Bác sĩ Nguyễn Đinh Năng (bên phải) thực hiện ca mổ tại Trường Sa vào thời điểm nóng bỏng. Ảnh: Nguyễn Viết Thái

Ca mổ trước họng súng

Sau sự kiện 14-3-1988, tình hình khu vực quần đảo Trường Sa hết sức căng thẳng. Tàu hộ vệ Trung Quốc luôn vây bọc vòng trong, vòng ngoài và chĩa súng khiêu khích. Những người lính trên đảo phân công nhau thức trắng để dõi mắt ra biển, canh gác sẵn sàng chiến đấu. Tàu vận tải của Hải quân khi cập vào đảo có khi phải chờ trời tối rồi tắt đèn, đi vòng để vượt qua vòng vây tàu chiến Trung Quốc.

Nhà báo Nguyễn Viết Thái, tác giả của tấm ảnh kể lại, đoàn công tác bí mật đặt chân lên đảo Phan Vinh đúng vào lúc cả đảo đang triển khai công tác sẵn sàng chiến đấu trong không khí khẩn trương. Phòng thông tin hoạt động suốt ngày đêm để báo cáo tình hình với đất liền bằng những bức điện. Các tốp trực, mắt không rời mục tiêu trên biển.

Thời điểm nước sôi lửa bỏng thì chiến sĩ Nguyễn Văn Trung bị đau ruột thừa. Quân y trên đảo hội chẩn và ra quyết định cần phải mổ gấp. Hộp đồ nghề giải phẫu được trang bị nhưng là lần đầu tiên mang ra sử dụng. Anh em chiến sĩ trút bộ giải phẫu ra chậu và rửa sạch dao, kéo bằng xà phòng. Nồi thanh trùng không có, anh em sáng kiến lấy nồi 2 tầng nấu xôi để biến thành nồi thanh trùng. Dao, kéo…

được hấp trong tầng 2 của nồi. Bác sĩ mới ra trường tên là Năng phụ trách mổ. Nhà báo Nguyễn Viết Thái đã bước vào phòng mổ và bấm máy ghi lại ca giải phẫu trong căn phòng bằng gỗ trên đảo.

Gần 30 năm về trước, việc thực hiện một ca mổ ruột thừa trên hòn đảo không có điện, thiếu thuốc men, không có bác sĩ gây mê chuyên môn là một thử thách không nhỏ. Nếu trong quá trình mổ xảy ra sự cố thì bệnh nhân chỉ còn chờ chết vì không thể đưa vào bờ.

Trung úy Năng khoác áo blu trắng, chiếc mũ trùm đầu để lộ ra đôi mắt đăm chiêu trên vầng trán rộng. 2 người phụ mổ toát mồ hôi khi nhát dao đầu tiên được thực hiện khá nhanh. Thời gian trôi qua chậm chạp, nghe rõ tiếng gió biển thổi ào ào. Chỉ huy đảo tỏ ý phân vân, tại sao ca mổ không thực hiện dưới hầm quân y để đề phòng đạn pháo Trung Quốc mà lại thực hiện ngay tại phòng khám trên đảo? (Sau này, bác sĩ Năng đã báo cáo vì dưới hầm thiếu ánh sáng, trong khi điện không có).

Sau 30 phút mổ căng thẳng, bác sĩ trẻ bước ra khỏi phòng lau mồ hôi, xin 2 điếu thuốc Đà Lạt hút liên tục và hít thở sâu. Ca mổ đã được thực hiện thành công. 60 cán bộ, chiến sĩ trên đảo vui mừng vì đồng đội đã được cứu sống qua khỏi cơn nguy kịch. Đảo có bác sĩ giỏi đã giúp cho bộ đội phấn chấn hẳn lên. Chỉ huy đảo lập tức tặng cho bác sĩ trẻ phần thưởng đột xuất là 1kg đường và đậu đen để nấu chè.

Mấy hôm sau, sức khỏe bệnh nhân dần dần bình phục và tiếp tục công tác. Cậu lính trẻ luôn dành tình cảm đặc biệt đối với người bác sĩ đã cứu mình. Cứ vào buổi chiều, cậu ra biển bắt cá và chọn con cá ngon nhất mang đến tặng bác sĩ, dù biết bác sĩ không thể nào ăn hết con cá to.

Khi nhà báo Nguyễn Viết Thái và đoàn công tác bí mật quay trở vào đất liền, bác sĩ Năng đã bịn rịn nhờ anh Thái mang "lá thư tình nơi đảo xa" vào đất liền và gởi tận tay cho cô gái Quảng Thị Phương Dung ở TP Nha Trang. Trong ánh mắt của bác sĩ trẻ hiện ra nỗi nhớ nhung. Anh tâm sự rằng "cô người yêu cũ ở Nghệ An đã quên lời hẹn ước, không chờ ngày về đoàn tụ. Còn cô người yêu ở Nha Trang thì đang ngày đêm mong chờ!".

Khi con tàu Hải quân chở đoàn công tác đi khuất, tất cả anh em trên đảo Phan Vinh lại quay về với nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu bảo vệ đảo. Cứ mỗi lần nhận được thông báo "ngày mai có tàu", cả đảo lập tức thức trắng đêm vì nỗi háo hức, chờ mong.

Thời gian thấm thoắt đã gần 30 năm, kể từ khi người bác sĩ quân y trên đảo Phan Vinh gởi lá thư tình cho cô gái Nha Trang và câu chuyện của họ hiện giờ ra sao? Sáng 9-5-2015, phóng viên báo Biên phòng quyết định đi tìm nhân vật trong ảnh sau gần 30 năm.

Thượng tá Nguyễn Đinh Năng hiện nay là Chủ nhiệm Quân y Học viện Hải quân Nha Trang.

Người ấy là đây!

Chàng Trung úy trẻ trong tấm ảnh đen trắng chụp tại Trường Sa, hiện nay là Thượng tá Nguyễn Đinh Năng, Chủ nhiệm Quân y Học viện Hải quân Nha Trang. Gia đình anh hiện ở khu Dã Tượng, TP Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Thời gian trôi qua, nhưng nhắc lại câu chuyện về ca mổ trên đảo diễn ra ngay trước họng súng địch, anh vẫn bồi hồi nhắc đến từng đồng đội với tình cảm chân thành rằng: "Mình là bác sĩ cầm dao mổ thì quyết tâm bằng mọi giá phải cứu sống cho được đồng chí, đồng đội. Nhất là lúc tình hình chiến sự đang căng thẳng thì tình đồng đội thiêng liêng lắm".

Thượng tá Nguyễn Đinh Năng, quê ở xã Hưng Khánh, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, nhập ngũ tháng 7-1979. Sau khi tốt nghiệp ngành y năm 1986, anh được phân công về Vùng 4 Hải quân công tác, đóng tại Nha Trang, tỉnh Phú Khánh, nay là Khánh Hòa. Anh kể lại, ngày từ Nghệ An vào Nha Trang công tác, cha của anh là Trung tá cựu chiến binh Trần Uy, nguyên là lính Đoàn 559 đã dặn dò anh từng li từng tí trước khi chia tay con trai đi làm nhiệm vụ giữ biển, đảo.

Tại Nha Trang, bác sĩ Năng được bố trí vào bệnh viện để có điều kiện thực hành thêm các ca phẫu thuật. Trong thời gian này, anh đã được lãnh đạo bệnh viện tin tưởng giao trực tiếp mổ cho một bệnh nhân nữ tên là Quảng Thị Phương Dung. Ca mổ thành công đã giúp cho anh có thêm kinh nghiệm khi cầm dao phẫu thuật cho chiến sĩ trên đảo Phan Vinh. Và cũng qua ca mổ này, anh được cô gái trẻ gởi trọn trái tim với lời hứa "bao lâu em cũng chờ!".

Trong những ngày nóng bỏng của tháng 4-1988, nhà báo Nguyễn Viết Thái tác nghiệp từ Trường Sa trở về và kể lại nhiều câu chuyện xúc động, trong đó có chuyện bác sĩ đã thực hiện ca phẫu thuật cứu đồng đội trong vòng vây quân thù.

Gặp phóng viên báo Biên phòng, Thượng tá Nguyễn Đinh Năng hồi tưởng lại những ngày tháng ở Trường Sa. Còn tôi hỏi điều mà mình đang đi tìm: "Thế cô gái Quảng Thị Phương Dung có chờ anh trở về?". Nghe hỏi, Thượng tá Nguyễn Đinh Năng tươi cười, chỉ vào vợ mình và cho biết "chính là cô ấy!".