Đào tạo nghề ở Trung tâm Giáo dục - Lao động - Xã hội Hải Phòng. Ảnh: Ngọc Thường

Các trung tâm này đang quản lý và cai nghiện cho 22.205 người, giảm 5.895 người so với thời điểm cuối năm 2014, trong đó, 38 trung tâm có số học viên dưới 50 người, 16 trung tâm có số học viên dưới 100 người. 6 tháng đầu năm 2015, các trung tâm đã tiếp nhận mới 6.373 học viên, trong đó, 2.732 học viên cai nghiện tự nguyện và 3.641 học viên cai nghiện bắt buộc theo Quyết định của Tòa án, tăng 3.305 học viên so với cuối năm 2014.

Các cơ sở cai nghiện tư nhân đã tiếp nhận cai nghiện tự nguyện cho 4.515 lượt người, chủ yếu mới thực hiện được giai đoạn điều trị hỗ trợ cắt cơn, giải độc với thời gian từ 15 - 30 ngày. Cùng với công tác cai nghiện ở trung tâm, công tác cai nghiện tại gia đình, cai nghiện tại cộng đồng, điều trị thay thế bằng Methadone cũng được chú trọng. Tính đến tháng 6-2015, các địa phương đã tổ chức cai nghiện cho 1.633 người, trong đó, 900 người cai nghiện tại gia đình, 733 người được cai nghiện tại cộng đồng.

Hiện có 46 tỉnh, thành phố điều trị nghiện thuốc phiện bằng Methadone với 170 cơ sở, tăng 37 cơ sở so với cuối năm 2014, trong đó có 7 cơ sở điều trị Methadone xã hội hóa do ngành Lao động - Thương binh và Xã hội quản lý, đang điều trị cho 1.224 người. Trong 7 cơ sở điều trị thay thế bằng Methadone xã hội hóa có 3 cơ sở chuyên điều trị Methadone, 4 cơ sở điều trị Methadone đặt trong cơ sở cai nghiện tự nguyện. Hiện còn 11 cơ sở cai nghiện tự nguyện có chức năng điều trị Methadone đã được UBND các tỉnh, thành phố thành lập, song chưa tiếp nhận người cai nghiện, vì đang trong thời gian hoàn thiện cơ sở vật chất và biên chế theo quy định.

Một số tỉnh như Lai Châu, Thanh Hóa đã triển khai việc thành lập các điểm cấp phát thuốc tại các phòng khám đa khoa khu vực, trạm y tế cấp xã, Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội cấp huyện (đến nay đã có 21 điểm: Thanh Hóa 2 điểm, Lai Châu 19 điểm) tạo điều kiện thuận lợi, thu hút đông đảo người nghiện ma túy đến uống thuốc và đạt chỉ tiêu kế hoạch điều trị Methadone đề ra.

Đến nay, đã có 15 tỉnh, thành phố quyết định thành lập cơ sở xã hội để tiếp nhận, quản lý người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định trong thời gian lập hồ sơ đề nghị Tòa án xem xét quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Các địa phương này đã tiếp nhận, quản lý 4.370 người, trong đó có 465 người sau khi vào cơ sở xã hội đã xác định được nơi cư trú ổn định và đã đưa họ về địa phương để lập hồ sơ quản lý, giáo dục theo Luật Xử lý vi phạm hành chính; 240 người không xác định được tình trạng nghiện cũng đã được trả về địa phương; 2.613 người được Tòa án xem xét, quyết định đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và hiện, các cơ sở xã hội đang quản lý 1.016 người.

Bên cạnh việc tổ chức thực hiện cai nghiện tại trung tâm, cộng đồng, gia đình, các địa phương đã tích cực, chủ động thực hiện Đề án đổi mới công tác cai nghiện ma túy. Hiện nay, có 45 tỉnh, thành phố phê duyệt kế hoạch triển khai Đề án đổi mới công tác cai nghiện của địa phương theo Quyết định số 2596/QĐ-TTg ngày 27-12-2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án đổi mới công tác cai nghiện ma túy ở Việt Nam đến năm 2020, tăng 6 tỉnh, thành phố so với năm 2014.

Trong đó, đã có 7 tỉnh chuyển đổi Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội sang cơ sở cai nghiện tự nguyện với 9 trung tâm và đang quản lý, tư vấn, điều trị nghiện cho 1.298 người.  Các tỉnh Sơn La, Lai Châu và Thái Nguyên đang trình UBND tỉnh phê duyệt Đề án chuyển đổi Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội sang cơ sở xã hội, có chức năng điều trị tự nguyện hoặc điểm cấp phát Methadone.

Ngoài ra, hiện có 23 tỉnh, thành phố thành lập được 35 điểm tư vấn, chăm sóc, hỗ trợ điều trị nghiện ma túy tại cộng đồng; tổ chức tư vấn điều trị cho 420 lượt người. Hầu hết các điểm đang chuẩn bị cơ sở vật chất và tập huấn cho cán bộ để thực hiện nhiệm vụ điều trị Methadone cho người nghiện ma túy theo nhiệm vụ Đề án. Một số mô hình trung tâm chuyển đổi bước đầu đã có kết quả rất đáng khích lệ như Trung tâm số 5 Hà Nội, 6 tháng đầu năm đã cai nghiện tự nguyện cho trên 900 người và đang quản lý 605 người, đạt 150% kế hoạch đề ra; Trung tâm Tư vấn và cai nghiện ma túy TP Hồ Chí Minh cai nghiện, điều trị tự nguyện cho 256 người, đang quản lý và điều trị tự nguyện cho 169 người, trong đó có 154 người điều trị thay thế bằng thuốc Methadone.

Công tác cai nghiện 6 tháng đầu năm 2015 đã được các tỉnh, thành phố chủ động triển khai nhưng kết quả còn hạn chế. Cai nghiện tại cộng đồng còn ít địa phương triển khai thực hiện. Có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, trong đó nguyên nhân chủ quan là cấp ủy, chính quyền địa phương chưa thực sự quan tâm chỉ đạo, đến nay mới có 31 tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch triển khai, trong đó có 9 tỉnh, thành phố tổ chức cai nghiện; các tỉnh, thành phố khác chưa thực hiện, do khó khăn về nguồn kinh phí và chưa xây dựng được cơ sở vật chất điểm cắt cơn tại cộng đồng.