Tại Điều 15, Mục 2, Phần II, Công ước của LHQ về Luật Biển năm 1982 quy định về việc hoạch định ranh giới lãnh hải giữa các quốc gia có bờ biển kề nhau hay đối diện nhau: "Khi hai quốc gia có bờ biển kề nhau hoặc đối diện nhau, không quốc gia nào được quyền mở rộng lãnh hải ra quá đường trung tuyến mà mọi điểm nằm trên đó cách đều các điểm gần nhất của các đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải của mỗi quốc gia, trừ phi có sự thóa thuận ngược lại...".

Hay tại Điều 74, Phần V Công ước quy định việc hoạch định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế giữa các quốc gia có bờ biển tiếp liền hay đối diện nhau: "Việc hoạch định ranh giới vùng đặc quyền về kinh tế giữa các quốc gia tiếp liền hay đối diện nhau được thực hiện bằng con đường thỏa thuận theo đúng với pháp luật quốc tế như đã nêu ở Điều 38 của Quy chế Tòa án quốc tế để đi đến một giải pháp công bằng"... thường được gọi là theo "nguyên tắc công bằng".

Ngoài ra, Công ước của LHQ về Luật Biển năm 1982 còn quy định về các giải pháp tạm thời khi các bên có liên quan đàm phán phân định các vùng biển, thềm lục địa chồng lấn, nhưng chưa đạt được giải pháp cuối cùng. Điểm 3, Điều 74 và Điểm 3, Điều 83 của Công ước quy định rõ, trong khi chờ ký kết thỏa thuận, các quốc gia hữu quan trên tinh thần hiểu biết và hợp tác, làm hết sức mình để đi đến các dàn xếp tạm thời có tính chất thực tiễn và để không phương hại hay cản trở việc ký kết các thỏa thuận dứt khoát trong giai đoạn quá độ này. Các dàn xếp tạm thời không phương hại đến việc hoạch định cuối cùng.

Thực tiễn, Việt Nam đã từng hoan nghênh và chủ động đưa ra giải pháp tạm thời đó, như thỏa thuận hợp tác khai thác chung khu vực 2.800km2 giữa Việt Nam và Malaysia, giữa Việt Nam, Thái Lan và Malaysia, hay như trong đàm phán giữa Việt Nam với Indonesia đang tiến hành và Việt Nam đã chủ động đề xuất hợp tác khai thác chung trên các vùng chồng lấn. Trong vịnh Bắc Bộ, mặc dù đã phân giới rõ ràng, Việt Nam vẫn sẵn sàng ký hiệp định đánh cá chung với Trung Quốc tạo điều kiện cho đôi bên giải quyết công ăn việc làm, đời sống cho dân cư đôi bên từ trước đến nay vẫn tồn tại.

Gần đây, Việt Nam cũng đã ký thỏa thuận khai thác chung với Trung Quốc mỏ dầu vắt ngang qua đường biên giới trên vịnh Bắc Bộ, đó là những thực tiễn có ý nghĩa. Rõ ràng là Việt Nam không từ chối các giải pháp tạm thời trên cơ sở Công ước của LHQ về Luật Biển năm 1982. Tuy nhiên, Việt Nam không thể chấp nhận quan điểm "gác tranh chấp cùng hợp tác" do Trung Quốc đưa ra dựa trên yêu sách đường biên giới biển chiếm hơn 80% diện tích Biển Đông, chẳng dựa trên cơ sở pháp lý nào và hoàn toàn trái ngược với tinh thần của Công ước của LHQ về Luật Biển năm 1982, để tạo ra "vùng chồng lấn" nhằm tìm mọi cách thực hiện chủ trương "gác tranh chấp cùng khai thác" trong vùng biển và thềm lục địa hợp pháp của các quốc gia ven Biển Đông.

Đàm phán, ký điều ước quốc tế về hoạch định ranh giới các vùng biển

Việc đàm phán hoạch định ranh giới các vùng biển và thềm lục địa chồng lấn giữa Việt Nam và các nước ven bờ Biển Đông đã, đang và sẽ tiến hành giải quyết đối với các khu vực như sau:

1 . Ranh giới các vùng biển và thềm lục địa trong vịnh Bắc Bộ có liên quan giữa Việt Nam và Trung Quốc, nơi mà bờ biển của hai bên nằm liền kề và đối diện nhau, cách nhau dưới 400 hải lý.

2. Ranh giới vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa có liên quan giữa Việt Nam, Trung Quốc, Philippines, Malaysia, Brunei, Indonesia ở khu vực phía Bắc, giữa và phía Nam Biển Đông.

3. Ranh giới các vùng biển và thềm lục địa có liên quan giữa Việt Nam, Malaysia, Thái Lan, Campuchia trong vịnh Thái Lan.

4. Ranh giới phạm vi biển thuộc khu vực quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

Cho đến nay, Việt Nam đã giải quyết xong:

- Ranh giới biển trong vịnh Bắc Bộ, ký ngày 25/12/2000.

- Ranh giới thềm lục địa giữa Việt Nam và Indonesia ở khu vực phía Nam Biển Đông, ký ngày 26/6/2003.

- Ranh giới vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa trong vịnh Thái Lan có liên quan giữa Việt Nam và Thái Lan, ký ngày 09/8/1997.

Ngoài ra, ngày 05/6/1992, giữa Việt Nam và Malaysia đã ký kết thỏa thuận áp dụng giải pháp tạm thời về việc cùng khai thác vùng chồng lấn 2.800km2.

- Hiệp định về "vùng nước lịch sử" giữa Việt Nam và Campuchia, ký ngày 07/7/1982.

Sắp tới, Việt Nam sẽ cùng các nước liên quan đàm phán, ký kết các hiệp định phân định biển, cụ thể là:

- Phân định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế chồng lấn giữa Việt Nam và Indonesia.

- Phân định ranh giới thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế giữa Việt Nam và Malaysia.

- Phân định ranh giới thềm lục địa chồng lấn giữa Việt Nam, Thái Lan, Malaysia trong vịnh Thái Lan.

- Phân định biên giới, ranh giới biển giữa Việt Nam và Campuchia trong "vùng nước lịch sử" và ngoài "vùng nước lịch sử".

- Phân định ranh giới vùng biển ngoài cửa vịnh Bắc Bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc.

(Còn nữa)