ở các cấp), hiện nay, Ủy ban Dân tộc chưa ban hành Bộ Tài liệu đào tạo nên chưa có cơ sở để xây dựng kế hoạch, nội dung đào tạo, bồi dưỡng. Do đó, các nội dung trên đều chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý triển khai thực hiện.

Đối với nội dung 2, Tiểu dự án 2, Dự án 5 (Đào tạo dự bị đại học, đại học và sau đại học): Về quy định đối tượng sinh viên học đại học, theo Thông tư số 02/2022/TT-UBDT ngày 30/6/2022 của Uỷ ban Dân tộc về hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình MTQG quy định chỉ những sinh viên sau khi hoàn thành chương trình dự bị đại học được tiếp nhận vào các cơ sở giáo dục đại học thì mới thuộc đối tượng hưởng chính sách đào tạo đại học thuộc Chương trình MTQG; như vậy thiệt thòi cho sinh viên người DTTS sinh sống trên địa bàn vùng đồng bào DTTS&MN sau khi học xong trung học phổ thông được tuyển vào các trường đại học, dẫn tới chính sách không công bằng.

Đối với Dự án 6 (Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch), trong quá trình triển khai, tổng hợp các nội dung đăng ký thực hiện trong năm 2022 trước khi đề nghị UBND tỉnh phân bổ kinh phí, các địa phương đăng ký với số lượng và nội dung vượt chỉ tiêu mà Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề ra. Vì vậy, đến thời điểm hiện tại, địa phương chưa triển khai được nguồn kinh phí đã phân bổ để phù hợp với chỉ tiêu được giao.

Trong khi đó, một số tiểu dự án khác, dù đã được phân bổ vốn nhưng cũng chưa thể thực hiện được do chưa có cơ chế ủy thác nguồn vốn sự nghiệp. Đơn cử như Tiểu Dự án 1, Dự án 9 (Đầu tư phát triển KT-XH nhóm DTTS rất ít người, nhóm dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, dân tộc có khó khăn đặc thù), quy định nêu rõ: “Đối với các hộ DTTS còn nhiều khó khăn: Hỗ trợ đầu tư có thu hồi vốn theo hộ hoặc cộng đồng chăn nuôi, phát triển sản xuất thông qua vay vốn tín dụng chính sách với lãi suất ưu đãi đặc biệt”. Tỉnh Gia Lai được Trung ương phân bổ giai đoạn 2021 - 2025 là 234.861 triệu đồng (nguồn sự nghiệp), trong đó năm 2022 tỉnh được phân bổ 23.463 triệu đồng (nguồn sự nghiệp).

Tuy nhiên, nguồn kinh phí này đến nay chưa thực hiện được vì chưa có cơ chế ủy thác nguồn vốn sự nghiệp ngân sách Trung ương qua Ngân hàng chính sách xã hội. Mặt khác, hộ nghèo đang được vay theo kênh tín dụng Ngân hàng chính sách xã hội với định mức 100 triệu đồng/hộ. Do đó, khả năng giải ngân nguồn vốn vay tín dụng của Tiểu dự án này sẽ không cao.

Trong khi đó, một số nội dung khác chưa có hướng dẫn cụ thể nên chưa thể thực hiện. Cụ thể, Tiểu dự án 2, Dự án 10 (Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ phát triển KT-XH và đảm bảo an ninh trật tự vùng đồng bào DTTS&MN). Các nội dung trên giao cho nhiều Bộ, ngành chủ trì, hướng dẫn thực hiện, tuy nhiên, đến nay, Ủy ban Dân tộc và Bộ Thông tin và Truyền thông chưa có hướng dẫn cụ thể để triển khai từng nội dung thuộc Tiểu dự án.

Bên cạnh những vướng mắc trên, việc phân bổ ngân sách thực hiện chương trình chậm đã tạo nên áp lực giải ngân lớn cho các địa phương. Chương trình MTQG phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quyết định chủ trương đầu tư tại Quyết định 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021; tuy nhiên, đến ngày 28/5/2022 Thủ tướng Chính phủ mới ban hành Quyết định 652/QĐ-TTg phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 và Quyết định 653/QĐ-TTg phê duyệt kế hoạch vốn đầu tư phát triển và dự toán ngân sách năm 2022 cho 3 Chương trình MTQG.

Đến ngày 10/6/2022, Bộ Tài chính mới ban hành Quyết định số 1089/QĐ-BTC về việc giao dự toán bổ sung có mục tiêu kinh phí sự nghiệp từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương năm 2022 để thực hiện Chương trình MTQG phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN. Trong khi đó, thủ tục giao vốn ở địa phương cần phải trình HĐND các cấp thông qua; ngoài ra trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt dự án cần nhiều thời gian vì vậy áp lực giải ngân hết 100% kế hoạch vốn được giao trong năm 2022 là rất lớn.

Đề xuất sớm ban hành hướng dẫn thực hiện

Để thực hiện Chương trình có hiệu quả, Ban Dân tộc tỉnh Gia Lai kiến nghị Thủ tướng Chính phủ sớm chỉ đạo các Bộ, ngành Trung ương xây dựng và ban hành định mức hỗ trợ Vốn đầu tư cho 4 nội dung: hỗ trợ đất ở, nhà ở, đất sản xuất và công trình nước sinh hoạt tập trung để địa phương có căn cứ triển khai thực hiện. Đồng thời đề xuất Thủ tướng Chính phủ cho phép sử dụng nguồn kinh phí đã được cấp thực hiện hỗ trợ phát triển sản xuất và sinh kế trực tiếp cho hộ nghèo các dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn trên địa bàn tỉnh. Tăng định mức hỗ trợ đất sản xuất bằng 44 triệu đồng/hộ (ngân sách trung ương hỗ trợ 40 triệu đồng/hộ; ngân sách địa phương hỗ trợ 4 triệu đồng/hộ, bởi theo dự thảo trước đây kinh phí hỗ trợ 22,5 triệu đồng/hộ là quá thấp so với giá đất tại thời điểm hiện tại nên người dân không thể chuyển nhượng đất bằng nguồn kinh phí này).

Ban Dân tộc tỉnh Gia Lai cũng đề nghị các bộ, ngành sớm có hướng dẫn cụ thể các nội dung thuộc các tiểu dự án theo phân công nhiệm vụ của Thủ tướng Chính phủ.

Bích Nguyên