Nhà ở truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên Cao nguyên đá Đồng Văn.

Kho báu độc đáo

Là Công viên địa chất duy nhất ở Việt Nam và thứ hai ở Đông Nam Á, khu vực Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn bao gồm 4 huyện vùng cao núi đá phía Bắc của tỉnh Hà Giang là Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc. Nằm trên độ cao gần 1.600m so với mực nước biển, kho báu độc đáo này là nơi lưu giữ vẹn nguyên nhiều di sản về lịch sử tiến hóa của Trái đất, với các di sản kiến tạo và địa mạo, các di sản cổ sinh, địa tầng và cổ môi trường, làng văn hóa dân tộc, các danh thắng nổi tiếng. Không chỉ độc đáo về giá trị địa chất, nơi đây còn có một hệ thống di sản văn hóa khá phong phú, bao gồm cả di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Ngoài những di sản được thiên nhiên ban tặng, Cao nguyên đá Đồng Văn còn chứa đựng bên trong những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc. Theo đánh giá của Hội đồng tư vấn Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu (UNESCO), Cao nguyên đá Đồng Văn chứa đựng những dấu ấn tiêu biểu về những hiện tượng tự nhiên, cảnh quan đặc sắc về thẩm mỹ và truyền thống văn hóa lâu đời của cộng đồng cư dân địa phương. Quả vậy, ngoài những di sản địa chất với rừng hóa thạch Huệ biển Cán Chu Phìn, nghĩa địa hóa thạch Làn Chải, điểm hóa thạch ngã ba Lũng Pù - Khau Vai - Mèo Vạc, điểm hóa thạch Tay cuộn Ma Lé, điểm hóa thạch Trùng Thoi, Cao nguyên đá Đồng Văn còn sở hữu nhiều di sản kiến trúc - lịch sử - văn hóa - danh thắng như phố cổ Đồng Văn, di tích Nhà Vương, thị trấn Phó Bảng, các thôn văn hóa dân tộc và làng văn hóa du lịch... Đây là những di sản vật chất còn nguyên giá trị về lịch sử, văn hóa và là những biểu tượng độc đáo về nét văn hóa kiến trúc của cư dân vùng Cao nguyên đá Đồng Văn.

Theo các chuyên gia nghiên cứu văn hóa, trải qua nhiều thăng trầm, biến cố của lịch sử và sự phát triển về mọi mặt của xã hội, nhưng đồng bào các dân tộc vùng Cao nguyên đá Đồng Văn vẫn luôn gìn giữ được giá trị bản sắc riêng, với nhiều nét độc đáo, đặc trưng và quyến rũ. Từ lối sống cho tới các quan niệm ứng xử xã hội, hôn nhân, tang ma cho tới tôn giáo tín ngưỡng, tri thức dân gian đều thể hiện sự phong phú trong văn hóa tinh thần. Đặc trưng rõ nét nhất trong phong tục tập quán của người dân nơi đây chính là sự giao lưu, giao thoa về văn hóa. Mỗi dân tộc đều biết chọn lựa những nét văn hóa của các dân tộc anh em để làm cho phong phú và phù hợp với điều kiện sống, quan niệm của dân tộc mình. Tất cả những điều này đã tạo nên bề mặt văn hóa tinh thần phong phú, nhiều đặc trưng riêng. Thể hiện rõ nhất cho sự giao thoa ấy chính là việc canh tác theo phương thức thổ canh hốc đá -  một trong những phát kiến đặc biệt và được phổ biến nhất ở đồng bào các dân tộc trên vùng cao nguyên đá.

Những cơ hội và tiềm năng lớn

Thấy rõ vai trò của Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn đối với việc nghiên cứu khoa học và phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là du lịch, ngày 7-3-2013, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Hà Giang giai đoạn 2012-2020, tầm nhìn 2030. Đây là những cơ sở quan trọng cho Hà Giang bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cao nguyên đá Đồng Văn gắn với phát triển du lịch. Theo nội dung quy hoạch, định hướng phát triển Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn sẽ thành không gian xanh, một bảo tàng thiên nhiên về địa chất, sinh học và lịch sử văn hóa dưới dạng các công viên chuyên đề như Công viên địa văn hóa, Công viên địa sinh học, Công viên khoa học địa chất... gắn với hệ thống khu, điểm du lịch nhằm phát huy hiệu quả, bền vững các giá trị về thiên nhiên và văn hóa trong vùng.

Cao nguyên đá Đồng Văn là Công viên địa chất duy nhất ở Việt Nam.

Thực hiện sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Hà Giang đang khẩn trương triển khai công tác quy hoạch Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn; trong đó, quy hoạch đặt mục tiêu bảo tồn, tôn tạo, giữ gìn các giá trị di sản trong Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn như bảo tàng thiên nhiên về địa chất, sinh học và lịch sử văn hóa dân tộc bản địa dưới dạng các công viên chuyên đề bao gồm: Công viên địa văn hóa, Công viên địa sinh học, Công viên khoa học địa chất. Thông qua quy hoạch đầu tư, Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn sẽ trở thành khu du lịch quốc gia. Về vấn đề này, ông Sèn Chỉn Ly, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang, cho biết, quy hoạch tổng thể Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn giai đoạn 2012-2020, tầm nhìn 2030 và xúc tiến đầu tư có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với Hà Giang về kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng, đặc biệt là phát triển du lịch, thu hút đầu tư. Để thực hiện tốt công tác quy hoạch, tỉnh Hà Giang đã phối hợp với Viện Quy hoạch - Bộ Xây dựng triển khai công tác quy hoạch; chỉ đạo các ngành chức năng, các địa phương thực hiện tốt công tác bảo tồn di sản địa chất, văn hóa và đa dạng sinh học; đồng thời chỉ đạo 4 huyện vùng cao núi đá phía Bắc nằm trong Công viên địa chất tạo ra mô hình sinh kế mới phù hợp với điều kiện tự nhiên và gắn với nhu cầu trực tiếp, trình độ nguồn nhân lực địa phương để nâng cao nhận thức và đời sống cho đồng bào dân tộc.

Hiện nay, UBND tỉnh đã chỉ đạo các ngành khôi phục, bảo tồn và phát huy có trọng điểm các lễ hội truyền thống của các dân tộc; các làn điệu dân ca, dân vũ để phục vụ du lịch; phát triển các loại hình du lịch mới có gắn yếu tố văn hóa địa phương với các hoạt động khám phá như du lịch địa chất, du lịch mạo hiểm, du lịch trải nghiệm miền Cao nguyên đá... Ông Sèn Chỉn Ly cũng cho biết, Hà Giang là tỉnh nghèo đặc biệt khó khăn, sự quyết tâm và nội lực chưa đủ, Đảng bộ và nhân dân các dân tộc Hà Giang mong muốn Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và các địa phương cùng Hà Giang triển khai tốt công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa miền Cao nguyên đá và đáp ứng tốt các tiêu chí do mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu đã đề ra. Hy vọng trong tương lai không xa, Cao nguyên đá Đồng Văn sẽ trở thành một trong những điểm đến yêu thích của khách du lịch trong nước cũng như quốc tế khi đến Hà Giang, nơi địa đầu Tổ quốc.

Tỉnh Hà Giang đang tích cực thúc đẩy dự án quảng bá hình ảnh về Công viên địa chất Đồng Văn qua hai cảng sân bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất, trong đó, dự kiến thành lập Trung tâm thông tin tại sân bay Nội Bài. Đồng thời, Ban quản lý Công viên địa chất Đồng Văn cũng đã xây dựng các dự án giới thiệu kêu gọi các doanh nghiệp đầu tư cho Cao nguyên đá Đồng Văn. Dự kiến trong năm nay, một số dự án xây dựng khách sạn, khu dịch vụ sẽ bước đầu được triển khai tại đây.