Một buổi sáng nắng ấm, cán bộ, hội viên Hội Người mù huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị vui mừng đón hai vị khách đến từ TP Hồ Chí Minh. Họ mang theo món quà có tên “mắt thần” dành tặng riêng cho người khiếm thị trên địa bàn huyện. Xe vừa dừng bánh, mọi người ùa ra, tay bắt mặt mừng. Ông Lê Thanh Ngọc, Chủ tịch Hội Người mù huyện Đakrông xúc động, chia sẻ: “Nghe tin có thầy giáo đến tặng 5 chiếc “mắt thần”, tối qua, tôi mừng quá, không ngủ được. Chỉ mong trời mau mau sáng để được gặp chủ nhân và đặc biệt là xem chiếc “mắt thần” vuông tròn thế nào”.

Vị khách đã vượt cả nghìn cây số đến với người khiếm thị huyện Đakrông là Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải, người sáng chế ra chiếc “mắt thần”. Chuyến đi còn có sự góp mặt của ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng giáo viên và Đào tạo nhân lực công nghệ cao (thuộc trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh) cùng đại diện hai công ty: Kiến Vương và TNHH Một thành viên Thương mại Quảng Trị. Gặp Nguyễn Bá Hải, mọi người đều rất bất ngờ, bởi vị Tiến sĩ này còn rất trẻ. Anh nhận bằng tiến sĩ tại Hàn Quốc khi mới bước sang tuổi 28 và từng đạt nhiều giải thưởng về sáng chế. Thời điểm tốt nghiệp, chàng trai Thanh Hóa được mời ở lại làm việc tại Viện Nghiên cứu quốc gia hàng đầu về ô tô (KATECH) với mức lương khoảng 5.000USD/tháng. Thế nhưng, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải đã từ chối và quyết định quay về công tác tại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh. Với mong muốn thổi bùng niềm đam mê sáng tạo của các bạn trẻ, anh tức tốc mở lớp học 1USD. Tham gia khóa đào tạo ngắn hạn này, học viên chỉ cần đóng 1USD học phí. Đến nay, lớp học đã được mở tại 6 tỉnh, thành, thu hút hơn 1.000 người tham gia. Qua trau dồi kiến thức, học viên của Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải đã sáng tạo ra nhiều mô hình hay như: Xe năng lượng mặt trời cỡ nhỏ; thiết bị báo trộm; thiết bị tự bật đèn trong nhà... Năm 2012, Nguyễn Bá Hải được bình chọn là 1 trong 6 công dân trẻ tiêu biểu tại TP Hồ Chí Minh.

Tuy lịch làm việc dày đặc nhưng điều đáng quý là, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải luôn hướng trái tim sẻ chia đến cộng đồng. Chứng kiến sự mưu sinh vất vả của người khiếm thị, chàng trai trẻ dấy lên mong muốn chế tạo một thiết bị giúp họ đi lại thuận tiện hơn. Việc đưa ý tưởng vào hiện thực quả không đơn giản. Anh và cộng sự phải làm việc bất kể ngày đêm với số tiền từ hầu bao của mình. Gần 3 năm, nhóm đã nghiên cứu thành công 8 phiên bản khác nhau để tối ưu thành phiên bản cuối cùng với tên gọi “Mắt thần 1”. Sử dụng thiết bị, người khiếm thị sẽ được thông báo để tránh các vật cản trên đường đi. Tất cả đều nhờ hai “mắt thần” gắn trên thân kính. Khi gặp chướng ngại vật, bộ cảm biến rung lên, giúp người mù nhận biết và chuyển hướng. Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải cho biết: “Phiên bản ban đầu thoạt trông như chiếc nón, có khối lượng hơn 2kg. Chưa hài lòng, tôi cố mày mò tạo ra phiên bản mới. Thiết bị hiện giờ giống chiếc kính đeo mắt với bộ phận mắt thần gắn phía trên và hộp máy nhỏ gọn đi kèm. Giá cả của “mắt thần” đã giảm xuống còn 5 triệu đồng”.

Sau quá trình miệt mài sáng tạo, giải Nhân văn trong cuộc thi Robocom Techshow 2012 là phần thưởng đáng giá đối với Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải và cộng sự. Tuy nhiên, niềm hạnh phúc lớn nhất của vị Tiến sĩ trẻ này là thấy chiếc “mắt thần” đã “kết bạn” với khá nhiều người khiếm thị. Sử dụng sản phẩm, họ có thể hạn chế được 80% tai nạn do va chạm chướng ngại vật.

Tâm tình trong mỗi chiếc “mắt thần”

Thấy tính ưu việt của thiết bị, nhiều doanh nghiệp đã đề nghị mua lại toàn bộ dữ liệu và quyền sản xuất “mắt thần” với giá hàng tỉ đồng. Thế nhưng, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải đều từ chối. Anh bộc bạch: “Nếu các doanh nghiệp bán ra thị trường, chắc chắn giá sản phẩm sẽ đội lên. Hệ quả là người khiếm thị khó lòng mua được “mắt thần” để sử dụng”. Với mong muốn sẻ chia khó khăn với người khiếm thị, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải đã trực tiếp đến các địa phương như: TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Thanh Hóa, Bình Dương, Cần Thơ, Quảng Trị để trao tặng 40 chiếc “mắt thần”. Bên cạnh đó, anh còn tích cực vận động sự hỗ trợ của các mạnh thường quân.

Mỗi chuyến đi trao tặng “mắt thần” đều để lại trong lòng Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải những kỷ niệm khó quên. Trong lần về quê hương trao tặng 5 chiếc “mắt thần” cho người mù, một số bà con đã ôm chầm lấy anh và bảo: “Tuy không nhìn thấy, nhưng chúng tôi rất tự hào vì quê hương sinh ra một người vừa có tâm, vừa có tài như cậu”. Hay như lần làm việc với Hội Người mù quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh, vị Chủ tịch Hội đã nắm lấy tay anh, rưng rưng nói: “Chiếc “mắt thần” đáng giá này giúp chúng tôi hiểu mình còn được nhiều người quan tâm, chia sẻ”. Đặc biệt, trong lần đầu tiên đeo chiếc “mắt thần”, nhiều người khiếm thị đã run lên vì xúc động. Nhờ “mắt thần” mà cuộc sống của họ không còn bó khung trong căn nhà, góc làm việc. Họ có thể hòa mình vào cuộc sống thường nhật, mưu sinh gần như người bình thường.

Thường xuyên có những chuyến công tác ngắn ngày, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải đã nghe kể nhiều về cuộc sống vất vả của người dân huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị. “Chuyện đói no còn là nỗi lo chung của bà con. Thế thì cuộc sống người khiếm thị sẽ thiếu thốn, thiệt thòi đến mức nào?”. Suy nghĩ ấy sớm trở thành nỗi trăn trở trong lòng vị Tiến sĩ trẻ. Thế rồi, Nguyễn Bá Hải quyết định gác mọi công việc để lên đường, mang “mắt thần” đến với người khiếm thị huyện Đakrông. Dù có giá trị lớn, nhưng 5 chiếc “mắt thần” đặt cạnh số lượng hơn 340 người mù trên địa bàn huyện thì còn khá khiêm tốn. Vậy nên, hơn ai hết, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải chỉ dám xem món quà như là sự sẻ chia. Đặc biệt, anh hi vọng sẽ có các mạnh thường quân biết về chuyến đi cũng như sản phẩm để hỗ trợ cho người mù.

Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải hướng dẫn người khiếm thị sử dụng “mắt thần”.

Đến nay, hơn 1 tháng kể từ ngày “mắt thần” về với đồng bào nghèo huyện Đakrông, thiết bị đã thực sự phát huy hiệu quả. Là một trong 5 người được trao tặng “mắt thần”, anh Hồ Văn Nghĩ (trú tại xã Hướng Hiệp, huyện Đakrông) rất biết ơn tấm lòng Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải. Gia đình anh Nghĩ thuộc diện nghèo khó nhất xã. Cả hai vợ chồng anh đều mang nỗi đau khuyết tật. Dẫu vậy, hằng ngày, họ vẫn dắt díu nhau ra mảnh vườn nhỏ, chăm chỉ lao động để nuôi 3 người con dại. Tay vân vê chiếc “mắt thần”, anh Nghĩ chia sẻ: “Trước đây, mỗi lần bước ra khỏi nhà là mình lại bị u đầu, chảy máu do vấp phải chướng ngại vật. Bị riết nên giờ trán, tay, chân đầy sẹo và vết thâm. Với chiếc “mắt thần” này, giờ mình có thể yên tâm mỗi khi đi lại rồi”. Cũng là người may mắn được trao tặng “mắt thần”, anh Hồ Văn Năm chia sẻ: “Trước đây, tôi từng nghe giới thiệu và ước mong có một chiếc gậy thông minh dành cho người mù. Giờ thì quả là trên cả mong đợi. Giá như người khiếm thị nào cũng được may mắn như tôi”.

Qua sử dụng, những người khiếm thị ở Quảng Trị nhận thấy, chiếc “mắt thần” vẫn còn một số điểm hạn chế như: Chỉ “thấy” vật cản có độ cao từ gối đến tầm đỉnh đầu; thiết bị còn khá rườm rà... Là “cha đẻ” của “mắt thần”, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải hiểu rõ điều ấy. Bản thân anh luôn ấp ủ quyết tâm hoàn thiện sản phẩm. Thậm chí, vị Tiến sĩ trẻ còn nghĩ đến chuyện tạo ra nhiều tính năng ưu việt cho chiếc “mắt thần” như: Nhận dạng vật thể thông qua hiệu ứng 2D, 3D; chuyển tín hiệu thành giọng nói... Tuy nhiên, với tiền lương của một giảng viên, ý tưởng ấy không dễ được áp dụng đưa vào thực tế. Vì lẽ đó, Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải đang tranh thủ làm thêm nhiều công việc để dồn tiền hoàn thiện thiết bị “mắt thần”. Lâu nay, mỗi khi quyết tâm làm điều gì đó, Tiến sĩ trẻ Nguyễn Bá Hải chưa bao giờ chùn bước.