Các chiến sỹ tình nguyện tháo cốp pha trên trụ đập công trình đưa nước ngược dòng.

Ngăn sông làm đập

Chúng tôi về xã Hòa Tân Đông vào một ngày giữa tháng 7, tiết trời nắng nóng gay gắt. Dọc theo con đường làng, những cánh đồng ngát xanh vươn mình trong sắc nắng vàng càng tô điểm thêm nét thanh bình, no ấm của vùng quê lúa. Trên đường vào trụ sở UBND xã, Trung úy Lê Minh Thao, Đội trưởng Đội tình nguyện của BĐBP chỉ tay về phía cánh đồng trước mặt cho biết, ruộng lúa nơi đây "ăn" nước của đập Đồng Cam, lưu lượng nước dồi dào nên mùa màng xanh tốt. "Cứ nhìn hệ thống kênh mương đầy nước chạy dọc ven những cánh đồng mà hình dung được những vụ mùa bội thu, rộn tiếng cười ở vùng quê này" - Thao hào hứng nói điều cảm nhận.

Thế nhưng, chúng tôi biết, cách trung tâm xã chừng 3km, tại thôn Tân Đạo, 50 chiến sỹ tình nguyện của Học viện Ngân hàng và BĐBP đang hì hục ngày đêm "quần nhau" với bùn, nước, chặn một nhánh sông Sức, xây công trình đập "đưa nước ngược dòng" về chống hạn cho cánh đồng trong của xã này thường xuyên bị khô hạn.

Chúng tôi băng qua những cánh đồng, theo hướng vào núi đi tới thôn Tân Đạo, nơi những chiến sỹ tình nguyện đang triển khai công trình đập ngăn nước. Từ xa đã nghe tiếng máy bơm nổ giòn giã. Tiếng nước róc rách đổ liên hồi vào đồng ruộng. "Công trình ngay trên sông nên chúng tôi phải đắp đê bao ngăn dòng chảy và bơm liên tục để tháo nước ra ruộng rồi mới tiến hành xây" - Thao giải thích.

Đã 10 ngày kể từ lúc những chiến sỹ tình nguyện cắm chiếc cọc đầu tiên xuống lòng sông, một nửa công trình đập chắn nước cũng thành hình phía bên bờ Bắc sông Sức. Trụ đập chắn bê tông dài 4m, rộng 3m và sâu 1,5m vươn ra chắn thẳng dòng sông. "Sáng nay, anh em trong đội vừa tháo ván cốp pha và tôn thành trụ. Chờ bơm tháo hết nước cạn mới đổ tiếp trụ bê tông thứ hai ở bờ Nam. Xong đâu đó sẽ tiến hành xây kè, làm nền" - Bạn Đỗ Văn Thắng, sinh viên Học viện Ngân hàng, người trực tiếp giám sát công trình chia sẻ.

Ngước mắt nhìn về khu vực có nhóm bạn đang gia cố cho phần đê bao phía trên, bị nước sông đổ về khoét thủng một đoạn, Thắng cho hay, thời gian làm công trình không nhiều bằng khắc phục những trở ngại hay sự cố. "Mà ở công trình này, liên tục xảy ra sự cố bất chợt" - Thắng nói. Anh sinh viên Học viện Ngân hàng cũng nhớ lại những thời khắc "gay cấn", "khi bắt đầu đổ bê tông cho trụ đập, chúng tôi đã tháo hết nước để lộ mặt nền.

Tuy nhiên, chỉ một lúc sau, nước sông chảy mạnh khiến đê bao bị xói, sạt liên tục. Vậy là vừa làm vừa canh giữ, gia cố đê bao. Một cái khó nữa, xung quanh nơi này rất nhiều mạch nước nhỏ chảy ri rỉ nên cứ đào móng xuống là bị sụt đất. Vậy là anh em cả ngày ngụp lặn trong nước phèn, vật lộn với bùn non, vừa "chạy đua" với nước, vừa đào hố móng. Phải đào đến 3 lần mới xong được hố móng để xây trụ đập".

Cũng theo các bạn trẻ, rất nhiều cái khó đã "ló" ra từ ngày đầu tiên chứ không phải đợi đến lúc thi công công trình. Đó là hôm đầu tiên đoàn đến, cả đội còn đang rà soát lại "trận địa" để chuẩn bị khởi công, cách địa điểm tập kết công trình 700m, xe chở vật liệu đã không thể chạy tiếp vào được vì đường ở đây là đường mòn trên bờ ruộng, mặt đường hẹp, lại nhiều chỗ trũng, lồi lõm, hố sâu. "Toàn đội phải mất 2 ngày ra quân san ủi, mở rộng nền đường, xe chở vật liệu mới vào được nơi tập kết" - Đỗ Văn Thắng nhớ lại.

Nghĩa tình giữa vùng đất khó

Trên đường lên thăm ruộng lúa của gia đình, lão nông Võ Trọng Khánh, ở xã Hòa Tân Đông, không giấu được niềm vui khi ghé tham quan công trình thủy lợi của Đội thanh niên tình nguyện. Ông Khánh thổ lộ: "Nghe tin thanh niên tình nguyện về làm công trình đưa nước lên ruộng cho dân, chúng tôi vui mừng, háo hức quá. Nay mai, ruộng lúa đủ nước để canh tác, mỗi năm đều đặn hai vụ lúa thì không lo gì nghèo khó nữa”.

Ông Khánh cho biết, xã Hòa Tân Đông có hai cánh đồng chuyên canh lúa nước. Toàn bộ cánh đồng ngoài ăn nước của đập Đồng Cam, lại nằm kề bên hạ lưu sông Bàn Thạch, nên lượng nước trên đồng lúc nào cũng dồi dào. Còn hơn 200ha diện tích ruộng lúa vùng đồng trong nằm "gối" mình lên sườn núi, lại xa sông Cái, nên chủ yếu "ăn" nước ở hóc rong, nguồn nước đập khó lên tới. Mùa hạn, không có nước về, ruộng khô cằn, mặt đất nứt nẻ. "Từ khúc sông này, để bơm nước tưới tiêu, phải ngăn dòng đến hai, ba lần rồi dùng máy bơm bơm hỗ trợ từng đoạn" - Ông Khánh nói.

Chỉ tay về phía trước, ông Khánh lý giải thêm, trên đó lâu nay cũng có con đập đất nhỏ bà con tự đắp tạm để khắc phục khô hạn. Nhưng, đập làm kiểu "mì ăn liền" nên sau mỗi mùa mưa là bị san bằng, còn mùa hạn cũng không đủ sức giữ lượng nước để bơm nước tưới cho khắp cánh đồng. Chính vì vậy, có mùa hạn, nơi này mất đến 60% diện tích đất vì bỏ hoang. "Nếu dùng máy bơm để bơm liên tục, tính ra chi phí xấp xỉ hoặc cao hơn tiền bán lúa thu hoạch cuối vụ. Mà ở cánh đồng đủ nước, năng suất là 600kg lúa thì tại chỗ thiếu nước, năng suất cũng chỉ đạt 200kg một sào" - Ông Khánh khẳng định.

Chia sẻ niềm vui cùng lão nông Võ Trọng Khánh. Ảnh: Phương Oanh.

Ngắm nhìn ánh mắt rạng ngời niềm vui trên gương mặt già nua, đem sạm của lão nông Võ Trọng Khánh, càng cảm nhận được giá trị lớn lao của công trình "Đưa nước ngược dòng" mà những chiến sỹ tình nguyện đã làm cho bà con vùng đất này. "Còn mấy công đoạn mới hoàn thành, vẫn còn tiếp tục hành trình "chạy đua với bùn, nước" - Đỗ Văn Thắng tươi cười chia sẻ.

Song, những ai đến với Hòa Tân Đông trong những ngày này mới hiểu hết cái nắng nóng, sình lầy, tiếng cười rộn vang và những câu chuyện hài hước của người chiến sỹ tình nguyện. "Không hề có ánh mắt buồn bã, vẻ mặt mệt mỏi. Ngày hì hục ở công trình, đêm xuống, một số bạn gái vào xóm dạy học cho các cháu nhỏ, anh em bộ đội đi thăm hỏi, nói chuyện cùng bà con, một nhóm khác ra sân kho tập nhảy flasmost để tham gia biểu diễn trong ngày khánh thành công trình" - Anh Lê Tấn Dũng, Bí thư Chi đoàn xã Hòa Tân Đông cảm kích kể.

"Những ngày chiến sỹ tình nguyện về đây là những ngày vui, tưng bừng nhất ở xóm làng heo hút này" - Chị Trần Thị Hằng, một phụ nữ nghèo ở thôn Tân Đạo xúc động bộc bạch. Niềm vui lan tỏa khắp thôn xóm khiến lòng người trở nên chan hòa, rộng mở hơn. Và câu chuyện giếng nhà chị Hằng bị cạn, nhưng vợ chồng chị vẫn dành phần nước ít ỏi để các chiến sỹ tình nguyện tắm rửa, giặt giũ sau ngày làm việc.

Hay chuyện mỗi tối, bà con trong xóm mời chiến sỹ tình nguyện về nhà mình ngủ, sẵn sàng nhường mùng cho anh em sử dụng để tránh bị muỗi đốt đã thành ký ức đẹp về tình quân dân. "Tình cảm ấy càng nung nấu thêm nhiệt huyết trong chúng tôi để càng thấy thiêng liêng hơn điều tâm niệm: "Đừng hỏi Tổ quốc đã làm gì cho ta, mà phải hỏi ta đã làm gì cho Tổ quốc hôm nay" - Trung úy Lê Minh Thao thổ lộ trong cảm xúc dâng trào.