Bài 1: Khăng khít bên nhau vì việc nghĩa

Sau 24 năm thực hiện nhiệm vụ trên đất Lào (1994–2017) và 16 năm trên đất Campuchia (2001-2017), với sự giúp đỡ chí tình, chí nghĩa của Ban công tác đặc biệt và lực lượng vũ trang hai nước bạn, Việt Nam đã tìm kiếm, quy tập được gần 17.500 hài cốt liệt sĩ ở Lào và gần 18.000 hài cốt liệt sĩ ở Campuchia đưa về an táng tại các nghĩa trang liệt sĩ trong nước. Những người lính Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia tham gia hành trình tâm linh và thấm đẫm nhân văn ấy đang lặng lẽ viết thêm những trang sử đẹp về tình đoàn kết của quân đội ba nước Đông Dương.

Trong niềm rưng rưng xúc động, cựu chiến binh Dương Mạnh Việt kể cho chúng tôi nghe về những tháng ngày cùng Đội công tác đặc biệt Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa làm nhiệm vụ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại điểm cao Pha Thí, thuộc tỉnh Hủa Phăn, Lào. Ông nhớ những gương mặt còn rất trẻ đẫm mồ hôi khi vượt đỉnh cao, rà phá bom mìn của những chiến sĩ bảo vệ thuộc Đại đội 18, Tiểu đoàn 163, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hủa Phăn; nhớ ánh mắt ấm áp và giọng nói chí tình của Trung tá Và Po Lâu, Chính trị viên Tiểu đoàn 163, khi anh nói rằng, anh vô cùng trân trọng tình cảm Việt - Lào, nên làm hết mình để đưa các chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh trên đất Lào được trở về quê hương, đoàn tụ với đồng đội, với gia đình.

Trung tá Trịnh Xuân Cả, Đội trưởng Đội công tác đặc biệt của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa cho biết, nhiều năm qua, bản nhỏ Huổi Mạ, huyện Sầm Nưa đã trở thành ngôi nhà thứ hai của các anh, bởi đây cũng chính là đại bản doanh của Đại đội 18, Tiểu đoàn 163, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hủa Phăn. Từ tháng 10 năm trước tới tháng 5 năm sau, các anh đều tạm trú tại đây để tiện chia hướng đường mở rộng phạm vi khảo sát, tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ. Dẫu doanh trại đã xuống cấp, hệ thống phòng nghỉ hạn chế, song bạn rất thịnh tình sắp xếp nơi ăn nghỉ phù hợp cho Đội công tác. Những ngày Đông tháng giá nơi biên giới, những chiến sĩ của hai nước cùng kề vai sát cánh bên nhau, giúp đỡ nhau hoàn thành nhiệm vụ. Bạn không chỉ giúp ta tìm kiếm, xác nhận thông tin, mà còn hỗ trợ thăm dò địa bàn, rà phá bom mìn, cung cấp nước cùng các nhu yếu phẩm không thể mang theo dài ngày.

Mới đây nhất, trong chương trình Giao lưu hữu nghị biên giới Việt - Lào tại tỉnh Sơn La, tôi có dịp gặp Đại tá Su Ly Phon Khăm Pạt Chăm, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hủa Phăn. Anh cười rất hiền, bảo: “Nhân dân Lào luôn biết ơn các chiến sĩ quân đội hai nước đã hy sinh vì nền độc lập. Là một người lính, chúng tôi luôn biết ơn những người đã đi trước, biết ơn những chiến sĩ tình nguyện Việt Nam đã hy sinh vì sự hòa bình của hai dân tộc. Vì vậy, tôi luôn nói với anh em trong Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh là, làm được gì để giúp đỡ các Đội công tác thuộc Quân khu 2, Quân khu 4 của Việt Nam thì đều phải cố gắng hết mức”.

Còn Thiếu tướng Bun Chăn Vi Lay Chít, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Luông Phra Băng cho biết: “Theo tinh thần chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng Lào, chính quyền, nhân dân cùng lực lượng vũ trang các tỉnh Bắc Lào nói chung và Luông Phra Băng nói riêng đã và đang tạo mọi điều kiện để phối hợp, giúp đỡ các Đội quy tập mộ liệt sĩ của Quân khu 2, tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ Việt Nam đưa về nước. Tại các địa phương nơi đội đến làm việc, chính quyền các tỉnh đều cử cán bộ Quân đội và Công an hỗ trợ đảm bảo công tác an ninh, phiên dịch và hậu cần”.

Lời tâm sự đầy nhiệt thành của hai người bạn Lào khiến chúng tôi nhớ lại câu chuyện của Đại tá Nguyễn Văn Huy, Phó Trưởng phòng Chính sách Quân khu 2, nguyên Đội trưởng Đội quy tập mộ liệt sĩ Quân khu. Hơn 10 năm gắn bó với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam trên địa bàn rộng 83.000km2 thuộc 47 huyện, 6 tỉnh Bắc Lào gồm: Xay Nhạ Bu Ly, Phong Sa Lỳ, U Đôm Say, Luông Phra Băng, Luông Nậm Thà và Bò Kẹo với 30 dân tộc sinh sống, Đại tá Huy khẳng định, nếu không có sự giúp đỡ, đùm bọc của bà con dân bản và các cấp chính quyền và đặc biệt là các Bộ Chỉ huy Quân sự nước bạn thì không thể tìm được mộ của các liệt sĩ.

Bạn đã cùng ta triển khai làm tốt công tác tuyên truyền, vận động giúp bà con hiểu về chính sách của hai Đảng, hai Chính phủ về công tác tìm kiếm và quy tập mộ liệt sĩ của bộ đội Việt Nam. Bạn giúp ta học tiếng Lào, tìm hiểu phong tục tập quán của các dân tộc để dễ dàng hòa nhập cùng nhân dân bạn. Từ đó, đội nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình cùng với những tình cảm thân thiện của nhân dân nước bạn. Và thông qua các biện pháp đa dạng trong tìm kiếm, cất bốc, từ cuối năm 1994 đến nay, Đội quy tập mộ liệt sĩ Quân khu đã tìm kiếm, quy tập được 1.668 mộ liệt sĩ, trong đó, 123 ngôi mộ có đủ họ tên, quê quán liệt sĩ được bàn giao cho các địa phương và gia đình.

Các cán bộ của Đội quy tập Quân khu 2 luôn nhắc đến tấm gương của cụ Pheo Kho, 82 tuổi, ở huyện Mường Long, tỉnh Luông Nậm Thà để động viên nhau cố gắng noi theo. Năm 1969, cụ Pheo Kho là Trưởng bản, nên đã tận mắt chứng kiến nhiều trận đánh mà bộ đội tình nguyện Việt Nam anh dũng chiến đấu và hy sinh. Khi các cán bộ của Ban công tác đặc biệt tỉnh Luông Thậm Thà đưa các cán bộ Việt Nam sang thăm, cụ đã không quản ngại tuổi cao, sức yếu, hăng hái dẫn cán bộ leo núi đi tìm được nhiều ngôi mộ liệt sĩ. Có lần đi cả ngày trong rừng, rồi trèo lên đỉnh núi thì cụ bị đau chân không tiếp tục đi được, anh em bộ đội Việt Nam phải dùng võng khiêng cụ về bản. Vậy mà chỉ nửa tháng sau, cụ lại tiếp tục đồng hành cùng Đội quy tập.

Mới đây, ngày 26-6-2017, trong buổi tiếp đoàn đại biểu Ban Công tác đặc biệt của Chính phủ Việt Nam do Thượng tướng Lê Chiêm, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban Công tác Đặc biệt của Chính phủ Việt Nam làm trưởng đoàn, Thủ tướng Lào Thongloun Sisoulith đã bày tỏ hy vọng hai nước sẽ hoàn thành công tác này trong thời gian sớm nhất, đáp ứng lòng mong mỏi của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và nhân dân hai nước Lào-Việt Nam anh em.

Bài 2: Hành trình nghĩa tình trên đất Campuchia

Phạm Vân Anh