Học đại học chuyên ngành Nông nghiệp tại Trường Đại học Tây Nguyên, từ thời sinh viên, Y Ghi Niê đã thể hiện tố chất của một sinh viên thông minh, giàu nghị lực, ưa tìm tòi, khám phá, sáng tạo. Năm 1984, Y Ghi Niê tốt nghiệp đại học với tấm bằng xuất sắc, được nhà trường mời ở lại làm giảng viên nhưng chàng kỹ sư dân tộc Ê-đê lựa chọn trở về Đăk Lăk với tâm nguyện mang những kiến thức đã được đào tạo về góp sức xây dựng quê hương.

Về làm việc tại Xí nghiệp Liên hợp Cà phê Việt Xô 333 (Đăk Lăk), hai năm sau, huyện mới Eakar được thành lập, kỹ sư Y Ghi Niê được cử làm Trưởng phòng Nông nghiệp của huyện. Được đặt đúng vị trí để phát huy sở trường, Trưởng phòng Y Ghi Niê đã lao vào công việc bằng tất cả niềm đam mê, tâm huyết, trách nhiệm. Hàng loại giống cây trồng, vật nuôi mới như bông vải, ngô lai, sắn, bò lai sin, gà Tam Hoàng… được ông đưa về huyện trồng thử nghiệm và đều thành công, đạt năng suất, chất lượng cao. Sự cẩn trọng, quyết đoán đã giúp ông và bà con nông dân Ea Kar có được những vụ mùa bội thu từ các sản phẩm nông nghiệp. Ea Kar từ đó đã trở thành một huyện dẫn đầu về sản xuất nông nghiệp của tỉnh Đăk Lăk.

Làm công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực nông nghiệp, công việc ngập đầu nhưng Trưởng phòng Y Ghi Niê vẫn nung nấu khát vọng học lên cao hơn để tích lũy thêm kiến thức khoa học nhằm áp dụng vào thực tiễn đời sống. Năm 1997, Y Ghi Niê học cao học và bảo vệ thành công luận án Thạc sĩ với đề tài “Một số giải pháp phát triển hệ thống nông nghiệp bền vững ở nông thôn huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk”. Cùng với việc thực hiện đề tài này, ông còn triển khai 12 đề tài nghiên cứu khoa học về nông- lâm nghiệp trên địa bàn huyện, trong đó có 7 đề tài, chương trình cấp quốc gia.

Với thành tích nổi bật trong những năm phụ trách phòng nông nghiệp huyện, ông được đưa lên làm Phó Chủ tịch UBND huyện Ea Kar. Vị trí này đã cho phép ông thể hiện được tầm nhìn chiến lược của một nhà quản lý. Ea Kar sau đó đã thành lập được cụm công nghiệp đầu tiên của tỉnh và trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu về sản xuất tiểu thủ công nghiệp của tỉnh Đăk Lăk.

Năm 2000, Thạc sĩ Y Ghi Niê được Tỉnh ủy Đắk Lắk đã điều động nhận nhiệm vụ Phó Giám đốc rồi Giám đốc Sở Khoa học-Công nghệ Đăk Lăk. Trong thời gian này, ông tiếp tục cần mẫn với công tác nghiên cứu khoa học và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ với đề tài “Nghiên cứu một số giải pháp phát triển chăn nuôi bền vững tại huyện Ea Kar, tỉnh Đăk Lăk” vào năm 2003 tại Đại học Nông nghiệp I- Hà Nội.

Từ tâm thế là một nhà khoa học, trách nhiệm của một lãnh đạo Sở, Tiến sĩ Y Ghi Niê đã chỉ đạo và trực tiếp thực hiện hàng chục đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh và quốc gia. Tiêu biểu là đề tài “Nghiên cứu hoàn thiện chương trình hỗ trợ xử lý chữ viết của một số dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên bằng phần mềm Taynguyenkey” do ông làm đồng tác giả với Kỹ sư Trần Thanh Bình (Trưởng phòng Công nghệ thông tin của Công ty Cao su Đăk Lăk) đã được ứng dụng rất tốt trong các cơ quan, ban ngành của các tỉnh khu vực Tây Nguyên. Nhờ có phần mềm này, sáu thứ tiếng của những dân tộc thiểu số chủ yếu của Tây Nguyên đã có thể được thể hiện trên máy vi tính, giúp cho việc phổ biến kiến thức cho đồng bào dân tộc thiểu số được dễ dàng và thuận tiện hơn. Ngoài ra, ông còn có công lớn trong việc xây dựng thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột (được Cục Sở hữu trí tuệ cấp đăng bạ toàn quốc).

Hiện nay, Tiến sĩ Y Ghi Niê đã về hưu nhưng vẫn đảm nhiệm chức danh Chủ tịch Liên hiệp Hội Đăk Lăk. Tiếp xúc với ông, nhiều cán bộ và người dân đều nhận xét: “Tiến sĩ Y Ghi Niê rất khiêm tốn trong khoa học, nhiệt tình với trách nhiệm, chan hòa với đồng nghiệp. Một con người dễ gần và dễ mến”.

Hơn 30 năm cống hiến, đóng góp cho quê hương, Tiến sĩ Y Ghi Niê đã vinh dự đón nhận nhiều Bằng khen của các cấp và vinh dự được Nhà nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba (năm 2008). Ông là một trong 15 đại biểu của tỉnh Đăk Lăk được nhận Bằng khen của Ủy ban Dân tộc nhân dịp Lễ Tuyên dương Người có uy tín, nhân sĩ tri thức, doanh nhân DTTS tiêu biểu toàn quốc lần thứ Nhất năm 2017 tại Hà Nội.

Ngọc Ánh