Hiệu quả mô hình

Nhiều năm qua, mặc dù phụ cấp thấp, nhưng chị Mùi Thị Bắc, bản Nà Sánh, xã Tân Hợp, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La vẫn đến từng bản, từng hộ gia đình tuyên truyền, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Chị Bắc tâm sự: “Trong 15 năm làm cô đỡ thôn, bản, việc hỗ trợ “vượt cạn” cho sản phụ nữ khá vất vả và nhiều rủi ro, bởi nếu sơ xuất sẽ nguy hiểm cho thai phụ và trẻ sơ sinh, nhất là đối với các bà mẹ tảo hôn, sinh con khi mới ở độ tuổi 14-15. Do địa bàn cách xa các cơ sở y tế, nên dù nắng hay mưa, khi có ca sắp chuyển dạ, người dân gọi là tôi đều cố gắng đến nhanh nhất để hỗ trợ sản phụ. Mỗi lần “mẹ tròn, con vuông” là niềm vui, động lực để tôi thêm gắn bó với công việc này”.

Còn tại bản Kỳ Sơn, xã Phiêng Côn, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La, chị Giàng Thị Góng (dân tộc Mông) cũng luôn nhiệt tình trong vai trò cô đỡ thôn, bản. Chị Góng cho biết: “Bản có 100% là đồng bào dân tộc Mông. Trước đây, phụ nữ chủ yếu sinh con tại nhà. Tôi đã tuyên truyền theo cách “mưa dầm thấm lâu” về lợi ích của việc đến cơ sở y tế sinh con, nên từ đầu năm đến nay, chỉ có 2 trường hợp sinh con tại nhà”.

Nói về vai trò của cô đỡ thôn, bản, anh Hoàng Bình Tuân, Trạm trưởng Trạm y tế xã Phiêng Côn thông tin: “Xã hiện có 3 cô đỡ thôn, bản, có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em; quản lý thai nghén; thực hiện đỡ đẻ đối với các trường hợp không đến hoặc không kịp đến cơ sở y tế; hỗ trợ định kỳ chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh sau đẻ tại nhà... Thường xuyên báo cáo với trạm y tế xã để quản lý và có phương án hỗ trợ, giúp trạm làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại các bản vùng cao. Toàn tỉnh Sơn La hiện có 183 cô đỡ thôn, bản đều là người DTTS, được chọn từ cộng đồng, có cùng phong tục, tập quán với người dân địa phương. Vì vậy, thuận lợi trong việc tiếp cận và tuyên truyền, vận động, cung cấp dịch vụ làm mẹ an toàn cho người dân”.

Được biết, để nâng cao năng lực của đội ngũ cô đỡ thôn, bản, từ năm 2019 đến nay, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Sơn La đã tổ chức các lớp đào tạo cho 121 lượt cô đỡ thôn, bản trên địa bàn toàn tỉnh. Trong đó, cập nhật các kiến thức mới về khám thai, chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ; kỹ năng và chăm sóc sức khỏe sau sinh, dinh dưỡng trẻ em...

Còn tại tỉnh Ninh Thuận, thực hiện Dự án “Nâng cao chất lượng và sử dụng dịch vụ sức khỏe sinh sản”, từ năm 2006 đến nay, tỉnh Ninh Thuận đã cử 45 cô đỡ thôn, bản là người đồng bào DTTS đi đào tạo chuyên môn tại Bệnh viện Từ Dũ (thành phố Hồ Chí Minh). Với những kiến thức được học, từ năm 2007 đến nay, các cô đỡ thôn, bản của tỉnh Ninh Thuận đã thực hiện khám thai cho 3.650 người, đỡ đẻ tại nhà cho 237 ca, tham gia đỡ đẻ tại trạm y tế được 390 ca, chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà sau khi sinh trong tuần đầu 778 người. Ngoài ra, các cô đỡ thôn, bản còn tham gia tư vấn, vận động phụ nữ tham gia các chương trình chăm sóc sức khỏe, thực hiện kế hoạch hóa gia đình... Từ hiệu quả hoạt động của các cô đỡ thôn, bản đã đào tạo, năm 2011, tỉnh Ninh Thuận tiếp tục tuyển chọn đào tạo thêm 30 cô đỡ thôn, bản là người DTTS.

Theo bác sĩ Huỳnh Thăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh Ninh Thuận, thuận lợi của các cô đỡ thôn, bản, đó là người địa phương nên việc tuyên truyền, vận động chị em thực hiện kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, cách phòng, chống dịch bệnh rất hiệu quả. Nhờ đó, tỷ lệ sản phụ bị tai biến, nhiễm trùng hậu sản, trẻ em bị uốn ván ở địa phương đã được hạn chế.

Tìm giải pháp hỗ trợ

Xác định vị trí, tầm quan trọng của đội ngũ nhân viên y tế thôn, bản, từ năm 2009, Bộ Y tế đã làm đầu mối phối hợp với các bộ, ngành liên quan trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 75/2009/QĐ-TTg ngày 11/5/2009 về việc quy định chế độ phụ cấp đối với nhân viên y tế thôn, bản. Theo đó, “Mỗi thôn, bản được bố trí từ 1 đến 2 nhân viên y tế, căn cứ vào quy mô dân số và địa bàn hoạt động. Trong thời gian công tác, nhân viên y tế thôn, bản được hưởng phụ cấp hàng tháng; mức phụ cấp bằng 0,5 và 0,3 so với mức lương tối thiểu chung”.

Đồng thời, Bộ Y tế đã ban hành theo thẩm quyền Thông tư số 07/2013/TT-BYT ngày 8/3/2013 quy định tiêu chuẩn, chức năng, nhiệm vụ của nhân viên y tế thôn, bản. Đây là những văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, làm cơ sở cho các địa phương áp dụng thực hiện.

Từ thông tư trên, nhiều năm qua, các địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi đã phát huy cao vai trò, trách nhiệm của các cô đỡ thôn, bản trong công tác chăm sức sức khỏe bà mẹ, trẻ em. Tuy nhiên, ngày 24/4/2019, Chính phủ ban hành Nghị định số 34/2019/NĐ-CP, trong đó, có quy định “Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố có không quá 3 người được hưởng phụ cấp hàng tháng từ ngân sách nhà nước”. Và chỉ áp dụng đối với 3 chức danh gồm Bí thư chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố, Trưởng ban Công tác mặt trận. Người tham gia công việc ở thôn, tổ dân phố ngoài 3 chức danh nêu trên không hưởng phụ cấp hàng tháng.

Để tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn cho mạng lưới y tế tại cơ sở và các cô đỡ thôn, bản, Bộ Y tế đang trình Chính phủ xem xét ban hành Nghị quyết về giải pháp thực hiện chính sách đối với nhân viên y tế thôn, bản, cô đỡ thôn, bản với nội dung: Duy trì bảo đảm mỗi thôn, bản có từ 1 đến 2 nhân viên y tế thôn, bản đã được đào tạo hoạt động phù hợp với nhu cầu, điều kiện thực tế ở địa phương; những nơi còn khó khăn về công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em cần bố trí 1 cô đỡ thôn, bản để thực hiện hoạt động chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em.

Tại nhiều địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi, khi xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 đã đưa nội dung chính sách hỗ trợ nhân viên y tế thôn, bản, cô đỡ thôn, bản vào Dự án 7: Chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người DTTS; phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em. Từ nguồn kinh phí của chương trình này, các cô đỡ thôn, bản ở vùng cao sẽ được tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện tốt nhất nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em ở vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Ngọc Ánh