Chiếc kẻng của Đồn BP A Xan.

Từ lâu, người lính già Hoàng Văn Trò (thôn Toong Chu, xã Hoàng Văn Thụ, huyện Gia Bình, tỉnh Lạng Sơn), nguyên Đại úy Công an nhân dân vũ trang vẫn luôn thu hút mọi người trong thôn bởi những câu chuyện về cái thời ông tham gia trấn ải biên giới. Đối với lũ trẻ, ông thường kể về chiếc kẻng của đơn vị quân đội, câu chuyện mà mỗi lần nghe, chúng lại nhao nhao đòi ông tìm cho một cái.

Ông Trò bảo, thời ông trong quân ngũ, biên giới căng thẳng, pháo cứ đì đùng suốt ngày. Và dấu hiệu để nhận biết mỗi lần phía đối diện xuất quân hay chuẩn bị bắn pháo sang là tiếng kèn. Các đơn vị quân đội của Việt Nam thường báo động bằng tiếng kẻng. Kẻng được làm từ vỏ bom sót lại trong các cuộc kháng chiến trước, hoặc vành bánh xe GAT 3 cầu. Người dân nghe tiếng kẻng của bộ đội để đi sơ tán, vào hầm để tránh bom rơi, đạn lạc và trở về khi 3 hồi kẻng báo yên.

Ở đơn vị ông Trò, có anh lính quê miền xuôi rất khéo tay đã vẽ ra bức hình biếm họa anh lính Cụ Hồ đánh kẻng mà âm thanh phát ra thành ánh sét chọc thẳng vào tai kẻ đang phùng mang trợn má thổi kèn. Cho đến giờ, các đồn Biên phòng tuyến biên giới phía Bắc còn giữ lại được những chiếc kẻng ấy. Trải qua thời gian, những chiếc kẻng sắt bị hoen gỉ, nhưng nhiều đơn vị vẫn lưu giữ lại, vì nó là "kỉ vật chiến tranh" như lời nói của Thiếu tá Hoàng Văn An, Chính trị viên phó Đồn BP Đức Long, BĐBP Cao Bằng giới thiệu về chiếc kẻng của đơn vị mình.

Trong những năm chiến tranh, các xã Ga Ry, Ch'Ơm, A Xan, Tr'Hy, huyện Tây Giang, Quảng Nam được gọi là khu 7. Chẳng ai thống kê đã có bao nhiêu bom đạn được thả xuống vùng đất này, nhưng cho đến giờ, trên ngọn núi Tà Xiên cao vời vợi, vẫn còn rất nhiều mảnh bom, đạn sót lại. Nhiều người dân khi đi rừng đã nhặt thùng đạn về để đựng thóc gạo, bi đông nước đi rừng, vỏ đạn làm hộp đựng muối...

Và ai cũng tin rằng, chiếc kẻng được làm từ vỏ bom dài hơn một mét của Đồn BP A Xan cũng là "sản phẩm" của những đợt thả bom của giặc Mỹ xuống vùng đất này. Sở dĩ mọi người nghĩ vậy vì mấy năm trở lại đây mới có đường ô tô, chẳng ai bỏ sức người để cõng kẻng lên đây vì "đường lên khu 7, 7 ngày đi bộ" và chiếc kẻng ấy có từ bao giờ thì chẳng ai nhớ. Đồn BP A Xan nuôi rất nhiều chó, loài động vật có đôi tai cực thính.

Bởi vậy mà ngay sau mỗi lần gõ kẻng, đàn chó lại tru lên từng hồi, vọng vào núi, các bản làng cách xa cả cây số cũng nghe thấy. Kẻng của Đồn BP A Xan không chỉ đơn thuần để báo thức, giờ giấc lao động, học tập của cán bộ, chiến sĩ, mà còn là chiếc "đồng hồ" của các bản gần đơn vị. Những năm qua, các thôn, bản biên giới của tỉnh Quảng Nam thành lập các Câu lạc bộ không sinh con thứ 3. Bản A Rằng 3, xã A Xan là một trong những bản thành lập câu lạc bộ sớm nhất và đã có hiệu quả khi 5 năm liền không có cặp vợ chồng nào tham gia Câu lạc bộ sinh con thứ 3 dù có nhiều đôi chỉ sinh 2 con gái.

Nói chuyện tiếu lâm về các biện pháp tránh thai, cán bộ y tế vùng cao thường kể chuyện cuối tháng, dân trả lại cả túi thuốc vì quên uống, nhưng ở A Rằng 3 thì khác hẳn. "Đa số các thành viên trong câu lạc bộ sử dụng viên uống tránh thai và để tránh việc quên, các hội viên đều thống nhất lúc 19 giờ, tiếng kẻng của Đồn BP A Xan vang lên cũng là giờ uống  thuốc" - Chị Cơ Lâu Thị Hồng, Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết.

Hai năm trước, có dịp đến công tác tại địa bàn biên giới tỉnh Long An, tôi biết đến một "hình thức mới" của chiếc kẻng của đồn Biên phòng. Chiếc kẻng này không được đặt trong đơn vị nhưng vẫn được gọi là "kẻng đồn Biên phòng", bởi những người lính quân hàm xanh là người điều hành nó. Ở mái hiên của mỗi nhà dân thuộc các ấp giáp biên đều treo một chiếc kẻng làm từ ống nước bằng thép. Đây chính là mô hình do Bộ Chỉ huy BĐBP Long An đã tham mưu cho tỉnh, cùng với cơ quan quân sự, công an thống nhất các mô hình "Tiếng kẻng an ninh", "Tiếng mõ tre chống cướp" thành "Tiếng kẻng vùng biên", trong đó, lực lượng BĐBP làm nòng cốt.

BĐBP đã vận động chính quyền địa phương các xã và một số mạnh thường quân cùng với các đồn bỏ tiền mua kẻng phát cho dân. Bà con gõ kẻng dùng để báo động khi thấy có trộm, cướp, hỏa hoạn... nhằm báo cho những hộ dân xung quanh và lực lượng chức năng kịp thời đến ứng cứu. Các đồn Biên phòng cùng với Ban chỉ huy Quân sự các địa phương tổ chức diễn tập, thực hành các tình huống báo cháy nổ, gây rối, hỏa hoạn và trộm cướp để nhân dân và các lực lượng chức năng thực hiện.

Các đồn Biên phòng đều xây dựng các phương án vây bắt tội phạm, trộm cướp. Khi đánh kẻng báo động có trộm cướp, thì lực lượng BĐBP sẽ phong tỏa biên giới, kiểm soát chặt chẽ các cửa khẩu. Mỗi đồn tổ chức một tiểu đội vũ trang phối hợp với công an, dân quân xã đi bao vây, mật phục, đón lõng.

Cho đến nay, mô hình "Tiếng kẻng vùng biên" đã được nhân rộng ra 20 xã biên giới, tập trung vào 40 ấp giáp biên giới. Bởi vậy mà "Tiếng kẻng vùng biên" còn được ưu ái gọi bằng cái tên "Tiếng kẻng bình yên".